શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સંસારના વિખરાયેલા જીવનમાં ભટક્યા પછી, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે, ત્યારે, હે અચ્યૂત, તેને સજ્જન લોકોની સંગતિ મળે છે; અને આવી સંગતિ મળતાં જ, તે ક્ષણે, તમારા પ્રત્યે, સર્વના સ્વામી, ભક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે. હે ભગવાન, હું માનું છું કે આ તમારા અનુક્રમથી, મારે રાજસત્તા પ્રત્યેની આસક્તિ યદૃચ્છાએ દૂર થઈ છે—જેthing સજ્જન લોકો ઈચ્છે છે, જંગલમાં પ્રવેશ કરવા માટે, અવિરત જમીનનો ત્યાગ કરે છે. હે સ્વામી, હું તમારા ચરણોમાં સેવા સિવાય અન્ય કોઈ વર માંગતો નથી, જેની ઈચ્છા એ લોકો પણ કરે છે, જેમને કશું નથી; કેમ કે, જે તમને, મુક્તિ આપનારને, પૂજે છે, તે આત્માને બંધન આપતી બીજી કોઈ વર માંગે, એ કોણ? તેથી, હે ભગવાન, હું સર્વત્ર તમામ ઈચ્છાઓ, જે રજ, તમસ અને સત્ત્વ ગુણથી બંધાયેલી છે, ત્યાગી, તમારા પાસે આવું છું—તમે શુદ્ધ, ગુણાતીત, અદ્વિતીય, પરમ પુરુષ, શુદ્ધ ચેતન છો. અહીં લાંબા સમયથી દુઃખ અને પશ્ચાતાપથી પીડાતો, દુશ્મન જેવી તરસથી પીડિત, કદી શાંતિ ન પામતો, કોઈ રીતે તમારા કમળ જેવા ચરણોમાં આવ્યો છું, હે shelter-dene વાળા પરમાત્મા; મને, હે ભગવાન, જે અશક્ય છું, નિર્ભયતા, અમરતા અને દુઃખમુક્તિ આપીને રક્ષો. ભગવાને કહ્યું: હે મહાન રાજા, ભૂમિના શાસક, તમારો મન શુદ્ધ અને સ્થિર છે, કેમ કે વર માંગવા માટે પ્રલોભિત કર્યા છતાં, તમારો મન ઈચ્છાઓથી વિક્ષિપ્ત થયો નથી. જાણો કે તમને વર માંગવા માટે પ્રલોભિત કરવું માત્ર તમારી ચિંતનશક્તિની પરખ માટે હતું; કેમ કે એકમાત્ર ભક્તિવાળાઓનું મન આશીર્વાદથી કદી ડગતું નથી. જે લોકો યોગ કરે છે પણ ભક્તિથી વિહિન છે, હે રાજા, તેમનું મન, અનુકૂળ ઈચ્છાઓ સાથે, શ્વાસ અને અન્ય ઉપાયોથી નિયંત્રિત કર્યા પછી પણ, ફરી ઉઠી જાય છે. તમે મનને મારીમાં સ્થિર રાખી, પૃથ્વી પર જે રીતે ઈચ્છો, તે રીતે ફરો; તમારું મારા પ્રત્યે નિરંતર અવિચલ ભક્તિ રહે. યોદ્ધાના ધર્મમાં સ્થિત રહી, તમે શિકાર અને અન્ય રીતે પ્રાણીઓની હત્યા કરી છે; પણ, આ તપસ્યામાં રત રહી, મારા આશ્રય લઈને, પાપ ત્યાગો. તમારા આગામી જન્મમાં, હે રાજા, તમે દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વ જીવોના પરમ મિત્ર અને અંતે મારા જને પામશો. શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે, હે પ્રિય, કૃષ્ણના કૃપાથી, ઇક્ષ્વાકુના પુત્રે તેમને પરિક્રમા કરી, નમન કર્યું અને ગુફાના દ્વારથી બહાર નીકળી ગયા. તેમણે નાના માનવ, પ્રાણીઓ, ઔષધિ અને વૃક્ષો જોયા અને કલિયુગ આવી ગયો છે એમ સમજીને, ઉત્તર દિશામાં ગયા. તપસ્યા અને શ્રદ્ધાથી સંપન્ન, નિશ્ચયી, આસક્તિ અને સંશયથી મુક્ત, મન કૃષ્ણમાં સ્થિર કરી, તેઓ ગંધમાદન પરવત તરફ ગયા. પછી, બદરી આશ્રમમાં, જે નર-નારાયણનું નિવાસસ્થાન છે, તેઓ દ્વંદ્વ સહન કરી, શાંતિથી, હરિના તપસ્યા દ્વારા પૂજન કર્યું. ભગવાન, ફરીથી યવનોથી ઘેરાયેલા શહેરમાં આવી, બાર્બર સેના નાશ કરી, તેમનો ધન દ્વારકામાં લાવ્યો. જ્યારે એ ધન ગાય અને મનુષ્યો સાથે લાવવામાં આવી રહ્યું હતું, અચ્યૂતના પ્રેરણાથી, જરાસંધ, જેની પાસે તેવીસ સેના હતી, આવી પહોંચ્યો. શત્રુની સેના ઝડપથી અને જોરથી આગળ આવતી જોઈ, બંને માધવોએ માનવ પદ્ધતિ અપનાવી, ઝડપથી ભાગી ગયા, હે રાજા. એણે ઘણું ધન છોડ્યું, ભયમુક્ત હોવા છતાં ભયભીત દેખાઈ, કમળ જેવા પગે ચાલીને ઘણા યોજન દૂર ગયા. બંનેને ભાગતા જોઈ, મગધના શક્તિશાળી રાજાએ હસીને, રથદળ સાથે પીછો કર્યો, તેમનો સાચો શક્તિ જાણતો નહોતો. લાંબું અંતર દોડી, થાકી ગયા પછી, તેઓ પ્રવરષણ નામના ઉંચા પર્વત પર ચઢ્યા, જ્યાં હંમેશા વરસાદ રહે છે. પર્વત પર તેમનાં પગલાં ન મળતાં, રાજાએ એમ માન્યું કે તેઓ છુપાયા છે અને સળગતી સામગ્રીથી પર્વતને ચાર બાજુથી આગ લગાવી. પછી, બંને જલદીથી સળગતી ઢાળ પરથી દસ યોજન ઊંચા શિખર પરથી જમીન પર કૂદી પડ્યા. શત્રુ અને તેના અનુયાયીઓથી અજાણ, શ્રેષ્ઠ યદુઓ ફરીથી પોતાના શહેરમાં પાછા આવ્યા, જે સમુદ્રથી સુરક્ષિત હતું, હે રાજા. બલરામ અને કેશવ બળી ગયા એમ ખોટું માની, મગધના રાજાએ પોતાની વિશાળ સેના સાથે પાછા મગધ ગયો. આનર્તના પ્રસિદ્ધ રાજા રૈવતએ, બ્રહ્માના સૂચનથી, પોતાની પુત્રી રૈવતીને બલદેવને આપી, જેમ અગાઉ ઘોષણા થઈ હતી. ભગવાન ગોવિંદએ પણ વૈદર્ભી, ભીષ્મકની પુત્રી અને શ્રીની માતાને, તેના સ્વયંવરમાં, હે શ્રેષ્ઠ કુરૂ, વિવાહ કર્યો. કૃષ્ણે શાલ્વ અને ચેદિના સહયોગીઓ પર વિજય મેળવી, બધાના નજર સામે, રુક્મિણીને, જેમ ગરુડ અમૃત લઈ જાય, તેમ લઈ ગયા. રાજાએ કહ્યું: સાંભળ્યું છે કે ભગવાને રાક્ષસ વિધિ દ્વારા ભીષ્મકની સુંદર પુત્રી રુક્મિણી સાથે વિવાહ કર્યો. હે ભગવાન, હું સાંભળવા ઈચ્છું છું કે કૃષ્ણે, જે અપરિમિત તેજ ધરાવે છે, જરાસંધ, શાલ્વ અને અન્યને વિજય કર્યા પછી, કઈ રીતે કન્યાને પોતાની પત્ની બનાવ્યા. હે બ્રાહ્મણ, કોણ છે જે કૃષ્ણની પવિત્ર કથાઓ—મધુર, જગતના દોષો દૂર કરતી, સદાય નવી—સાંભળીને તૃપ્ત થાય? શ્રી બાદરાયણ કહે છે: વિદર્ભના એક મહાન રાજા ભીષ્મક હતા; તેમના પાંચ પુત્ર અને એક અતિ સુંદર પુત્રી હતી. સૌથી મોટો રુક્મિ, પછી રુક્મરથ, રુક્મબાહુ, રુક્મકેશ અને રુક્મમાલી; અને તેમની સજ્જન બહેન રુક્મિણી. ઘરમાં આવતા લોકો પાસેથી મુકુંદના સૌંદર્ય, પરાક્રમ, ગુણ અને યશની સ્તુતિ સાંભળીને, રુક્મિણીએ તેમને પતિ તરીકે યોગ્ય માન્યા. કૃષ્ણે, તેની બુદ્ધિ, સદ્ગુણ, સૌંદર્ય અને ગુણોને ઓળખી, મનમાં તેને યોગ્ય પત્ની તરીકે સ્વીકારવાનો નિશ્ચય કર્યો. જ્યારે તેના સગાઓએ રુક્મિણીને કૃષ્ણને આપવી ઈચ્છી, તેનો ભાઈ રુક્મિ, જે કૃષ્ણનો દ્વેષી હતો, એમાં અવરોધ કર્યો અને શિશુપાલને પસંદ કર્યો. આ જાણીને, વિદર્ભની કાળી આંખવાળી રુક્મિણી અત્યંત દુઃખી થઈ, વિચારીને, એક વિશ્વસ્ત બ્રાહ્મણને કૃષ્ણ પાસે મોકલ્યો. એ બ્રાહ્મણ દ્વારકામાં પહોંચ્યો, દ્વારપાલોએ અંદર દાખલ કર્યો, અને સુવર્ણ સિંહાસન પર બેઠેલા પરમ પુરુષને જોયા. બ્રાહ્મણને જોઈ, ભક્તોના સ્વામી પોતાના સિંહાસન પરથી ઊભા થયા, તેને બેઠા કર્યા અને દેવતાઓ જેમ પોતાને સન્માન કરે, તેમ સન્માન આપ્યું. બ્રાહ્મણને જમાડ્યા અને આરામ કરાવ્યા પછી, કૃષ્ણ, ધર્મનિષ્ઠાઓના આશ્રય, નજીક આવ્યા, તેમના પગને સ્પર્શ કર્યા અને સ્નેહપૂર્વક પુછપરછ કરી.