ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਮੂਹੂਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਸੀ, ਤਦ ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਯਜਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਤੀਥੀ ਨੂੰ, ਪਰ ਚੌਥ, ਨੌਵੀਂ, ਛੇਵੀਂ ਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤੀਥੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸ਼ੁਭ ਤੀਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਤੀਥੀ, ਜਦੋਂ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਕੋਈ ਕੁਰੂਰ ਦਿਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਾ, ਧਨਿਸ਼ਠਾ, ਅਰਦਰਾ, ਅਨੁਰਾਧਾ, ਉੱਤਰਾ ਫਾਲਗੁਣੀ, ਉੱਤਰਾ ਆਸ਼ਾਢ, ਉੱਤਰਾ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਜਿਹੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੋਹਿਣੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵੀ ਨਵੇਂ ਕਾਰਜ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਲਗਨ ਕુંਭ, ਸਿੰਘ, ਤੁਲਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਧਨੁ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤ੍ਰਿਕੋਣ ਹੋਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੀਵ, ਅਰਥਾਤ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਨੌਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੁਧ ਛੇਵੇਂ, ਅੱਠਵੇਂ, ਦਸਵੇਂ ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਨੀ, ਜਦੋਂ ਪੀੜਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਤਮ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਜਦੋਂ ਲਗਨ ਤੋਂ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਵਧੀਆ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਰਾਹੂ ਵੀ ਦਸਵੇਂ, ਤੀਜੇ ਜਾਂ ਛੇਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੀ, ਮੰਗਲ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਧੂਮਕੇਤੂ ਛੇਵੇਂ, ਤੀਜੇ ਜਾਂ ਗਿਆਰਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪਾਪਕ, ਗਿਆਰਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਗਨ ਤੇ ਪੂਰੀ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਅੱਧੀ, ਚੌਥੇ ਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਚੌਥਾਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਚੌਥੇ ਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਜੇ ਚਾਰ ਪਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੌਥਾਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੀਨ ਤੇ ਮੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਕੂੰਭ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਦਾਂ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਮਕਰ, ਮਿਥੁਨ, ਧਨੁ, ਤੁਲਾ, ਕਰਕ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਦ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਲਾ ਤੇ ਕਨਿਆ ਵਿੱਚ ਛੇ ਪਦ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਘਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤੇ ਅੱਧਾ ਪਦ। ਸਿੰਘ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਕੂੰਭ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਸਥਿਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਧਨੁ, ਤੁਲਾ ਤੇ ਮੇਸ਼ ਚਲਚਲ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਤੀਜੀ ਦੁਵਿਧਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਭ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਸ਼ੁਕਰ ਜਾਂ ਬੁਧ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ, ਸੱਤਵਾਂ, ਚੌਥਾ ਤੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਕੋਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਬੁਧ ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਨ। ਪਾਪਕ ਗ੍ਰਹ ਲਗਨ ਤੋਂ ਤੀਜੇ, ਗਿਆਰਵੇਂ ਜਾਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਾਰਜ ਉੱਚਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਤੀਥੀਆਂ ਆਦਿਕਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੰਜ ਭੂਮੀ ਮਾਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂ ਧਨ ਸਮਝ ਕੇ। ਹਥੋਂ ਬਾਰਾਂ ਕਦਮ ਦੂਰ, ਅੱਗੇ ਮੰਡਪ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਕੋਣ ਹੋਵੇ, ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਰਧ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਮੰਡਪ ਇੱਕ ਜਾਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਭਿਆਨਕ ਹੋ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ। ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਦਸ ਹੱਥ ਦਾ, ਜਾਂ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਦੋ ਹੱਥ ਵਧਾ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਅੱਠ ਮੰਡਪ ਹੋਣ। ਬੇਚ ਵਿਚ ਚੌਕੋਣ ਹਵਣਕੁੰਡ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਕੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ। ਹਵਣਕੁੰਡ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੌ ਜਾਂ ਪੰਜ ਹਵਣਕੁੰਡ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਇੱਕ, ਜੋ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਪਲੱਠ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਜਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਜਾਂ ਅਚਾਰਯ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ। ਇਹ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜੇ ਸਵਾ ਸੌ ਆਹੁਤੀਆਂ ਹੋਣ, ਤੇ ਸੌ ਲਈ ਉਂਗਲ ਦੇ ਮਾਪ ਦਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੱਥ, ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਲਈ ਦੋ ਹੱਥ। ਲੱਖ ਆਹੁਤੀਆਂ ਲਈ ਚੌਕੋਣ ਹਵਣਕੁੰਡ, ਕਰੋੜ ਆਹੁਤੀਆਂ ਲਈ ਅੱਠ ਹੱਥ ਦਾ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਰਧਚੰਦ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤਿਕੋਣ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਛੇ ਪਾਸਾ, ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਕਮਲ ਆਕਾਰ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਅੱਠ ਪਾਸਾ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹਵਣਕੁੰਡ ਢੁਕਵਾਂ ਖੋਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚਾ ਕੰਢਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਤਿੰਨ ਕੰਢੇ ਹੋਣ, ਹਰ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਚੌੜਾ, ਵੇਦਿਕ ਅੱਗ ਲਈ; ਹਰ ਕੰਢਾ ਛੇ ਉਂਗਲ ਚੌੜਾ ਜਾਂ ਇੱਕ, ਤੇ ਹਵਣਕੁੰਡ ਵਰਗਾ। ਉੱਤੇ, ਯੋਨੀ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਪੀਪਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗੀ, ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਉੱਚੀ, ਅੱਠ ਉਂਗਲ ਚੌੜੀ। ਲੰਬਾਈ ਹਵਣਕੁੰਡ ਦੀ ਅੱਧੀ, ਤੇ ਆਧਾਰ ਹਵਣਕੁੰਡ ਦੀ ਗਰਦਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ। ਪੂਰਬੀ, ਦੱਖਣੀ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਵਣਕੁੰਡਾਂ ਲਈ ਯੋਨੀ ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਹੋਵੇ। ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਮੁਖ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂ ਦੋ ਲਈ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ। ਹਵਣਕੁੰਡ ਦਾ ਚੌਵੀਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਲੱਖ, ਉਡੁੰਬਰ, ਅਸ਼ਵਥ, ਤੇ ਵਟ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਨ। ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪ੍ਰਾਣ, ਬਲ, ਆਰੋਗ, ਆਦਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਲੰਬਾਈ ਪੰਜ, ਛੇ ਜਾਂ ਸੱਤ ਹੱਥ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਦੂਰ ਰੱਖਣੀ; ਚੌੜਾਈ ਅੱਧੀ, ਤੇ ਅੰਬ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੀਆਂ, ਲਾਲ, ਕਾਲੀਆਂ, ਧੁੰਦਲੀਆਂ, ਚੰਨਣ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ, ਚਿੱਟੀਆਂ, ਸੁਨਹਿਰੀਆਂ ਤੇ ਸਫੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਰਗੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਲਾਲ ਝੰਡੀਆਂ, ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਨੀਲੀ, ਜੋ ਨਿਰ੍ਰਿਤਿ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਬਾਈ ਪੰਜ ਹੱਥ, ਚੌੜਾਈ ਅੱਧੀ; ਝੰਡੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ। ਝੰਡੀਆਂ ਦੇ ਡੰਡੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ, ਪੰਜ ਹੱਥ ਲੰਬੇ; ਇਹ ਟਿੱਬੀ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਦੰਦ ਦੀ ਨੋਕ ਜਾਂ ਸਾਂਡ ਦੇ ਸਿੰਗ ਤੋਂ ਲਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੇ ਗੁੱਚੇ, ਸੂਰ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਜਾਂ ਚੌਰਾਹੇ ਤੋਂ, ਬਾਰਾਂ ਭਾਗ ਮਿੱਟੀ ਲੈਣੀ; ਅੱਠ ਵੈਕੁੰਠ ਲਈ, ਤੇ ਪਿਨਾਕੀਨ ਲਈ। ਪੰਜ ਕਸੈਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵਟ, ਉਡੁੰਬਰ, ਅਸ਼ਵਥ, ਅੰਬ ਤੇ ਜੰਬੂ ਦੀ ਛਾਲ ਤੋਂ ਲੈਣੇ; ਅਤੇ ਅੱਠ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਫਲ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਗੰਧਤ ਜਲ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਜਲ, ਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਦਾ ਜਲ ਵੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜ ਪਦਾਰਥ, ਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੈਣਾ। ਆਟੇ ਤੇ ਕਪੜੇ ਦੇ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। ਹਜ਼ਾਰ ਛੇਦਾਂ ਵਾਲੀ ਘੜੀ, ਮੰਡਲ ਲਈ ਰੋਚਨਾ, ਤੇ ਸੌ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ—ਵਿਜਯਾ, ਲਕ੍ਸ਼ਮਣਾ, ਬਲਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਅਤਿਬਲਾ, ਪਾਠਾ, ਸਹਦੇਵਾ, ਸ਼atavari, ਰਿੱਧਿ ਤੇ ਸੁਵਰਚਸਾ—ਹਰ ਇੱਕ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੈਣੀਆਂ। ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿਲ ਤੇ ਦਰਭਾ ਦੀ ਢੇਰੀ, ਤੇ ਕੇਵਲ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ। ਜੌ, ਗੇਹੂੰ ਤੇ ਬੇਲ ਦੇ ਚੂਰਨ, ਗਿਆਨੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਲੇਪਣ ਲਈ ਕਪੂਰ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਘੜੀ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਬਿਸਤਰਾ, ਜੋੜੇ ਤਕੀਆਂ, ਗੱਦਾ ਤੇ ਚਾਦਰ। ਧਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਧੀ ਲਈ ਬਿਸਤਰਾ ਰੱਖੋ; ਘੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਾਤਰ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਕੜੀ ਤਿਆਰ ਕਰੋ। ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਘੜਾ, ਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਲਈ ਘੜੇ; ਨੀਂਦ ਲਈ ਇੱਕ ਘੜਾ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਕੁੰਡਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਹੋਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਦੀਵਤ, ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ, ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਨ ਸਮਗਰੀ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਫਲ, ਸਫਲਤਾ, ਤੇ ਆਯੁ ਮਿਲਣ।