अग्निपुराणम्

आसीत् पुरा धर्मनियमेषु सुस्पष्टं विधानम्। तत्र चिकित्सकः यदि किञ्चित् विपरीतं आचरति, पशुषु न्यूनतमं दण्डं दद्यात्, मनुष्येषु मध्यमं, राजपुरुषेषु तु श्रेष्ठतमं दण्डम्। यः च बन्धनार्हं न बध्नाति, अथवा बद्धं विमोचयति, अथवा अनधिकारं विवादं करोति, सः परमं दण्डं दद्यात्। यश्च तुलया वा मानेन वा अष्टमांशं हरति, सः द्वाविंशतिं पणान् दद्यात्, तस्य वृद्धिक्षयौ तदनुसारम्। औषधानि, तैलानि, लवणानि, गन्धान्नानि वा अन्यानि यः मिलयति, सः षोडश पणान् दद्यात्। शिल्पिनः वा कारिगणाः यदि मूल्यनिर्णये मिलित्वा अन्येषां हानिं वा लाभं कुर्वन्ति, तेषां सहस्रदण्डः। प्रतिदिनं राजा यत् मूल्यं निर्धत्ते, तत् एव विक्रयस्य क्रयस्य च मूल्यं; तस्मात् अधिकं व्यापारिणा यः लाभः, सः अनुचितः स्यात्। स्वदेशीयवस्तूनां शततः पञ्च, विदेशीयवस्तूनां दश, त्वरितक्रयविक्रये व्यापारी ग्राहयेत्। वस्तुनः व्ययः मूल्यम् उपनिहितः स्यात्, विक्रेता ग्राहकाश्च युक्तलाभं प्राप्नुयुः। कश्चित् मूल्यं गृहित्वा वस्तुं न दद्यात् चेत्, सः सूदेन सह दद्यात्; यदि क्रेता अन्यदेशीयः स्यात्, दूरीकृतहानिः अपि दातव्या। विक्रयितुं क्रीणाति यदि क्रेता न स्वीकृतवान्, तर्हि पुनः विक्रयः अनुमतः; किन्तु क्रेतुर्दोषेण हानिः तस्यैव। राजदण्डेन वा दैवेन चेद् वस्तु नश्यति, विक्रेतुः हानिः, यावत् विशेषेण न आज्ञाप्य न प्रेषितम्। यत् किञ्चिद् विक्रयितं दोषयुक्तं वा दोषरूपं दृश्यते, तदा विक्रेताऽर्थस्य द्विगुणं दण्डं दद्यात्। व्यापारी अनवगत्यैव वस्तूनि क्रीणाति चेत्, तस्य दोषः न; जानन् तु षष्ठांशदण्ड्यः। लाभहानिः यथान्यायं निवेशितधनानुसारं वा विनिर्दिष्टेन भागेन विभज्यते। यः किञ्चिद् निक्षिप्तं निग्रहीतुं अनादेशेन नष्टं करोति, सः तदर्थं दद्यात्; आपत्तौ दशमांशदण्ड्यः। लाभस्य विंशतितमांशं राजा कररूपेण गृह्णीयात्; निषिद्धं वा राजार्हं वस्तु विक्रयमाने, तत् राज्ञः भवेत्। मिथ्यमानं ददाति, करस्थानं वर्जयति, छलेन क्रयविक्रयं करोति, सः अष्टगुणदण्ड्यः। विदेशे मृतस्य धनं उपस्थितैः बन्धुभिः ग्राह्यम्; तेषां अभावे राजा गृह्णीयात्। तेषु धर्मेषु कुटिलतां त्यक्त्वा लोभं विना वर्तेत; अशक्ये अन्यः तदाचरेत्। एष धर्मः ब्राह्मणस्य कृषकस्य शिल्पिनश्च। चौरः क्रेतृभिः, कुदालेन वा पादचिह्नैः वा, अथवा पुनः पुनः चौर्ये, मलिनवस्त्रधारणेन वा गृह्यते। अन्ये अपि संशये गृह्येरन्—यथा जातिनामगोपकाः, द्यूतक्रीडका, सुरापानाः, शुष्कभाषिणः, भग्नस्वराः। ये परगृहप्रवेशिनः, प्रश्नकर्तारः, गृहचारिणः, अनर्थगामिनः, व्ययान्यधिकं कुर्वन्तः, नष्टवस्तुविक्रेतारः च। चौर्यशङ्कायां गृह्यते चेत्, सः शपथेन आत्मानं शुद्धयेयुः; दोषे प्राप्ते, चौर्यद्रव्यं प्रतिपाद्य, चौरदण्डं प्राप्नुयात्। चौरः चौर्यं प्रतिपाद्य विविधैः दण्डैः निपात्यः; ब्राह्मणः तु चिन्हितः स्वदेशात् निष्कास्यः। ग्रामे हननं वा चौर्यं वा जातं चेत्, ग्रामाध्यक्षस्य दोषः; तस्याभावे ग्रामस्य, अथवा यत्र तद् जातम्। पञ्चग्रामात्, दशग्रामात्, यात्रिकग्रहकाः, अश्वचौराः, मृगचौराः च। बलात् हन्तारः शूलारोप्याः; अपातकाः, संधिबङ्गकारिणः, अङ्गच्छेदकाः च। द्वितीयदोषे हस्तपादच्छेदः; अन्नवासाग्निजलोपकरणव्ययः अपि दातव्यः। चौरस्य वा हन्तुः, यथाविदिते, परमदण्डः; शस्त्रगर्भपातकस्य अपि परमदण्डः। उच्चनीचयोः, यदि नरनारीहन्ता, तस्याः शिलायां बद्ध्वा, विषदायिनीं वा, स्त्रीं आप्लावयेत्। या स्त्री विषं ददाति, अग्निं ददाति, गुरुपुत्रघातिनी वा, कर्णनासिकोष्ठच्छेदिनी, सा गोभिः निपात्याः। क्षेत्रगृहवनग्रामधान्याग्निदाहकः, राजपत्नीसमागमकर्ता, तृणगुच्छदाह्यः। परस्त्रीसंगमे केशेषु गृह्यते; स्वजात्यां परमदण्डः, समवर्णे मध्यमदण्डः। वर्णविपरीते, पुरुषः निपात्यः, स्त्रियाः कर्णच्छेदः, तस्या मेखला, कुचपट्टिका, नाभिः, केशाश्च पिष्टाः। अयुक्तदेशे वा काले सम्भाषणे, सहवासे च, स्त्री शतदण्ड्या; पुरुषः तस्य द्विगुणदण्डी। निषिद्धेऽपि प्रवृत्ते, सहवासदण्डः; पशुपृष्ठगमने शतदण्डः; नीचस्त्रियां मध्यमदण्डः, गोश्च। दासीषु, सेविकासु, स्वैरिणीषु सह संसर्गे, पञ्चाशत्पणदण्डः। बलात् दास्याः संसर्गे दशपणदण्डः; तिलकितायां, चाण्डालायां, संयायिन्यां वा, तु निन्दनीयः। यः राजाज्ञां न्यूनाधिकां लिखति, कूटकांचनविक्रेता, निक्षिप्तवस्तुविक्रेता च। ब्राह्मणं निषिद्धेन भोक्तारं कर्ता परमदण्ड्यः; कूटकांचनविक्रेता, निक्षिप्तवस्तुविक्रेता च। एवं धर्मनियमाः यथाक्रमं प्रवृत्ताः, येषां पालनं सर्वेभ्यः अनिवार्यम्।