શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પારિક્ષિત મહારાજે જોયું કે એક અજાણ્યો વ્યક્તિ, જે રાજાની જેમ દેખાઈ રહ્યો હતો, પણ તેના કૃત્યોથી બ્રાહ્મણો જેવા નથી લાગતા, એ આ ધરતી પર મારા રક્ષાકવચ હેઠળ પણ નિર્દોષ અને નિર્બળને અયોગ્ય રીતે પીડા પહોંચાડી રહ્યો છે. પારિક્ષિતે તેને પુછ્યું: “તુ કોણ છે? તું તો રાજા જેવો દેખાય છે, પણ તારા કાર્યો તો એક અધમ અભિનેતા જેવા છે. તું ગુપ્ત રીતે નિર્દોષ જીવને દુઃખ આપતો હોય, તો તારો નાશ થવો યોગ્ય છે, કારણ કે હવે શ્રીકૃષ્ણ અને અર્જુન બંને દુર ગયા છે.” પારિક્ષિતે આગળ પૂછ્યું: “કે તું શુધ્ધ કાંતિવાળો, કમળના ડાંઠ જેવો ધોળો દેખાતો, પગ ઓછા થઈ ગયા છે, એવું કોઈ દેવરૂપે ધર્મરૂપે બળદ તો નથી ને? તું અમને દુઃખ આપતો હોય તો એનું કારણ શું?” પારિક્ષિતે જણાવ્યું કે, “કૌરવોની બાહુબલી રાજસત્તામાં જ્યારે પૃથ્વી હતી, ત્યારે કોઈ જીવ દુઃખી થતો નહોતો—માત્ર તારી અસરથી જ દુઃખ આવ્યું છે.” પારિક્ષિતે ધરેતીને (ગૌમાતાને) કહ્યું: “હે સુરભી કન્યા, તું દુઃખી થા નહીં. નીચ જાતિના ભયથી તું ડરતી નહીં. શોક ન કર, માતા, તને શુભતા મળે. હું દુરાચારનો દંડ આપનાર છું.” પારિક્ષિતે કહ્યું, “જે રાજ્યમાં પ્રજાઓ દુષ્ટ અને સજ્જન બંનેથી પીડાય છે, એ રાજાને યશ, આયુષ્ય, ધન અને ધર્મ બધું જ ગુમાવવું પડે છે.” પારિક્ષિતે સ્પષ્ટ કહ્યું: “રાજાનો સર્વોચ્ચ ધર્મ એ છે કે પીડિતોને બચાવે અને દુઃખ આપનારને દંડ આપે. તેથી હું આ પાપી દુશ્મનને સંહારવાનો સંકલ્પ કરું છું.” તેઓએ બળદને પૂછ્યું: “હે ચતુષ્પાદ, તારા ત્રણ પગ કાપી નાખનાર કોણ છે? એવા દુષ્ટ ક્યારેય કૃષ્ણભક્ત રાજાઓના રાજ્યમાં ન રહે.” પારિક્ષિતે બળદને આશ્વાસન આપ્યું: “હે ધર્મ, તને કોણે નિર્દોષ હોવા છતાં અપમાન આપ્યું? કોણ છે જે પૃથ્વીપુત્રોનું નામ ખરાબ કરે છે? નિર્દોષને પીડા આપતો અને સર્વત્ર ભય ફેલાવતો જે હોય, એનો નાશ કરવો જ સજ્જનોના હિત માટે જરૂરી છે. જો કોઈ નિર્દોષ જીવમાં અપકર્મ કરે, તો હું તેના હાથ પકડી લઉં—even if he is mortal and wears a bracelet.” પારિક્ષિતે કહ્યું: “રાજા માટે સર્વોચ્ચ ધર્મ એ છે કે પોતાનું ધર્મ પાળે, શાસ્ત્ર અનુસાર પ્રજાનું પાલન કરે અને કઠિન સમયમાં પણ માર્ગથી ચ્યુત ન થાય.” ત્યારે ધર્મરૂપે બળદે કહ્યું: “પાંડુપુત્ર, તારી વાણી પીડિતોને આશ્રય આપનાર માટે યોગ્ય છે. જેમ શ્રીકૃષ્ણે પાંડવો માટે દૂત અને નાયકનું કાર્ય કર્યું, એમ તારી વૃત્તિને ધન્યતા છે. પણ દુઃખનું મૂળ તો અમારે પાસે નથી. બોલી-વિવાદથી અમને મોહિતતા આવી છે અને એ વ્યક્તિ કોણ છે એ ઓળખી શકતા નથી.” “કોઈ આત્માને આત્મા કહે છે, કોઈ દૈવને કારણ માને છે, તો કોઈ કર્મને, અને કોઈ પ્રકૃતિને સ્વામી માને છે. કેટલાક માટે તો એ અકલ્પ્ય અને અવર્ણનીય છે. હે રાજર્ષિ, તું તારી બુદ્ધિથી વિચાર કર.” સૂતજીએ કહ્યું: ધર્મે આવી રીતે કહ્યું ત્યારે પારિક્ષિતે, મનને એકાગ્ર કરીને, દુઃખ વ્યક્ત કર્યો: “તું ધર્મની વાત કરે છે, અને તું ધર્મરૂપે બળદ છે. જ્યાં અધર્મ થાય, ત્યાં તેને છુપાવનાર પણ ભાગીદાર બને છે. કદાચ એ ભગવાનની માયા છે, જે મન અને વાણીથી અગ્રાહ્ય છે.” પારિક્ષિતે કહ્યું: “સત્યયુગમાં ધર્મના ચાર પગ—તપ, શુદ્ધિ, દયા અને સત્ય—સ્થાપિત હતા. પણ તારી ત્રણ પગ તુટ્યા છે, અહંકાર, આસક્તિ અને મદથી. હવે તારો એક પગ, એટલે કે સત્ય, બાકી છે, પણ કલિ યુગના અસત્યથી એ પણ લપસી રહ્યો છે.” “આ પૃથ્વી, જે ભગવાને સંભાળી છે અને સર્વત્ર શ્રીહરિના ચરણચિહ્નોથી શોભાયમાન છે, આજે દુઃખી થઈ રડી રહી છે. એ કહે છે: ‘મારા પર હવે યોગ્ય રાજા નહીં, પણ શૂદ્રો અને છલકપટવાળા રાજાઓ રાજ કરશે.’” પારિક્ષિતે ધર્મ અને પૃથ્વીને આશ્વાસન આપ્યું. પછી તેમણે પોતાની તીક્ષ્ણ તલવાર ઉપાડી, અધર્મના મૂળને દંડ આપવા નીકળ્યા. જેમ જ તેઓ અધર્મના સ્વરૂપ કલિ પાસે પહોંચ્યા, કલિએ રાજચિહ્નનો ત્યાગ કરીને, ભયથી પારિક્ષિતના પગે પડ્યો. પારિક્ષિત, પીડિતો પર દયા રાખનારા, એ શરણાગતને માર્યા નહીં. હળવી સ્મિત સાથે કહ્યું: “હે કલિ, હાથ જોડીને શરણે આવેલા માટે ગુડાકેશના વંશજો પાસેથી તને કોઈ ભય નથી. પણ તું મારા રાજ્યમાં રહી શકતો નથી, કેમ કે તું અધર્મનો સાથી છે.” “જ્યાં જ્યાં તું માનવોમાં વસે છે, ત્યાં લોભ, અસત્ય, ચોરી, અધર્મ, પાપ, મોહ, ઝઘડો અને કપટ ફેલાય છે. તું અહીં રહેતો નહીં—તારે ધર્મ અને સત્યના પ્રદેશમાં જ રહેવું જોઈએ, ખાસ કરીને જ્યાં યજ્ઞ દ્વારા વિદ્વાનો ભગવાનની પૂજા કરે છે.” “જ્યાં હરિ યજ્ઞરૂપે પૂજાય છે, ત્યાં એ ભક્તોને શુભતા આપે છે. એ સર્વત્ર છે—જેમ વાયુ અંદર અને બહાર—એ જ સજીવ અને નિર્જીવ સર્વનો આત્મા છે.” સૂતજીએ કહ્યું: પારિક્ષિતના આદેશથી કલિ કાંપી ઉઠ્યો અને દંડધારી રાજાને કહ્યું: “હે મહારાજ, તમે જ્યાં પણ રહો, ત્યાં હું તમારું ધનુષ્ય અને બાણ લઈને હાજર જોઈશ. તેથી, હે ધર્મરક્ષક, તમારે મારા માટે કોઈ સ્થાન નિર્ધારિત કરવું જોઈએ, જ્યાં હું તમારી આજ્ઞા અનુસાર રહી શકું.” પારિક્ષિતે કલિને ચાર સ્થાન આપ્યાં—જુગાર, મદપાન, સ્ત્રીસંગ અને બલિદાન—જ્યાં અધર્મના ચાર પ્રકાર (જુઠ્ઠાણું, નશો, કામ અને હિંસા) વસે છે. કલિએ ફરી વિનંતી કરી, તો પારિક્ષિતે તેને સોનાનું સ્થાન પણ આપ્યું, જ્યાંથી અસત્ય, નશો, કામ, ક્રોધ અને દ્વેષ પેદા થાય છે. આ પાંચ અધર્મસ્થાનો પારિક્ષિતે કલિને આપ્યા અને કલિએ રાજાની આજ્ઞા માનીને ત્યાં નિવાસ કર્યો. તેથી, જે કોઈ કલ્યાણ ઇચ્છે છે, ખાસ કરીને રાજા, પ્રજાના નેતા અથવા ગુરુ, તેણે આ સ્થાનોનો ત્યાગ કરવો જોઈએ. પારિક્ષિતે ધર્મરૂપે બળદને તપ, શુદ્ધિ અને દયા—તેના ત્રણ પગ પાછા આપ્યા, તેને આશ્વાસન આપ્યું અને પૃથ્વીનું કલ્યાણ કર્યું. પછી તેમણે તેમના પિતામહે સોંપેલા રાજ્યસિંહાસન પર આરૂઢ થઈ, જ્યારે રાજાએ વનવાસ માટે ગમન કર્યું હતું. આ રીતે, તે ધર્મનિષ્ઠ રાજા, કૌરવોના યશથી પ્રકાશિત, હાલ હસ્તિનાપુરમાં વસે છે, વિભૂતિ અને સામર્થ્યથી યુક્ત.