ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਵਾਪਿ ਕਸ੍ਯਾਪਿ੩ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋ ਬਵਤੀਹਸਦਾ ਨृਣਾਂ । ਨਿਸ਼੍ਚਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯ ਏਕੇਨ ਸੂਰਿਣਾ ।। ੨੨੫.

ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਸਲਾਹ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਕਰੇ।

ਨਸ਼੍ਯੇਦਵਿਨਯਾਦ੍ਰਾਜਾਰਾਜ੍ਯਞ੍ਚ ਵਿਨਯਾਲ੍ਲਭੇਤ੍ । ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਯੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਦਣ੍ਡਨੀਤਿਞ੍ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਂ ।। ੨੨੫.

ਰਾਜਾ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਦਬ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖੇ।

ਆਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਕੀਞ੍ਚਾਰ੍ਥਵਿਦ੍ਯਾਂ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਰਮ੍ਭਾਂਸ਼੍ਚ ਲੋਕਤਃ । ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਹਿਸ਼ਕ੍ਰੋਤਿ ਵਸ਼ੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤੁਂ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੨੨੫.

ਉਹ ਜਾਂਚ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਧਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੂਜ੍ਯਾ ਦੇਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਾਨਾਨਿ ਤੇषੁ ਚ । ਦ੍ਵਿਜੇ ਦਾਨਞ੍ਚਕ੍ਸ਼ਯੋऽਯਂ ਨਿਧਿਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਿ ਨਾਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੨੨੫.

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਖੂਤ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਸਙ੍‌ਗ੍ਰਾਮੇष੍ਵਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਰਿਪਾਲਨਂ । ਦਾਨਾਨਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਞ੍ਚ ਰਾਜ੍ਞੋ ਨਿਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸਮ੍ਪਰਂ ।। ੨੨੫.

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਰਾਜੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੈ।

ਕृਪਣਾਨਾਥਵृਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਿਧਵਾਨਾਞ੍ਚ ਯੋषਿਤਾਂ । ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਞ੍ਚ ਵृਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਤਥੈਵ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ।। ੨੨੫.

ਉਹ ਗਰੀਬਾਂ, ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਜੀਵਿਕਾ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰੇ।

ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਨ੍ਤਾਪਸਪੂਜਨਂ । ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤਾਪਸੇषੁ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਤ੍ ।। ੨੨੫.

ਉਹ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਠਹਿਰਾਈ ਹੋਈ ਵਯਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ; ਪਰ ਹਰ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਪਸਵੀਆਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਪਰਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਭੂਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ । ਵਕਕਵਚ੍ਚਿਨ੍ਤਯੇਦਰ੍ਥਂ ਸਿਂਹਵਚ੍ਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮੇਤ੍ ।। ੨੨੫.

ਉਹ ਭਰੋਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕਰੇ ਜੋ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇ; ਗੰਢੇ ਵਾਂਗੂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗੂ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ।

ਵृਕਵਚ੍ਚਾਵਲੁਮ੍ਪੇਤ੍ ਸ਼ਸ਼ਵਚ੍ਚ ਵਿਨਿष੍ਪਤੇਤ੍ । ਦृਢਪ੍ਰਹਾਰੀ ਚ ਭਵੇਤ੍ ਤਥਾ ਸ਼ੂਕਰਵਨ੍ਨृਪਃ ।। ੨੨੫.

ਉਹ ਭੇੜੀਏ ਵਾਂਗੂ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਕੇ ਫੜੇ, ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਵਾਂਗੂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਸੂਰ ਵਾਂਗੂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ।

ਚਿਤ੍ਰਾਕਾਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਖਿਵਦ੍‌ ਦृਢਭਕ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਵਵਤ੍ । ਭਵੇਚ੍ਚ ਮਧੁਰਾਭਾषੀ ਤਥਾ ਕੋਕਿਲਵਨ੍ਨृਪਃ ।। ੨੨੬.

ਉਹ ਮੋਰ ਵਾਂਗੂ ਚਤੁਰ ਹੋਵੇ, ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗੂ ਪੱਕੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਕੋਕਿਲ ਵਾਂਗੂ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ।

ਕਾਕਸ਼ਙ੍ਕੀ ਭਵੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਜ੍ਞਾਤਾਂ ਵਸਤਿਂ ਵਸੇਤ੍। ਨਾਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਪੂਰ੍ਵਞ੍ਚ ਭੋਜਨਂ ਸ਼ਯਨਂ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ ।। ੨੨੫.

ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਂ ਵਾਂਗੂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ, ਅਣਜਾਣ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਵਿਛੌਣੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੂਹੇ।

ਨਾਵਿਜ੍ਞਾਤਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਨਾਜ੍ਞਾਤਾਂ ਨਾਵਮਾਰੁਹੇਤ੍ । ਰਾष੍ਟ੍ਰਕਰ੍षੀ ਭ੍ਰਸ੍ਯਤੇ ਚਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਥਾਚ੍ਚੈਵ ਜੀਵਿਤਾਤ੍ ।। ੨੨੫.

ਉਹ ਅਣਜਾਣ ਔਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਅਣਜਾਣ ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ; ਜੋ ਰਾਜਾ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੋਵੇਂ ਗਵਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।

ਭृਤੋ ਵਤ੍ਸੋ ਜਾਤਬਲਃ ਕਰ੍ਮਯੋਗ੍ਯੋ ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਤਥਾ ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਮਹਾਭਾਗ ਭृਤਂ ਕਰ੍ਮਸਹਂ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੨੫.

ਜਿਵੇਂ ਵੱਛਾ ਵਧ ਕੇ ਕੰਮਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਾਰਿਆ ਰਾਜ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮੇਦਮਾਯਤ੍ਤਂ ਵਿਧਾਨੇ ਦੈਵਪੌਰੁषੇ । ਤਯੋਰ੍ਦੈਵਚਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਹਿ ਪੌਰੁषੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ।। ੨੨੫.

ਹਰ ਕੰਮ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਤਬ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਸ੍ਵਮੇਵ ਕਰ੍ਮ ਦੈਵਾਖ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਜਿਤਂ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੌਰੁषਮੇਵੇਹ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ ।। ੨੨੬.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕਰਮ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਂ ਤਥਾ ਦੈਵਂ ਪੌਰੁषੇਣ ਵਿਹਨ੍ਯਤੇ । ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ੍ਮਣਃ ਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੌਰੁषਂ ਵਿਨਾ ।। ੨੨੬.

ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉਲਟ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਮੌਜੂਦਾ ਜਤਨ ਦੇ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪੌਰੁषਂ ਦੈਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਕਾਲੇ ਫਲਤਿ ਭਾਰ੍ਗਵ । ਦੈਵਂ ਪੁਰੁषਕਾਰਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਯਂ ਪੁਂਸਃ ਫਲਾਵਹਂ ।। ੨੨੬.

ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ, ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ; ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕृषੇਰ੍ਵृष੍ਟਿਸਮਾਯੋਗਾਤ੍ ਕਾਲੇ ਸ੍ਯੁਃ ਫਲਸਿਦ੍ਧਯਃ । ਸਧਰ੍ਮ੍ਮਂ ਪੌਰੁषਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਲਸੋ ਨ ਚ ਦੈਵਵਾਨ੍ ।। ੨੨੬.

ਜਿਵੇਂ ਫਸਲਾਂ ਮੌਸਮ ਤੇ ਮੀਂਹ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਆਲਸੀ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੇ।

ਸਾਮਾਦਿਭਿਰੁਪਾਯੈਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਾਃ । ਸਾਮ ਚੋਪਪ੍ਰਦਾਨਞ੍ਚ ਚਭੇਦਦਣ੍ਡੌ ਤਥਾਪਰੌ ।। ੨੨੬.

ਸਾਰੇ ਉਪਰਾਲੇ ਸਾਂਝ, ਦਾਨ, ਫੁਟ, ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਵਰਗੀਆਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਾਂਝ, ਦਾਨ, ਫੁਟ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਇਹ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਤਰੀਕੇ ਹਨ।

ਮਾਯੋਪੇਕ੍ਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਞ੍ਚ ਉਪਾਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਤਾਞ੍ਚ੍ਛृਣੁ । ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਕਾਥਿਤਂ ਸਾਮ ਤਥ੍ਯਞ੍ਚਾਤਤ੍ਯਮੇਵ ਚ ।। ੨੨੬.

ਸੁਣੋ: ਤਰੀਕੇ ਸੱਤ ਹਨ—ਸਾਂਝ, ਦਾਨ, ਫੁਟ, ਸਜ਼ਾ, ਛਲ, ਉਪੇਖਾ ਅਤੇ ਜਾਦੂ; ਸਾਂਝ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ।

ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਤਥ੍ਯਂ ਸਾਧੂਨਾਮਾਕ੍ਰੋਸ਼ਾਯੈਵ ਜਾਯਤੇ । ਮਹਾਕੁਲੀਨਾ ਹ੍ਯृਜਵੋ ਧਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ।। ੨੨੬.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਝੂਠੀ ਸਾਂਝ ਸਿਰਫ਼ ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਸਿੱਧੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਵਾਲੇ—

ਸਾਮਸਾਧ੍ਯਾ ਅਤਥ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਗृਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਅਪਿ । ਤਥਾ ਤਦੁਪਕਾਰਾਣਾਂ ਕृਤਾਨਾਞ੍ਚੈਵ ਵਰ੍ਣਨਂ ।। ੨੨੬.

ਸੱਚੀ ਸਾਂਝ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਜੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਲਾਭ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਆਤ੍ਮੀਯਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਦਾਸ਼ਾਂ ਯੇਨ ਦੋषੇਣ ਬਿਭ੍ਯਤਿ । ਪਰਾਸ੍ਤੇਨੈਵ ਤੇ ਭੇਦ੍ਯਾ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਵੈ ਜ੍ਞਾਤਿਭੇਦਕਃ ।। ੨੨੬.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਉਮੀਦ ਦਿਖਾਵੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਡਰਦੇ ਹਨ; ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਟ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ।

ਅਨ੍ਤਃਕੋषਞ੍ਚੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਤਂ ਜਯੇਤ੍ ।। ੨੨੬.

ਅੰਦਰਲੇ ਗਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਉਪਾਯਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਦਾਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਾਨਾਦੁਭਯਲੋਕਭਾਕ੍ । ਨ ਸੋऽਸ੍ਤਿ ਨਾਮ ਦਾਨੇਨ ਵਸ਼ਗੋ ਯੋ ਨ ਜਾਯਤੇ ।। ੨੨੬.

ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਦਾਨ ਹੈ; ਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਾਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦਾਨਵਾਨੇਵ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਸਂਹਤਾਨ੍ ਭੇਦਿਤੁਂ ਪਰਾਨ੍ । ਤ੍ਰਯਾਸਾਧ੍ਯਂ ਸਾਧਯੇਤ੍ਤਂ ਦਣ੍ਡੇਨ ਚ ਕृਤੇਨ ਚ ।। ੨੨੬.

ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਦਣ੍ਡੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਦਣ੍ਡੋ ਨਾਸ਼ਯੇਦ੍ ਦੁष੍ਪ੍ਰਣੀਕृਤਃ । ਅਦਣ੍ਡ੍ਯਾਨ੍ ਦਣ੍ਡਯਨ੍ਨਸ੍ਯੇਦ੍ਦਣ੍ਡ੍ਯਾਨ੍ ਰਾਜਾਪ੍ਯਦਣ੍ਡਯਨ੍ ।। ੨੨੬.

ਸਭ ਕੁਝ ਸਜ਼ਾ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੇ ਸਜ਼ਾ ਗਲਤ ਲਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਾਜਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਦੈਤ੍ਯੋਰਗਨਰਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਭੂਤਾਃ ਪਤਤ੍ਰਿਣਃ । ਉਤ੍ਕ੍ਰਮੇਯੁਃ ਸ੍ਵਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਯਦਿ ਦਣ੍ਡਾਨ੍ ਨ ਪਾਲਯੇਤ੍ ।। ੨੨੬.

ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਸੱਪ, ਮਨੁੱਖ, ਸਿੱਧ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਪੰਛੀ — ਜੇ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ।

ਯਸ੍ਮਾਦਦਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਦਮਯਤ੍ਯਦਣ੍ਡ੍ਯਾਨ੍ਦਣ੍ਡਯਤ੍ਯਪਿ । ਦਮਨਾਦ੍ਦਮ੍ਡਨਾਚ੍ਚੈਵ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਣ੍ਡਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ।। ੨੨੬.

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬੇਕਾਬੂਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਮਨ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।