શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કંસ, જે અમારો મામા છે, આજે અમારા પરિવાર અને આપણા લોકો પર શાસન કરે છે અને દુઃખ આપે છે—આવા સમયે હું આપણાં કલ્યાણ વિશે કેવી રીતે પૂછું? મારા મહાન માતાપિતાને પણ અમારા કારણે કેટલી દુઃખદ ઘટનાઓ ભોગવવી પડી—અમારા કારણે જ તેમના પુત્રો મર્યા, અને અમારાં જ કારણે તેમને કેદ કરવામાં આવ્યા. પરંતુ આજે, શુભ સંજોગે, હું મારા સ્વજનોને જોઈ શકી રહ્યો છું, જેમની હું હંમેશાં આતુરતાથી રાહ જોતી હતી. કહો, પ્રિય, તમે અહીં કયા હેતુથી આવ્યા છો? ભગવાને આવી રીતે પૂછ્યું ત્યારે માધવાએ બધું વિગતે સમજાવ્યું—યાદવોમાં થયેલી વૈરતા અને કંસનું વસુદેવને મારવાની ઈચ્છા પણ. પછી તેણે એ સંદેશ પણ કહ્યું, જે માટે પોતે દૂત તરીકે મોકલાયો હતો, અને એ વાત પણ જણાવી કે નારદે કંસને અનકદુંદુભિના પુત્રના જન્મ વિશે શું કહ્યું હતું. અક્રૂરાના વચનો સાંભળીને કૃષ્ણ અને બલરામ, જે દુશ્મનોના વિનાશક છે, સ્મિત કરતા નંદા પાસે રાજાના આદેશની જાણ કરી. પછી નંદાએ ગોપોને આદેશ આપ્યો: “બધું દૂધ અને દૂધના ઉત્પાદનો ભેગા કરો, રાજાને આપવા માટે ભેટો તૈયાર કરો અને રથો તૈયાર કરો.” નંદાએ પોતાનાં વ્રજમાં જાહેર કર્યું: “આપણે આવતીકાલે મથુરા જઈશું, રાજાને આપણી ઉપજ અર્પણ કરીશું અને મહોત્સવ જોશું, કેમ કે ગામડાંમાંથી લોકો ત્યાં જઈ રહ્યાં છે.” આ સાંભળતાં ગોપીઓ ખૂબ જ દુઃખી થઈ ગઈ, કારણ કે અક્રૂરા રામ અને કૃષ્ણને શહેર લઈ જવા આવ્યો હતો. કેટલીક ગોપીઓ તો દુઃખથી ચહેરા પીળા પડી ગઈ, ઊંડી ઉછાસે રહી હતી; કેટલીક તો એમના વસ્ત્રો, ચુડીઓ અને વાળની ચોટી પણ છૂટા પડી ગયા હતા. કેટલીક તો કૃષ્ણના વિચારમાં એટલી લીન થઈ ગઈ કે પોતાના કામકાજ ભૂલી ગઈ, જાણે પોતાનાં અંતરજગતમાં પ્રવેશી ગઈ હોય. બીજી કેટલીક સ્ત્રીઓ શૌરીના પ્રેમભર્યા સ્મિત અને વચનો યાદ કરીને વ્યાકુળ થઈ ગઈ; કૃષ્ણના મીઠાં, હૈયે લાગતા શબ્દો તેમને ગુંજવ્યા કરતા. તેઓ એમની મૃદુ ચાલ, હલનચલન, પ્રેમભર્યા સ્મિત અને નજર, દુઃખ દૂર કરે એવા રમૂજી વચનો અને રમતો યાદ કરતી હતી. મુકુંદના વિચારથી ડરીને, વિયોગથી વ્યથિત થઈને, ગોપીઓ એકત્ર થઈ, આંખોમાં આંસુ સાથે, હૃદયથી અચ્યુતનું સ્મરણ કરતી બોલી: “હે સર્જનહાર, તું કેટલો નિર્દય છે! તું આપણને પ્રેમ અને મિત્રતામાં જોડે છે, પણ ઇચ્છાઓ પૂરી થાય એ પહેલાં જ અલગ કરી દે છે—જેમ બાળકોના રમકડાં છીનવી લેવામાં આવે છે.” “તમે અમને મુકુંદનું સુંદર ચહેરું, કાળી વાળની લટોથી ઘેરાયેલું, સુંદર ગાલો અને ઊંચી નાક, દુઃખ દૂર કરે તેવું હળવું સ્મિત દર્શાવ્યું—અને હવે અમારે માટે તેને દૂર કરી દીધો; આ યોગ્ય નથી.” “તમે ખરેખર અક્રૂરા નામને સાર્થક કરો છો! તમે અમને દૃષ્ટિ આપી, પણ હવે તે છીનવી લો છો, કેમ કે તમારા દ્વારા જ અમે એક જ જગ્યાએ મધુદ્વિષનું સૌંદર્ય જોયું.” “નંદપુત્રનું પ્રેમ હવે અમારે પર રહ્યું નથી; અમે તો ઘર, પરિવાર, પતિ બધું છોડી એમની સેવા માટે આવ્યા હતા, પણ હવે તો એમણે નવી પ્રિયાઓ શોધી લીધી છે.” “મથુરાની સ્ત્રીઓ માટે તો રાત ખુશીથી પસાર થઈ હશે; એમની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થશે, કેમ કે જ્યારે ભગવાન વ્રજ છોડીને જશે ત્યારે તેઓ કૃષ્ણના ચહેરાનું દર્શન કરશે, એમના સ્મિતભર્યા તીરછા નજરના અમૃતનું પાન કરશે.” “મુકુંદ હવે એમની મધુર વાતોથી મથુરાની સ્ત્રીઓના વશ થઈ જશે—પછી એ village-ગોપીઓ પાસે કેવી રીતે પાછા ફરશે, જે પ્રેમથી અચંભિત અને શરમાળ છે?” “આજે તો દશાર્હ, ભોજ, અંધક, વૃષ્ણિ અને સાત્વત વગેરેમાં મહોત્સવ થશે; માર્ગમાં જ લોકો દેવકીપુત્ર, ગુણોના નિલય, સુંદર ભગવાનના દર્શન કરશે.” “અક્રૂરા નામ તો ખરેખર આવા નિર્દયને જ સુભાવે છે! એ અમને કોઈ સાંત્વના આપ્યા વિના, અમારો પ્રિય મિત્ર દૂર લઈ જઈ રહ્યો છે.” “એણે તો નિર્વેદી હૃદયથી રથ ચઢાવ્યો છે, અને બીજા એને આગળ ધપાવે છે. ગોપો પણ, મોટા-મોટા લોકોની અવગણના કરીને, પોતાના રથો સાથે પાછળ જાય છે—આજે તો કિસ્મત પણ અમારે વિરુદ્ધ છે.” “ચાલો, આપણે માધવાને અટકાવીએ! અમારા મોટા લોકો કે સંબંધીઓ શું કરી શકે છે, જ્યારે ભાગ્યે જ આપણાં હૃદય, જે મુકુંદના વિયોગમાં એક ક્ષણ પણ સહન કરી શકતા નથી, આજે તૂટી ગયા છે?” “અમે તો કૃષ્ણના પ્રેમભર્યા સ્મિત, મોહક વચનો, રમૂજી નજર, આલિંગન અને રાસનૃત્યના આનંદમાં લીન થઈ ગયેલી ગોપીઓ—એમના વિયોગના અંધકારને એક ક્ષણ પણ કેવી રીતે સહન કરી શકીશું?” “જ્યારે સાંજ પડે ત્યારે અનંતના મિત્ર કૃષ્ણ, ગોપો સાથે, વાળમાં ધૂળ લઈને, વાંસળી વગાડતાં, સ્મિતભરી નજરે જોઈને વ્રજમાં પાછા ફરતા—એવા દ્રશ્ય વગર અમે કેમ જીવશું?” શુકદેવજી કહે છે: આવી રીતે વ્રજની સ્ત્રીઓ કૃષ્ણના વિચારમાં લીન રહી, વિયોગથી વ્યથિત, પોતાનો લાજ છોડીને, ઉંચે ઉંચે રડવા લાગી—'ગોવિંદ! દામોદર! માધવ!' એમ બોલી. જ્યારે ગોપીઓ આ રીતે રડી રહી હતી અને સૂર્યોદય થયો, ત્યારે અક્રૂરાએ પોતાની મિત્રતા પૂર્ણ કરી, રથ આગળ હંકારી. નંદા અને અન્ય ગોપો પણ પોતાના રથો સાથે, ઘણાં બધાં દૂધના પાત્રો અને ભેટો લઈને પાછળ ચાલ્યા. ગોપીઓ પોતાના પ્રિય કૃષ્ણથી મોહી ગઈ હતી; તેઓ ભગવાન તરફથી કોઈ સંકેતની આશા રાખીને પાછળ પાછળ જઈને ઉભી રહી. જ્યારે કૃષ્ણ, યદુકુલમાં શ્રેષ્ઠ, વિયોગથી દુઃખી ગોપીઓને જોઈને, પ્રેમભર્યા વચનોથી તેમને આશ્વાસન આપ્યું—'હું પાછો આવીશ' એમ દૂત મારફતે સંદેશો મોકલ્યા. જ્યાં સુધી રથનું ધ્વજ અને ધૂળ દેખાતી રહી, ત્યાં સુધી ગોપીઓ એમનું ધ્યાન કૃષ્ણમાં જ રાખીને, જાણે ચિત્રમાં આકર્ષાઈ રહી હોય તેમ, પાછળ પાછળ ચાલતી રહી. જ્યારે ગોવિંદના પાછા આવવાની આશા રહી નહીં, ત્યારે તેઓ પાછી ફરી; હવે વિયોગથી મુક્ત થઈ, પોતાના પ્રિયના કાર્યોનું ગાન કરીને દિવસો પસાર કરતી. હે રાજા! ભગવાન, બલરામ અને અક્રૂરા સાથે, ઝડપી રથમાં બેસીને, યમુના નદીના પાવન તટે પહોંચ્યા. ત્યાં તેમણે મુખ પ્રક્ષાળન કર્યું, સ્વચ્છ જળ પીયું, પછી રામ સાથે વૃક્ષોના ઝુંપડામાં ગયા અને રથમાં બેસી ગયા; અક્રૂરાએ તેમને વિદાય આપી, પોતે રથ પરથી ઉતરી, યમુનાના કિનારે જઈ, તીર્થસ્નાન કર્યું. પાણીમાં ડૂબકી લઈને, સનાતન બ્રહ્મનું સ્મરણ કરતા, અક્રૂરાએ રામ અને કૃષ્ણને એકસાથે જોયા. તે આશ્ચર્યમાં પડ્યો: “દેવકીપુત્રો તો રથમાં હોવા જોઈએ, તો પછી પાણીમાં કેમ?” એમ વિચારીને બહાર આવ્યો અને તેમને શોધવા લાગ્યો. પછી ફરી, જેમ પહેલાં જોયું હતું તેમ, તેમને રથ પર બેઠેલા જોયા; તો ફરી પાણીમાં ડૂબકી લીધી, વિચારતા કે પાણીમાં જોયેલું દ્રશ્ય ખોટું તો નથી ને? ફરી એકવાર, તેણે મહાન ભગવાનને જોયા—સિદ્ધ, ચરણ, ગંધર્વ અને અસુરો વંદન અને વાદ્ય સાથે તેની સ્તુતિ કરતા હતા. અક્રૂરાએ દેવતુલ્ય રૂપ જોયું—હજારો માથા ધરાવતો, હજારો ફણ ધરાવતો, વાદળી વસ્ત્ર પહેરેલો, અને હિમશિખર જેટલો ધવળ પ્રકાશિત.