ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨੰਦੀ ਤੇ ਮਹਾਕਾਲਾ ਖੜੇ ਹਨ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਤੇ ਵਿਨਾਇਕਾ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਸਕੰਦਾ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇਵੀ ਤੇ ਚੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਠੰਢੇ ਘਟਾ, ਪਰਜਨਯ, ਅਸ਼ੋਕ, ਭੂਤ, ਸੰਜੀਵਨ ਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾਤੀ ਵਿਭਕਤੀ ਵਿੱਚ, ਚੌਥੇ 'ਤੇ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ 'ਓਮ' ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਦੋ ਨਦੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਸੂਰਜ, ਯੁਗ, ਵੇਦ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਾ—ਇਹ ਸਭ ਯਜਨ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ, ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਜਰ, ਬਰਛੀ, ਦੰਡ, ਤਲਵਾਰ, ਫਾਂਸੀ, ਝੰਡਾ, ਗਦਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਚਕ੍ਰ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਝੰਡਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਓ ਹ੍ਰੂਂ ਫਟ ਨਮਹ', 'ਓਮ ਹ੍ਰੂਂ ਫਟ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ, ਹ੍ਰੂਂ ਫਟ ਨਮਹ'—ਇਹ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਮੁਦਾ, ਕੁਮੁਦਾਖ੍ਸ਼, ਪੁੰਡਰੀਕ, ਵਾਮਨ, ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ, ਸਰਵਨੇਤਰ, ਸੁਮੁਖ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤਾ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝੰਡੇ ਦੇ ਅੱਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, 'ਓਮ ਕੌਂ, ਕੁਮੁਦਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ' ਵਰਗੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਹੇਤੁਕਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ, ਸ਼ਕਤੀ, ਯਮਝਵਕਾ, ਕਾਲਾ, ਕਰਾਲਿਨਾ, ਛੇਵਾਂ ਏਕਾਂਘਨੀ, ਭੀਮਾ, ਤੇ ਅਠਵਾਂ ਅਸ਼ਟਕਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੇਟ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੰਗੀਨ ਚੌਣਿਆਂ 'ਤੇ, ਬਾਂਸ ਦੇ ਥੰਮਾਂ 'ਤੇ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਇਹ ਪੰਡਾਲ, ਜੋ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੰਕਰਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਤੱਤ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੋਲ-ਗੋਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਤੱਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਰਪਣ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਘਯ, ਮੰਤਰ ਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਗਉ-ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਆਸਨ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਲਈ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੱਥੇ, ਮੋਢੇ ਤੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ, ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰਤਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਨਾਲ। 'ਓਮ ਹੰ ਹਾਂ' ਨਾਲ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਹੱਥ ਮੱਥੇ 'ਤੇ। ਬ੍ਰਹਮਰੰਧ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਪਰਦਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਾਰ, ਵਸਤ੍ਰ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, 'ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ' ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉੱਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਪੰਡਾਲ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਸਰਾਉਣਾ ਤੇ ਫਿਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਾਧੇ 'ਤੇ ਆਸਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਸਥਲ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਸ਼ਿਵ-ਘੜਾ ਤੇ ਵਾਧਾ-ਘੜਾ ਨੂੰ ਠੋਸ ਆਸਨ 'ਤੇ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਘੜੇ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨੀ, ਤੇ ਇੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਜਰ-ਧਾਰੀ, ਦੀ ਵੀ। ਇੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਜਰ-ਧਾਰੀ, ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ 'ਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ। ਅੱਗ ਨੂੰ, ਸਤੰ ਪਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਘੜਾ-ਧਾਰੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ, ਬਰਛੀ-ਧਾਰੀ, ਬਕਰੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨਾ। ਯਮ ਨੂੰ, ਭੈਂਸ 'ਤੇ ਖੜਾ, ਦੰਡ-ਧਾਰੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਗਧੇ 'ਤੇ, ਤਲਵਾਰ-ਧਾਰੀ, ਯਾਦ ਕਰਨਾ। ਵਰੁਣ ਨੂੰ, ਸਫੈਦ, ਮਕਰ 'ਤੇ ਬੈਠਾ, ਸੱਪ-ਫਾਂਸੀ ਧਾਰੀ; ਵਾਯੂ ਨੂੰ, ਨੀਲਾ, ਹਿਰਨ 'ਤੇ; ਤੇ ਕੁਬੇਰਾ ਨੂੰ, ਬੱਦਲ 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ, ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ, ਬਲਦ 'ਤੇ; ਵਿਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਚਕ੍ਰ-ਧਾਰੀ, ਕਛੂਏ ਤੇ ਅਨੰਤ 'ਤੇ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਚਾਰ ਮੁੰਹ, ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ, ਹੰਸ 'ਤੇ ਬੈਠਾ, ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ। ਥੰਮਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ, ਘੜਿਆਂ ਤੇ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ 'ਤੇ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਅਨੰਤ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘੜਿਆਂ 'ਤੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ-ਆਗਿਆ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਘੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਘੁੰਮਾਉਣਾ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਘੜਾ, ਫਿਰ ਵਾਧਾ-ਪਾਤਰ ਰੱਖਣਾ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਘੜੇ 'ਤੇ, ਠੋਸ ਆਸਨ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਲਈ ਠੋਸ ਆਸਨ; ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਪੱਤੀ-ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਛੂਹਣਾ। "ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਪਤੀ, ਮੇਰੀ ਯਜਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਭਗਤਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ"—ਇਹ ਰੱਖਿਆ-ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਘੜੇ 'ਚ ਰੱਖਣਾ। ਦੀਖਸ਼ਾ ਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮੇਂ, ਘੜੇ 'ਤੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾਂ ਮੰਡਲ 'ਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਡਲ 'ਚ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣਾ। ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਦਾ ਨਾਭੀ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਚਿੱਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ 'ਚ ਵਿਧੀਆਂ ਕਰੇ। ਜੋ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੰਤਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾਉਣ; ਹੋਰ ਸੰਹਿਤਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਖਾ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ-ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਰਿਗਵੇਦੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਸ਼੍ਰੀ-ਸੂਕਤ, ਪਾਵਮਾਨੀ, ਮੈਤ੍ਰਕ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਸਾਮਵੇਦੀ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਦੇਵਵ੍ਰਤ, ਭਾਰੁੰਡ, ਜੇਸ਼ਠਸਾਮਨ, ਰਥੰਤਰਾ, ਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਗੀਤੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਯਜੁਰਵੇਦੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪੁਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ ਤੇ ਆਰੰਭਕ ਸ਼ਲੋਕ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਅਥਰਵੇਦੀ, ਨੀਲ-ਰੁਦ੍ਰ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੇ ਅਤਿਸੁਕਸ਼ਮ ਮੰਤ੍ਰ, ਅਥਰਵਾ-ਸ਼ੀਰਸ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ, ਅੱਗ ਜਗਾ ਕੇ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਦੇਵੇ; ਅੱਗ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲੀ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਵਿਧੀਆਂ ਕਰਮਵਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।