అగ్నిపురాణమ్

హంసపఙ్‌క్త్యాకృతిసమే దృశ్యేతే యత్ర జానునీ । చతుర్వితస్తివిచ్ఛిన్నే తదే తన్మణ్డలం స్మృతం ।। ౨౪౯.

మోకాళ్లు హంస పాదాల్లా సరళంగా కనిపించి, నాలుగు విస్తారాల దూరంలో వుంటే దాన్ని మండల స్థానం అంటారు.

హలాకృతిమయం యచ్చ స్తబ్ధజానూరుదక్షిణం । వితస్త్యః పఞ్చ చవిస్తారే తదాలీఢం ప్రకీర్త్తితం ।। ౨౪౯.

ఎరుపు పళ్లం ఆకారంలో ఉండి, కుడి మోకాలి, తొడను కదలకుండా ఉంచి, వెడల్పు ఐదు విటస్తులు ఉండే ఆసనాన్ని ఆలీఢం అంటారు.

ఏతదేవ విపర్య్యస్తం ప్రత్యాలీఢమితి స్మృతం । తిర్య్యగ్భూతో భవేద్వామో దక్షిణోఽపి భవేదృజుః ।। ౨౪౯.

ఇదే ఆసనాన్ని తిరిగి ఉంచితే, అంటే ఎడమ కాలు నేలతో సమాంతరంగా లేదా కుడి కాలు నేరుగా ఉంటే, దాన్ని ప్రత్యాలీఢం అంటారు.

గుల్ఫౌ పార్ష్ణిగ్రహౌ చైవ స్థితౌ పఞ్చాఙ్గులాన్త్రౌ । స్థానం జాతం భవేదేతద్ ద్వాదశాఙ్గులమాయతం ।। ౨౪౯.

గోళ్లు, మడమలు బలంగా నేలపై ఉంచి, ఐదు వేళ్లు చాపి, పన్నెండు వేల వెడల్పుతో నిలబడే స్థితిని ఏర్పరచాలి.

ఋజుజానుర్భవేద్వామో దక్షిణః సుప్రసారితః । అథవా దక్షఇణఞ్జాను కుబ్జం భవతి నిశ్చలం ।। ౨౪౯.

ఎడమ మోకాలు నేరుగా, కుడి కాలు బాగా చాపాలి. లేదా కుడి మోకాలు మడిచి, కదలకుండా వంచి ఉంచాలి.

దణ్డాయతో భవేదేష చరణః సహ జానునా । ఏవం వికటముద్దిష్టం ద్విహస్తాన్తరమాయతం ।। ౨౪౯.

కాలు, మోకాలి తో పాటు దండంలా నేరుగా చాపాలి. ఇలా రెండు చేతుల పొడవు మేరకు విస్తరించే వికట ఆసనం చెప్పబడింది.

జానునీ ద్విగుణే స్యాతాముత్తానౌ చరణావుభౌ । అనేన విధియోగేన సమ్పుటం పరికీర్త్తితం ।। ౨౪౯.

రెండు మోకాళ్లు మడిచి, రెండు కాళ్లు పైకి ఎత్తాలి. ఈ విధానాన్ని సంపుట ఆసనం అంటారు.

కిఞ్చిద్వివర్త్తితౌ పాదౌ సమదణ్డాయతౌ స్థిరౌ । దృష్టమేవ యథాన్యాయం షోడశాఙ్గులమాయతం ।। ౨౪౯.

కాళ్లు కొంచెం బయటకు తిప్పి, దండంలా నేరుగా, స్థిరంగా ఉంచాలి. ఇది పదహారు వేల పొడవుతో ఉండాలి.

స్వస్తికేనాత్ర కుర్వీత ప్రణామం ప్రథమం ద్విజ । కార్ముకం గృహ్య వామేన వామణం దక్షిణకేన తు ।। ౨౪౯.

ఇక్కడ మొదట స్వస్తిక ఆసనంలో నమస్కారం చేయాలి, ద్విజుడా. ఎడమ చేతితో విల్లు, కుడి చేతితో బాణాన్ని పట్టుకోవాలి.

వైశాఖే యది వా జాతే స్థితౌ వాప్యథవాయతౌ । గుణాన్తన్తు తతః కృత్వా కార్మకే ప్రియకార్ముకః ।। ౨౪౯.

వైశాఖ లేదా జాత ఆసనంలో, లేదా ఏదైనా విస్తృత స్థితిలో నిలబడి, తర్వాత ప్రియమైన విల్లుకు దోరను కట్టాలి.

అధః కటిన్తు ధనుషః ఫలదేశన్తు పత్రిణః । ధరణ్యాం స్థాపయిత్వా త తోలయిత్వా తథైవ చ ।। ౨౪౯.

విల్లును కింద భాగాన్ని నడుము వద్ద, బాణపు తలను ముందుభాగంలో ఉంచి, నేలపై పెట్టి, ఆపై లేవనెత్తాలి.

భుజాబ్యామత్ర కుబ్జాభ్యాం ప్రకోష్ఠాభ్యాం శుభవ్రత । యస్య వాణం ధనుః శ్రేష్ఠం పుఙ్ఖదేశే చ పత్రిణః ।। ౨౪౯.

చేతులు, మణికట్టలు వంచి, మంచి విల్లు అంటే బాణం, పిచ్చుక చివర భాగం చేతిలో బాగా సరిపడే విధంగా ఉండాలి.

విన్యాసో ధనుషశ్చైవ ద్వాదశఙ్గులమన్తరం । జ్యయా విశిష్టః కర్త్తవ్యో నాతిహీనో న చాధికః ।। ౨౪౯.

విల్లును పెట్టే దూరం పన్నెండు వేలంత ఉండాలి. దోరు ఎక్కువ గానీ, తక్కువ గానీ కాకుండా, సరిగ్గా బిగించాలి.

నివేశ్య కార్ముకం నాభ్యాం నితమ్బే శరసఙ్కరం । ఉత్క్షిపేదుత్థితం హస్తమన్త్రేణాక్షికర్ణయోః ।। ౨౪౯.

విల్లును నాభి వద్ద, బాణాన్ని నితంబం వద్ద ఉంచి, చేతిని పైకి ఎత్తుతూ, మంత్రాన్ని వ్రేళ్ళు, చెవి వద్ద ఉచ్చరించాలి.

పూర్వేణ ముష్టినా గ్రాహ్యస్తనాగ్రే దక్షిణే శరః । హరణన్తు తతః కృత్వా శీఘ్రం పూర్వం ప్రసారయేత్ ।। ౨౪౯.

బాణాన్ని కుడి ముట్టుతో ముందుభాగంలో పట్టుకోవాలి. లక్ష్యాన్ని చూసి, వెంటనే చేయిని ముందుకు చాపాలి.

నాభ్యన్తరా నైవ వాహ్యా నోద్‌ర్ధ్వకా నాధరా తథా । న చ కుబ్జా న చోత్తానా న చలా నాతివేష్టితా ।। ౨౪౯.

బాణం లోపల గానీ, బయట గానీ కాకూడదు. ఎక్కువ ఎత్తు గానీ, తక్కువ ఎత్తు గానీ కాకూడదు. వంకరగా, పైకి తిరిగి, కదిలేలా, ఎక్కువగా వంచినట్టు కాకూడదు.

సమా స్థైర్య్యగుణోపేతా పూర్వదణ్డమివ స్థితా । ఛాదయిత్వా తతో లక్ష్యం పూర్వ్వేణానేన ముష్టినా ।। ౨౪౯.

బాణం నేరుగా, స్థిరంగా ఉండాలి. దండంలా పట్టుకొని, అదే ముట్టుతో లక్ష్యాన్ని కప్పాలి.

ఉరసా తూత్థితో యన్తా త్రికోణవినతస్థితః । స్రస్తాంశే నిశ్చలగ్రీవో మయూరాఞ్చితమస్తకః ।। ౨౪౯.

వీరుడు ఛాతీ నేరుగా నిలబడి, త్రికోణం ఆకారంలో, మెడ కదలకుండా, తలను మయూరపు వంకరలా వంచాలి.

లలాటనాసావక్త్రాంసాః కుర్య్యురశ్వసమమ్భవేత్ । అన్తరం త్ర్యఙ్గులం జ్ఞేయం చివుకస్యాంసకస్య చ ।। ౨౪౯.

నుదురు, ముక్కు, నోరు, భుజాలు గుర్రపు ఆకారంలో సమంగా ఉండాలి. దోరు, భుజం మధ్య మూడు వేల దూరం ఉండాలి.

ప్రథమన్త్రయఙ్గులం జ్ఞేయం ద్వితీయే ద్వ్యఙ్గులం స్మృతం । తృతీయేఽఙ్గులముద్దిష్టమాయతఞ్చివుకాంసయోః ।। ౨౪౯.

మొదటి మంత్రానికి ఒక వేళ్ల పొడవు ఉండాలి. రెండవ మంత్రానికి రెండు వేళ్ల పొడవు కావాలి. మూడవ మంత్రానికి ఒక వేళ్ల పొడవు, అది నోటి కింది భాగం నుంచి భుజాల వరకు కొలవాలి.

గృహీత్వా సాయకం పుఙ్ఖాత్తర్జ్జన్యాఙ్గుష్ఠకేన తు । అనామయా పునర్గృహ్య తథా మధ్యమయాపి చ ।। ౨౪౯.

బాణాన్ని చివర ఉన్న ఈక దగ్గర వ్రేలి, బొటనవేలు పెట్టి పట్టుకోవాలి. ఆ తరువాత రింగు వేలు, మధ్యవేలు కూడా వేసి బాగా గట్టిగా పట్టుకోవాలి.

తావదాకర్షయేద్వేగాద్యావద్వాణః సుపూరితః । ఏవం విధముపక్రమ్య మోక్తవ్యం విధివత్ ఖగం ।। ౨౪౯.

బాణాన్ని పూర్తిగా వెనక్కి లాగి, బాగా బలంగా వదిలే వరకు లాగాలి. ఇలా సరిగా మొదలుపెట్టి, నిర్ణీత విధానంతో బాణాన్ని వదలాలి.

దృష్టిముష్టిహతం లక్ష్యం భిన్ద్యాద్వాణేన సువ్రత । ముక్వా తు పశ్చిమం హస్తం క్షిపేద్వేగేన పృష్ఠతః ।। ౨౪౯.

ధర్మాత్ముడా! చూపు, ముష్టి రెండూ లక్ష్యంపై పెట్టి, బాణంతో లక్ష్యాన్ని చీల్చాలి. వదిలిన తర్వాత వెనుక చేతిని వేగంగా వెనక్కి విసరాలి.

ఏతదుచ్ఛేదమిచ్ఛన్తి జ్ఞాతవ్యం హి త్వయా ద్విజ । కర్పూరన్తదధః కార్య్యమాకృష్య తు ధనుష్మతా ।। ౨౪౯.

ఇది 'కత్తిరింపు' పద్ధతి అని అంటారు, నీవు తెలుసుకోవాలి ద్విజుడా. విల్లు పట్టినవాడు చేతి కింద భాగాన్ని క్రిందికి లాగాలి.

ఊద్‌ర్ధ్వం విముక్తకే కార్యే లక్షశ్లిష్టన్తు మధ్యమం । శ్రేష్ఠం ప్రకృష్టం విజ్ఞేయం ధనఃశాస్త్రవిశారదైః ।। ౨౪౯.

పైకి వదిలేటప్పుడు మధ్య భాగాన్ని లక్ష్యంపై పెట్టాలి. విల్లు విద్యలో నిపుణులు ఉత్తమమైనది, అతి శ్రేష్ఠమైనది ఏదో తెలుసుకోవాలి.

జ్యేష్ఠస్తు సాయకో జ్ఞేయో భవేద్‌ద్వాదశముష్టయః । ఏకాదశ తథా మధ్యః కనీయాన్దశముష్టయః ।। ౨౪౯.

ఎక్కువ పొడవైన బాణం పన్నెండు ముష్టుల పొడవుగా ఉండాలి. మధ్య బాణం పదకొండు ముష్టులు, చిన్నది పది ముష్టుల పొడవు.

చతుర్హస్తం ధనుః శ్రేష్ఠం త్రయః సాద్‌ర్ధన్తు మధ్యమం । కనీయస్తు త్రయః ప్రోక్తం నిత్యమేవ పదాతినః ।। ౨౪౯.

నాలుగు చేతుల పొడవున్న విల్లు శ్రేష్ఠమైనది. మూడున్నర చేతులది మధ్యమం. మూడు చేతుల పొడవున్నది పాదసేనకు ఎప్పుడూ ఉపయోగపడేది.

అగ్నిరువాచ పూర్ణాయతం ద్విజః కృత్వా తతో మాంసైర్గదాయూధాన్ । సునిర్ధౌతం ధనుః కృత్వా యజ్ఞభూమౌ విధాపయేత్ ।। ౨౫౦.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: ద్విజుడా! విల్లు పూర్తిగా లాగి, మాంసం, గదాయుధాలతో బాగా శుభ్రం చేసి, యజ్ఞస్థలంలో నిలిపివేయాలి.

తతో వాణం సమాగృహ్య దంశితః సుసమాహితః । బధ్నీయాద్‌దృఢాం కక్షాఞ్చ దక్షిణామ్ ।। ౨౫౦.

ఆ తరువాత బాణాన్ని తీసుకుని, మనస్సు ఏకాగ్రతతో, కుడి చేతికి బలంగా కవచాన్ని బిగించాలి.