शृणुत प्रियं कथामिमां या अग्निपुराणस्य श्लोकान् अनुसरति, यथाक्रमं, अर्थगौरवेन च सम्यग् प्रतिपादयामि। विजये, भार्गववंशेन सह, सुतवृद्धिं समुत्पादयेत्; पूर्णत्वे, आङ्गिरसवंशेन, सर्वकामान् मम पूरयेत्। शुभत्वे, काश्यपवंशेन, शुभमना भव; सर्वबीजसमन्विता, सर्वरत्नौषधिसंवृता च। नन्दने रम्ये, नन्दे, वासिष्ठे च, अत्र प्रमोदं भूयात्; प्रजापतेः कन्ये, चतुर्मुखे पृथिव्यां युक्ते स्थले। भाग्यवती पुण्यशीले शुभे, काश्यपी गृहे प्रमुद्यताम्; श्रेष्ठाचार्यैः पूजिता, गन्धमाल्यविभूषिता च। हे देवी, गृहे श्रीं कुरु, काश्यपी प्रमोदताम्; निर्बाधे, अविच्छिन्नपूर्णगृहे, आङ्गिरसर्षेरात्मजस्य। ईष्टं वस्तु ईष्टिकायामर्पयामि, आधारं स्थापयामि; भूमिपतेः, नगराधिपतेः, गृहेश्वरस्य, द्रव्यस्य च क्षेत्रे। मानवस्य, वित्तस्य, गजस्य, हयस्य, पशूनां वृद्धिकर्त्री भव; तथैव गृहम् प्रविश्य शिलास्थापनं कार्यम्। गृहे उत्तरदिशि शुभः प्लक्षवृक्षः, पूर्वे वाक्, दक्षिणे उदुम्बरः, पश्चिमे श्रेष्ठः अश्वत्थवृक्षः। वामभागे गृहे वाटिकां वा शुभगृहं स्थापयेत्; सायं प्रातश्च धर्मलाभाय, शिशिरे, दिनान्ते च। वर्षारात्रिषु, भूमौ शुष्कायां, रोपितवृक्षान् आप्लावयेत्; वीराङ्गं घृतं च मिश्रीकृत्य, शीतलेन जलनिषेचनं कुर्यात्। फलाभावे कुलत्थैः, माषैः, मुद्गैः, तिलैः, यवैः च; सदा घृतं शीतदुग्धं च फुल्लफलार्थं सिञ्चेत्। मीनजलेन सिञ्चनेन वृक्षवृद्धिः स्यात्; मेंषविष्टिपिष्टं, यवचूर्णं, तिलानि च योजयेत्। गव्यं मांसं जलं सप्तरात्रं स्थापयेत्; सर्ववृक्षेषु सिञ्चनं फुल्लफलवृद्धिकरं भवति। शीतमीनजलेन आम्रवृक्षस्य सिञ्चनं श्रेयस्करम्; अशोकवृक्षे, कामिन्याः मूलताडनं प्रशस्यते। खर्जूरनारिकेलादीनां लवणेन सह उपयोजनं पोषणवृद्धिकरम्; विदङ्गमीनमांसैः सर्वकामाः शुभदाः सन्ति। अग्निरुवाच—पुष्पैः पूजनेन विष्णुः सर्वकार्येषु सिद्धिं ददाति; मालती, मल्लिका, यूथिका, पाटला, करवीरपुष्पाणि युक्तानि। पावनी, अतिमुक्ता, कर्णिकार, कुरण्टक, कुब्जक, तगर, नीप, वाण, वर्वपमल्लिका अपि योज्यन्ते। अशोक, तिलक, कुन्दपुष्पाणि, तमालपत्राणि, बिल्वपत्राणि, शमीपत्राणि, भृङ्गराजपत्राणि च पूजायाम् उचितानि। तुलसी, कालतुलसीपत्राणि, वासक, केतकिपत्रपुष्पाणि, पद्म, रक्तपद्मादिपुष्पाणि अपि युक्तानि। नार्क, उन्मत्तक, कङ्गाञ्ची, गिरिमल्लिका पूजायामुपयुज्यन्ते; कौटज, शाल्मलीपुष्पाणि, कंटकिनि पुष्पाणि न योज्यन्ते। विष्णोः प्रस्थमात्रेण घृतस्नानेन कोटिफलं लभ्यते; आढकघृतदुग्धस्नानेन राजा इव स्वर्गलाभः स्यात्। अग्निरुवाच—धनुर्वेदस्य चत्वारः विभागाः, तान् पञ्चधा कथयामि, रथ, गज, अश्व, पदातिनां योद्धृभिः। सः पञ्चविधः—यन्त्रनिर्गतः, हस्तनिर्गतः, मुक्तग्रहितः, अमुक्तः, समुपक्रम्य युद्धश्च। तत्र, अस्त्रशस्त्रविभागेन द्विविधः; प्रत्यक्षचौर्ययोरपि भेदेन द्विधा उच्यते। यः यन्त्रेण (धनुषा) क्षिप्यते, स यन्त्रनिर्गतः; हस्तेन क्षिप्ताः शिलाशूलादयः हस्तनिर्गताः। यः मुक्तः पुनः गृहीतः, यथा शूलादयः, स मुक्तग्रहितः; अमुक्तः, यथा खड्गादयः, तु मुष्टियुद्धाय, निरस्त्राणां युद्धाय। यो युद्धकामः, क्लेशं जित्वा, उचिताभ्यासं कुर्यात्; उत्तमं धनुर्व्यायामयुद्धम्, मध्यं शूलयुद्धम्। खड्गयुद्धं अधमं, बाहुयुद्धं ततोऽपि हीनम्; धनुर्वेदाचार्यः पण्डितः ब्राह्मणः वा क्षत्रियः। शूद्रः आत्मरक्षायै वा राजाज्ञया युद्धं कुर्यात्; युद्धे राजा देशीययोद्धृभिः सह सहायः स्यात्। यदा अङ्गुष्ठौ गुल्फौ हस्तौ पादौ च संयोज्यन्ते, स समपादस्थितिः इति लक्षणतः कथ्यते। पादयोः बाह्याङ्गुल्योः संयुते, जानुनी दृढे, त्रिप्रदेशविस्तारे, वैशाखस्थितिः इति। यत्र जानुनी हंसपदचिह्नवत् समं दृश्येते, चतुर्व्याप्तविभागे, सा मण्डलस्थितिः। या हलाकारवद्, दक्षिणजानुः ऊरुश्च दृढः, पञ्चविस्तारे, सा आलिड्हस्थितिः। एषैव स्थितिः प्रतिलम्बे प्रतिआलिड्हा; वामपादो वा समः, अथवा दक्षिणपादः समः। गुल्फानां पृष्ठयोः दृढस्थितिः, पञ्चाङ्गुलिप्रसारिते, द्वादशाङ्गुलविस्तारे, सा स्थितिः। वामजानु समं, दक्षिणं प्रसारितम्; अथवा दक्षिणजानु वक्रं, स्थिरं न चलति। पादः जानुना सह दण्डवत् प्रसारितः, विकटस्थितिः, द्विहस्तविस्तारे। उभौ पादौ ऊर्ध्वं कृत्वा, जानुनी द्विगुणीकृत्य, सम्पुटस्थितिः। पादौ बहिर्मुखौ, स्थिरौ, दण्डवत् समौ, षोडशाङ्गुलविस्तारे, यथाविधि। अत्र प्रथमं स्वस्तिकस्थितौ प्रणामं कुर्यात्, द्विज, वामहस्तेन धनुः, दक्षिणहस्तेन बाणं धारयेत्। एवं श्रीमदग्निपुराणोक्तेषु श्लोकानुषङ्गेन, विधिवद् गृहारम्भे, वृक्षारोपणे, पूजायां, युद्धकौशलप्रशिक्षणे च, धर्मार्थकाममोक्षप्रदं प्रवृत्तिं श्रीदेवीप्रसादेन, विष्णुपूजनफलश्रवणेन, धनुर्वेदविभागज्ञानप्राप्त्या च, जीवने शुभं मार्गं प्रदर्शितम्।