అగ్నిపురాణమ్

దేశే త్వదృశ్యః శత్రూణాం కుర్య్యాత్ ప్రకృతికల్పనాం । సంహతాన్ యోధయేదల్పాన్ కామం విస్తారయేద్‌బహూన్ ।। ౨౩౬.

శత్రువులకు కనిపించని చోట సైన్యాన్ని అమర్చాలి. తక్కువ మందితో ఎక్కువ మందిని ఎదుర్కొనాలి, అవసరమైతే ఎక్కువ మందిని విస్తరించాలి.

సూచీముఖమనీకం స్యాదల్పానాం బహుభిః సహ। వ్యూహాః ప్రాణ్యఙ్గరూపాశ్చ ద్రవ్యరూపాశ్చ కీర్త్తితాః ।। ౨౩౬.

తక్కువ మందికి ఎక్కువ మందితో కలిపి సూచిముఖ వ్యూహాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి. వ్యూహాలు ప్రాణాంగాల రూపంలోనూ, వస్తువుల రూపంలోనూ ఉంటాయని చెప్పబడింది.

గరుడో మకరవ్యూహశ్చక్రః శ్యేనస్తథైవ చ । అర్ద్ధచన్ద్రశ్చ వజ్రశ్చ శకటవ్యూహ ఏవ చ ।। ౨౩౬.

గరుడ, మకర, చక్ర, శ్యేన వ్యూహాలు, అర్ధచంద్ర, వజ్ర, శకట వ్యూహాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి.

మణ్డలః సర్వతోభద్రః సూచీవ్యూహశ్చ తే నరాః । వ్యూహానామథ సర్వేషాం పఞ్చధా సైన్యకల్పనా ।। ౨౩౬.

మండల, సర్వతోభద్ర, సూచివ్యూహాలు ఇవే వ్యూహాలు. వీటన్నింటికీ సైన్యాన్ని ఐదు విధాలుగా ఏర్పరచాలని చెప్పబడింది.

ద్వౌ పక్షావనుపక్షౌ ద్వావవశ్యం పఞ్చమం భవేత్ । ఏకేన యది వా ద్వాభ్యాం భాగాభ్యాం యుద్ధమాచరేత్ ।। ౨౩౬.

రెండు ప్రక్కలు, రెండు ఉపప్రక్కలు, ఐదవది తప్పక ఉండాలి. ఒక్క భాగంతోనైనా, రెండు భాగాలతోనైనా యుద్ధం చేయవచ్చు.

భాగత్రయం స్థాపయేత్తు తేషాం రక్షార్థమేవ చ । న వ్యూహకల్పనా కార్య్యా రాజ్ఞో భవతి కర్హించిత్ ।। ౨౩౬.

వారి రక్షణ కోసం మూడు విభాగాలు ఏర్పాటు చేయాలి; రాజు స్వయంగా యుద్ధపు ఏర్పాట్లు చేయకూడదు.

మూలచ్ఛేదే వినాశః స్యాన్న యుధ్యేచ్చ స్వయన్నృపః । సైన్యస్య పశ్చాత్తిష్ఠేత్తు క్రోశమాత్రే మహీపతిః ।। ౨౩౬.

మూలాన్ని తొలగిస్తే నాశనం జరుగుతుంది; రాజు స్వయంగా యుద్ధం చేయకూడదు, తన సైన్యం వెనుక ఒక క్రోశ దూరంలో ఉండాలి.

భగ్నసన్ధారణం తత్ర యోధానాం పరికీర్త్తితం । ప్రధానభఙ్గే సైన్యస్య నావస్థానం విధీయతే ।। ౨౩౬.

అక్కడ యోధుల ప్రధాన బలగం విరిగిపోతే, సైన్యంలో ఇక నిలబడటం సాధ్యం కాదు.

న సంహతాన్న విరలాన్యోధాన్ వ్యూహే ప్రకల్పయేత్ । ఆయుధానాన్తు సమ్మర్ద్దో యథా న స్యాత్ పరస్పరం ।। ౨౩౬.

యోధులను బహుళంగా గానీ, చాలా అరుదుగా గానీ ఏర్పాటుచేయకూడదు; వారి ఆయుధాలు పరస్పరం ఢీకొనకుండా చూడాలి.

భేత్తుకామః పరనీకం సంహతైరేవ భేదయేత్ । భేదరక్ష్యాః పరేణాపి కర్త్తవ్యాః సంహతాస్తథా ।। ౨౩౬.

శత్రు బలగాన్ని చీల్చాలనుకునేవాడు దగ్గరగా ఉన్న సైన్యంతోనే దాడి చేయాలి; అలాగే శత్రువులు కూడా తమ సముదాయాన్ని రక్షించుకోవాలి.

వ్యూహం భేదావహం కుర్య్యాత్ పరవ్యూహేషు చేచ్ఛయా । గజస్య పాదరక్షార్థాశ్చత్వారస్తు తథా ద్విజ ।। ౨౩౬.

శత్రు ఏర్పాటును చీల్చగల ఏర్పాటును కావాలంటే చేయాలి; అలాగే, ఓ ద్విజా, ఏనుగు కాళ్లను రక్షించేందుకు నలుగురు రక్షకులు ఉండాలి.

రథస్య చాశ్వాశ్చత్వారః సమాస్తస్య చ చర్మ్మిణః । ధన్వినశ్చర్మిభిస్తుల్యాః పురస్తాచ్చర్మ్మిణో రణే ।। ౨౩౬.

రథానికి నలుగురు గుర్రాలు జోడించాలి, అలాగే చర్మంతో కప్పబడిన యోధులు ఉండాలి; విలువారులకు కూడా చర్మరక్షకులు ఉండాలి, యుద్ధంలో వారు ముందుగా ఉండాలి.

వృష్ఠతో ధన్వినః పశ్చాద్ధన్వినాన్తురగా రథాః । రథానాం కుఞ్జరాః పశ్చాద్ధాతవ్యాః పృథివీక్షితా ।। ౨౩౬.

విలువారుల వెనుక మరికొంతమంది విలువారులు, తరువాత గుర్రాలు, రథాలు ఉండాలి; రథాల వెనుక ఏనుగులు ఉండాలని రాజు చూడాలి.

పదాతికుఞ్జరాశ్వనాం ధర్మ్మకార్య్యం ప్రయత్నతః । శూరాః ప్రముఖతో దేయాః స్కన్ధమాత్రప్రదర్శనం ।। ౨౩౬.

పదాతులు, ఏనుగులు, గుర్రాల ఏర్పాటును జాగ్రత్తగా చేయాలి; ధైర్యవంతులు ముందుగా ఉండాలి, వారు కేవలం భుజాలు మాత్రమే కనిపించేలా ఉండాలి.

కర్త్తవ్యం భీరుసఙ్ఘేన శత్రువిద్రావకారకం । దారయన్తి పురస్తాత్తు న దేయా భీరవః పురః ।। ౨౩౬.

భయపడే వారితో శత్రువులను పారద్రోలే ఏర్పాటును చేయాలి; భయపడే వారిని ముందుగా పెట్టకూడదు.

ప్రోత్సాహయన్త్యేవ రణే భీరూన్ శూగః పురస్థితాః । ప్రాంశవః శుకనాశాశ్చ యే చాజిహ్మేక్షణా౨ నరాః ।। ౨౩౬.

యుద్ధంలో ముందుగా నిలిచే ధైర్యవంతులు భయపడే వారిని ఉత్సాహపరచుతారు; ఎత్తైనవారు, విస్తృత భుజాలవారు, నేరుగా చూస్తున్నవారు ముందుగా ఉండాలి.

సంహతభ్రయుగాశ్చైవ క్రోధనాః కలహప్రియాః । నిత్యహృష్టాః ప్రహృష్టాశ్చ శూరా జ్ఞేయాశ్య కామినః ।। ౨౩౬.

ఒక్కటిగా ఉండేవారు, కోపంగా ఉండేవారు, గొడవకు ఇష్టపడేవారు, ఎప్పుడూ ఉల్లాసంగా ఉండేవారు, ధైర్యవంతులు — వీరే యుద్ధానికి ఆసక్తి ఉన్నవారు.

ప్రప్తియుద్ధం గజానాఞ్చ తోయదానాదికశ్చ యత్ ।। ౨౩౬.

ఏనుగులకు సంబంధించిన యుద్ధపద్ధతులు, నీటి సరఫరా మొదలైనవి వివరించబడ్డాయి.

ఆయుధానయనం చైవ పత్తికర్మ్మం విధీయతే । రిపూణాం భేత్తుకామానాం స్వసైన్యస్య తు రక్షణం ।। ౨౩౬.

ఆయుధాల కదలిక, పదాతుల పనులు నిర్ణయించబడ్డాయి; శత్రువులను చీల్చాలనుకునేవారికీ, స్వసైన్యాన్ని రక్షించుకోవడానికీ ఇవి అవసరం.

భేదనం సంహతానాఞ్చ చర్మిణాం కర్మ్మ కీర్త్తింతం । విముఖీకరణం యుద్ధే ధన్వినాం చ తథోచ్యతే ।। ౨౩౬.

చర్మరక్షితుల సముదాయాన్ని చీల్చడం, యుద్ధంలో విలువారులను వెనక్కు తిప్పడం గురించి చెప్పబడింది.

దూరాపసరణం యానం సుహతస్య తథోచ్యతే । త్రాసనం రిపుసైన్యానాం రథకర్మ్మ తథోచ్యతే ।। ౨౩౬.

దూరంగా వెనక్కు వెళ్లడం వాహనాల పని; శత్రు సైన్యాన్ని భయపెట్టడం రథాల పని.

భేదనం సంహతానాఞచ భేదానామపి సంహతిః । ప్రాకారతోరణాట్టాలద్రుమభఙ్గశ్చ సద్‌గజే ।। ౨౩౬.

సముదాయాలను చీల్చడం, విడిపోయిన వారిని కలిపివేయడం, గోడలు, గేట్లు, గోపురాలు, చెట్లు ధ్వంసం చేయడం ఏనుగుల పని.

పత్తిభూర్విషమా జ్ఞేయా రథాశ్వస్య తథా సభా । సకర్ద్దమా చ నాగానాం యుద్ధభూమిరుదాహృతా ।। ౨౩౬.

పదాతులకు అసమానమైన భూమి యుద్ధస్థలం; రథాలు, గుర్రాలకు సమతలమైన ప్రదేశం; ఏనుగులకు మట్టికాలువలు యుద్ధానికి అనుకూలమైనవి.

ఏవం విరచితవ్యూహః కృతపృష్ఠదివాకరః । తథానులోపశుక్రార్కిదిక్పాలమృదుమారుతాః ।। ౨౩౬.

ఈ విధంగా, సైన్యాన్ని ఏర్పాటుచేసి, వెనుక సూర్యుడిని ఉంచాలి. అలాగే, దిక్పాలకులను శుక్రుడు, సూర్యుడు ఉన్న దిశలలో పెట్టాలి. మృదువైన గాలులు వీచేలా చూడాలి.

యోధానుత్తేజయేత్సర్వ్వాన్నామగోత్రావదానతః । భోగప్రాప్త్యా చ విజయే స్వర్గప్రాప్త్యా మృతస్య చ ।। ౨౩౬.

యోధులను వారి పేరు, వంశాన్ని చెప్పి, విజయం సాధిస్తే ఆనందాలు లభిస్తాయని, మరణిస్తే స్వర్గం కలుగుతుందని ప్రేరేపించాలి.

జిత్వారీన్ భోగసమ్ప్రాప్తిః మృతస్య చ పరా గతిః । నిష్కృతిః స్వామిపిణ్డస్య నాస్తి యుద్ధసమా గతిః ।। ౨౩౬.

శత్రువులను జయిస్తే సుఖాలు లభిస్తాయి; యుద్ధంలో మరణించినవారికి పరమగతి కలుగుతుంది. యుద్ధంలో మరణానికి సమానమైన ప్రాయశ్చిత్తం మరొకటి లేదు.

శూరాణాం రక్తమాయాతి తేన పాపన్త్యజన్తి తే । ఘాతాదిదుఃఖసహనం రణే తత్ పరమన్తపః ।। ౨౩౬.

వీరుల రక్తం పోయినప్పుడు వారు పాపాలనుండి విముక్తి పొందుతారు. యుద్ధంలో గాయాలు, మరణ బాధను భరించడం వారికి గొప్ప తపస్సు.

వరాప్సరః సహస్రాణి యాన్తి శూరం రణే మృతం । స్వామీ సుకృతమాదత్తే భగ్నానాం వినివర్త్తినాం ।। ౨౩౬.

వీరుడు యుద్ధంలో మరణిస్తే వేలాది అప్సరసలు అతన్ని స్వాగతిస్తారు. ఓడిపోయి తిరిగి వచ్చినవారి పుణ్యాన్ని రాజు పొందుతాడు.

బ్రహ్మహత్యాఫలం తేషాం తథా ప్రోక్తం పదే పదే । త్యక్త్వా సహాయాన్ యో గచ్ఛేద్దేవాస్తస్య వినష్టయే ।। ౨౩౬.

తమ సహచరులను వదిలిపెట్టినవారికి ప్రతి అడుగులో బ్రాహ్మణ హత్య ఫలం కలుగుతుందని చెప్పబడింది. అలాంటి వారిని దేవతలు నాశనం చేయాలని కోరుకుంటారు.