શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જ્યારે અક્રૂર રાજાને વિદાય લેવાનો સમય આવ્યો, ત્યારે તેમણે કુટુંબજનો અને મિત્રોની હાજરીમાં, શુભેચ્છાથી પ્રેરિત થઈ, ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે પહોંચીને વાત કરી. અક્રૂરે કહ્યું: “હે વિચિત્રવીર્યના વંશજ, તમે કુરુઓની ખ્યાતિ વધારનાર છો. હવે, જ્યારે તમારા ભાઈ પાંડુ વિદાય પામ્યા છે, તમે રાજસિંહાસન સંભાળ્યું છે. પૃથ્વીનું યોગ્ય રીતે પાલન કરીને, પ્રજાને ધર્મથી પ્રસન્ન રાખીને અને પોતાના પ્રત્યે પક્ષપાત ન રાખીને, તમે સુખ અને કીર્તિ પ્રાપ્ત કરશો. જો તમે એના વિરુદ્ધ વર્તશો, તો નિંદા અને અંધકારમાં પડી જશો. તેથી, પાંડવો અને તમારા પુત્રો બંને પ્રત્યે સમાન રહો.” પછી અક્રૂરે સમજાવ્યું: “હે રાજા, આ દુનિયામાં કોઈના પણ સાથે ચિરસ્થાયી સંબંધ નથી—even પોતાનાં શરીર સાથે પણ નહીં; તો પછી પત્ની, પુત્ર અને અન્ય સંબંધીઓનું શું કહેવાય? જીવ એકલો જન્મે છે અને એકલો મરે છે; એકલો જ પોતાના સારા-ખરાબ કર્મોના ફળ ભોગવે છે. જે સંપત્તિ અયોગ્ય રીતે મેળવે છે, તે અજ્ઞાની લોકો દુરુપયોગમાં લઈ જાય છે, જેમ કે જળમાં રહેલી જોકો મિત્રતાના બહાને પાણી પી જાય છે. જે મનુષ્ય વિવેક વિના, અયોગ્ય રીતે બીજાઓનું પોષણ કરે છે, તેને અંતે જીવન, સંપત્તિ, પુત્ર વગેરે કોઈ સંતોષ આપ્યા વિના છોડી જાય છે.” અક્રૂરે આગળ કહ્યું: “એવો મનુષ્ય, જે પોતાના ધર્મથી વિમુખ થઈ, પાપ ગ્રહણ કરે છે, અંતે નિષ્ફળ થઈ અંધકારમાં પડી જાય છે. તેથી, હે રાજા, આ જગતને સ્વપ્ન, માયા અને મૃગમરીચિકા સમાન જોઈ, આપોઆપને ઓળખો અને સમદૃષ્ટિ તથા શાંતિ પામો.” આ સાંભળીને ધૃતરાષ્ટ્રે કહ્યું: “હે દાનના સ્વામી, તમે જે શુભ વચન કહો છો, એ સાંભળીને હું ક્યારેય તૃપ્ત થતો નથી, જેમ કે નરકામિ અમૃત પામ્યા પછી પણ તૃપ્ત થતો નથી. છતાં, મૃદુ વચનો હોવા છતાં, પુત્રપ્રેમની ઝેરથી ચંચળ થયેલું હૃદય તેને સ્થિર રાખી શકતું નથી—જેમ આકાશમાં વીજળી સ્થિર રહેતી નથી.” પછી ધૃતરાષ્ટ્રે કહ્યું: “પ્રભુની ઈચ્છાને કોણ બદલી શકે? જે યદુવંશમાં અવતર્યા છે અને પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા આવ્યા છે, એ ભગવાન, પોતાની અદભુત શક્તિથી જગતની રચના કરે છે, ગુણોને વિભાજિત કરે છે અને પછી તેમાં પ્રવેશ કરે છે—એવા, સંસારના ચક્રમાં રમતા, અપરિચિત લીલાવાળા પરમેશ્વરને હું વંદન કરું છું.” શુકદેવજી કહે છે: “આ રીતે, જ્યારે અક્રૂરે રાજાની ભાવના સમજીને મિત્રોની પરવાનગી લઈ, યદુઓના શહેરમાં પાછા ફર્યા. તેમણે રામ અને કૃષ્ણને ધૃતરાષ્ટ્રે પાંડવો વિશે જે કર્યું હતું તે બધું જણાવ્યું, જેના માટે તેઓ મોકલાયા હતા. આમ, ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પ્રથમ ભાગના ઉનપચાસમા અધ્યાયનું સમાપન થાય છે.” પછી શુકદેવજી કહે છે: “હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કન્સની પત્નીઓ અસ્તિ અને પ્રાપ્તિ, પોતાના પતિના મૃત્યુથી શોકગ્રસ્ત થઈ, પિતા જરાસંધના ઘેર ગઈ. તેમણે પોતાના પિતાને, મગધના રાજા જરાસંધને, પોતાના વિધવાપણાનું કારણ બધું કહી દીધું. આ દુઃખદ સમાચાર સાંભળીને જરાસંધ શોક અને ક્રોધથી ભરાઈ ગયા અને યદુવંશનો નાશ કરવા માટે મહાન પ્રયાસ કર્યો. તેમણે વીસ અક્ષૌહિણી અને ત્રણ વધુ—કુલ ત્રેવીસ અક્ષૌહિણી સેના સાથે યદુઓની રાજધાની મથુરાને ચારેય બાજુથી ઘેરી નાખી.” “કૃષ્ણે પોતાનું શહેર અને પ્રજાને ડરાવતી, સમુદ્ર જેવી ફેલાયેલી એ વિશાળ સેના જોઈ, ત્યારે પરિસ્થિતિનું વિશ્લેષણ કર્યું. ભગવાન હરીએ માનવ રૂપે, પોતાના અવતારના હેતુ, સમય, સ્થાન અને સંજોગોનું ધ્યાન રાખીને વિચાર્યું: ‘મગધના રાજાએ જે જીતેલા રાજાઓની સેનાઓ એકઠી કરી છે, એ પૃથ્વીનો ભાર છે—મારે તેને નાશ કરવો છે. આ અક્ષૌહિણી સેનાઓનો નાશ કરવો છે, પણ રાજા જરાસંધને મારવો નથી, કેમ કે તે ફરીથી સેના એકત્ર કરશે. મારા અવતારનો હેતુ પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવો, સજ્જનોની રક્ષા અને દુષ્ટનો નાશ કરવો છે. ધર્મની રક્ષા માટે અને અધર્મની નિવૃતિ માટે હું બીજું રૂપ પણ ધારણ કરું છું.’” એ સમયે, કૃષ્ણે ધ્યાન કરતાં, આકાશમાંથી બે તેજસ્વી રથ, સૌ ઉપકરણો અને સારો સાથે, અચાનક પ્રગટ થયા. દૈવી અને પ્રાચીન શસ્ત્રો પણ દેખાયા. એ જોઈને હૃષીકેશએ સંકર્ષણને કહ્યું: “હે મહામાન્ય, યદુઓ પર આવી પડેલી આ આપત્તિ જુઓ; આ રહ્યા તમારા રથ અને પ્રિય શસ્ત્રો. ખરેખર, પૃથ્વીનો ભાર, આ ત્રેવીસ સેનાઓ, દૂર કરવા માટે જ આપણે અવતાર લીધો છે.” પછી, દશાર્હના બંને પુત્રોએ પરસ્પર ચર્ચા કરી, શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈ, થોડા જ યોદ્ધાઓ સાથે યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા. હરીએ, દારુકને રથસ્વરૂપે રાખીને, શંખ વગાડ્યો, જેથી દુશ્મન સેનામાં ભય અને કંપન વ્યાપી ગયું. જરાસંધે કૃષ્ણ અને બલરામને જોઈને કહ્યું: “હે કૃષ્ણ, નિકૃષ્ટ પુરુષ, હું તારી સાથે લડવા ઈચ્છતો નથી, કેમ કે તું હજી છોકરો છે; ને તું, બીજાઓની પાછળ છૂપાઈને રહે છે—હે મૂર્ખ, દુર જા, કુટુંબના વિનાશક, હું તારી સાથે યુદ્ધ નહીં કરું. પણ, હે રામ, જો તને વિશ્વાસ હોય તો યુદ્ધ કર અને પોતાનું પરાક્રમ બતાવ; તો તો મારા તીરોની આઘાતે શરીર ત્યજી સ્વર્ગે જા, અથવા મને મારી નાખ.” ભગવાને કહ્યું: “સાચા વીર ક્યારેય ગર્વ નથી કરતા; તેઓ તો પોતાના પરાક્રમથી જ ઓળખાય છે. અમારે મૃત્યુના સંકટમાં પડેલા, વ્યાકુળ માણસના વચનોનું મૂલ્ય નથી.” પછી શુકદેવજી કહે છે: “જરાસંધ પોતાના વિશાળ રથ, હાથી, ઘોડા અને ધ્વજાવાળી સેના સાથે બંને મધુસૂદન પર તૂટી પડ્યો—જેમ પવન, સૂર્ય અને અગ્નિને ધૂળના વાદળોથી ઘેરી લે છે. યુદ્ધના મથકમાં, હરી અને રામના રથ, જેમાં ગરુડ અને તાડપાનની ચિહ્નો હતી, એ જોઈ, સ્ત્રીઓ દુઃખ અને ભયથી મહેલ, મિનારા અને દ્વારકાઓમાં શરણ લેવા લાગી.” “ભગવાન હરીએ જોયું કે તેમની પોતાની સેના, દેવો અને દાનવો દ્વારા માન્ય, વારંવાર દુશ્મનના તીક્ષ્ણ તીરોના વરસાદથી પીડાઈ રહી છે. ત્યારે તેમણે પોતાના શ્રેષ્ઠ શારંગ ધનુષ્યને ગર્જના સાથે તાણ્યું. પછી, તીક્ષ્ણ બાણો તાણીને, રથ, હાથી, ઘોડા અને પદાતિ યુદ્ધાઓને ઘાયલ કર્યા—અને તેમના હાથમાંથી ચક્ર છૂટ્યું જ નહીં.” આ રીતે, ભગવાન કૃષ્ણ અને બલરામે યદુઓની રક્ષા અને પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા માટે, મહાયુદ્ધ શરૂ કર્યું.