ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯज्ञ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਅਨੇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇੱਕ ਚੌਕ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ, ਕਮਲ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਅਤੇ ਸੂਰ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਾਰਹ ਹਿੱਸੇ ਲਏ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਹਿੱਸੇ ਵੈਕੁੰਠ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕੀਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਨ। ਬਰਗਦ, ਉਦੁੰਬਰ, ਅਸ਼ਵੱਥ, ਆਮ ਅਤੇ ਜੰਬੂ ਦੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਸੇਲੇ ਪਦਾਰਥ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅੱਠ ਫਲ ਵੀ ਲਏ ਗਏ। ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧਤ ਜਲ, ਅਤੇ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦਿਆਂ ਤੋਂ ਜਲ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਚਿਤ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਜਲ ਵੀ ਉਪਯੋਗੀ ਮੰਨੇ ਗਏ। ਸਨਾਨ ਲਈ ਪੰਜ ਪਦਾਰਥ, ਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਆਟੇ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਛੇਦਾਂ ਵਾਲਾ ਘੜਾ, ਮੰਡਲ ਲਈ ਰੋਚਨਾ, ਅਤੇ ਸੌ ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ—ਵਿਜਯਾ, ਲਕ੍ਸ਼ਮਣਾ, ਅਤੇ ਬਲਾ—ਲਿਆਂ ਗਈਆਂ। ਗੁਡੂਚੀ, ਅਤਿਬਲਾ, ਪਾਠਾ, ਸਹਦੇਵਾ, ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੁਵਰਚਸਾ ਵੀ ਸਨਾਨ ਲਈ ਲਿਆਂ ਗਈਆਂ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿਲ ਅਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੀ ਢੇਰੀ, ਅਤੇ ਅੰਗਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ; ਜੌ, ਗਹੂੰ, ਅਤੇ ਬੈਲ ਦੇ ਚੂਰਨ ਵੀ ਵਰਤੇ। ਅਲੇਪਣ ਲਈ ਕੈਫ਼ਰ, ਸਨਾਨ ਲਈ ਘੜੇ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਲਈ ਪਲੰਗ, ਦੋ ਤਕੀਆਂ, ਗੱਦਾ ਅਤੇ ਕਪੜਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਧਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਯज्ञ ਦੀ ਵਿਧੀ ਲਈ ਪਲੰਗ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ; ਘੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਇਆ ਪਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਛੜੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਪੋਸ਼ਣਯੋਗ ਸ਼ਿਵ ਘੜਾ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਲਈ ਘੜੇ, ਨੀਂਦ ਲਈ ਇੱਕ ਘੜਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਕੁੰਡਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘੜੇ ਰੱਖੇ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ, ਧਰਮ, ਵਾਸਤੁ, ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ, ਗਣੇਸ਼, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਘੜੇ ਰੱਖੇ। ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪাত্র, ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸੁਗੰਧਤ ਜਲ ਨਾਲ ਛਿੜਕੇ। ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਾਤਰ, ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ; ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੋ, ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਰਾਈ ਲਿਆਓ। ਛਿੜਕਣ ਲਈ ਭੁੰਨਿਆ ਚਾਵਲ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ, ਆਹੁਤੀ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ, ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਦੋਈ ਵੀ ਲਿਆਈ। ਘੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਇਆ ਪਤ੍ਰ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਅਲੇਪਣ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਦਰਭਾ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਟਾਈਆਂ, ਹਥ ਵੱਟ ਕੇ ਮਾਪੀਆਂ। ਚਤੁਰਭੁਜ ਅਤੇ ਚੌਕ ਚਟਾਈਆਂ, ਪਲਾਸ਼ਾ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ; ਤਿਲ ਲਈ ਪਾਤਰ, ਆਹੁਤੀ ਲਈ ਪਾਤਰ, ਅੱਧਾ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ। ਅਠਾਈ (28) ਪਦਾਰਥ: ਧੂਪ ਪਾਤਰ, ਦੋਈਆਂ, ਟੋਕਰੀ, ਆਸਨ, ਪੰਖਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਇੰਧਨ। ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ, ਗੁਗਲ, ਘੀ ਵਾਲੇ ਦੀਵੇ, ਧੂਪ, ਅਟੁੱਟ ਚਾਵਲ, ਤਿੰਨ ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਲੀ ਜਨਊ, ਗਾਂ ਦਾ ਘੀ, ਜੌ ਅਤੇ ਤਿਲ। ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ, ਤਿੰਨ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥ, ਦਸ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਹਥ ਵੱਟੀ ਦੋਈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹਥ। ਇੰਧਨ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਅਰਕ, ਪਲਾਸ਼ਾ, ਖਦੀਰਾ, ਆਮ, ਪਿੱਪਲਾ, ਉਦੁੰਬਰ, ਸ਼ਮੀ, ਦੁਰਵਾ, ਕੁਸ਼ਾ—ਕੁੱਲ 108। ਜੇ ਇਹ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜੌ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਪਤ੍ਰ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੋ ਕਪੜੇ, ਪਾਤਰ, ਦੋਈ, ਢੱਕਣ ਵੀ ਲਿਆਈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਅੰਗਠੀਆਂ, ਮਕੁਟ, ਵਸਤ੍ਰ, ਹਾਰ, ਕੁੰਨ, ਕੜੇ, ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਠੱਗੀ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ। ਜੇ ਇਹ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਠਕ, ਪੁਜਾਰੀ, ਜੋਤਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਸਮਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ, ਨੀਲੇ ਰਤਨ, ਮੋਤੀ, ਫੁੱਲ, ਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਅਠਵਾਂ ਵਿਦੂਰਯਾ ਰਤਨ ਲਿਆਏ। ਖਸ, ਮਾਧਵੀ ਲਤਾ, ਕਰੰਤਾ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਅਗਰੂ, ਸੁਗੰਧ ਚੰਦਨ, ਸਰੀਕਾ, ਕੰਕੁਸਤ, ਸ਼ੰਖਿਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਸ਼ਧੀਆਂ। ਸੋਨਾ, ਤਾਂਬਾ, ਲਾਲ ਧਾਤੂ, ਚਾਂਦੀ, ਘੰਟਾ ਧਾਤੂ, ਸੀਸਾ, ਹਰੀਤਾਲ ਅਤੇ ਰਸਕਪੂਰਕ। ਲਾਲ ਗੇਰੂ, ਸੋਨਾ, ਮਕਸ਼ਿਕਾ, ਪਾਰਾ, ਅੱਗ ਰੰਗੀ ਗੇਰੂ, ਗੰਧਕ, ਅਭਰਕ—ਇਹ ਅੱਠ ਖਣਿਜ, ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ। ਗਹੂੰ, ਤਿਲ, ਕਾਲਾ ਉੜਦ, ਹਰਾ ਉੜਦ, ਜੌ, ਨਿਵਾਰਾ ਚਾਵਲ, ਸ਼ਿਆਮਕਾ—ਅੱਠ ਚਾਵਲ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ। ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੋ ਦਿਨਚਰਿਆ ਕਰਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਉੱਚਾਰਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਸਾਥੀਆਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਮਹਾਕਾਲ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਸਕੰਦਾ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਚੰਡਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦੇ ਤਲ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਘਟਾ, ਪਰਜਨਯ, ਅਸ਼ੋਕ, ਭੂਤ, ਸੰਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਧਨ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚੌਥੇ ਤੇ ਓਮ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਪਾਲ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਦੋ ਨਦੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਸੂਰਜ, ਯੁਗ, ਵੇਦ, ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਯज्ञ ਹਾਲ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ, ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯज्ञ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖੜੇ ਹਨ। ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਵਜ੍ਰ, ਬਰਛੀ, ਦੰਡ, ਤਲਵਾਰ, ਫੰਨ, ਝੰਡਾ, ਗਦਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਚਕਰ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਝੰਡੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ 'ਓ ਹ੍ਰੂਂ ਫਟ ਨਮਹ', 'ਓਂ ਹ੍ਰੂਂ ਫਟ', 'ਹ੍ਰੂਂ ਫਟ ਨਮਹ' ਆਦਿ ਨਾਲ, ਕੁਮੁਦਾ, ਕੁਮੁਦਾਕ੍ਸ਼, ਪੁੰਡਰੀਕ, ਵਾਮਨ, ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ, ਸਰਵਨੇਤ੍ਰ, ਸੁਮੁਖ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਜਾਵੇ। ਬੈਨਰ ਦੇ ਅੱਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ, 'ਓਂ ਕੌਂ, ਕੁਮੁਦਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ' ਵਰਗੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਹੇਤੁਕਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਨਾਸਕ, ਸ਼ਕਤੀ, ਯਮਝਵਕਾ, ਕਾਲਾ, ਕਰਾਲਿਨਾ, ਛੇਵਾਂ ਏਕਾਂਘਨੀ, ਭੀਮਾ, ਅਤੇ ਅਠਵਾਂ ਅਸ਼ਟਕਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਆਹੁਤੀ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਕਰੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯज्ञ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਵਿਭਿੰਨ ਪਦਾਰਥਾਂ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।