શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: હે ભારત વંશી, જ્યારે અનિરુદ્ધ અને તેમના સગાં-સંબંધી નજરે ન આવ્યાં, ત્યારે તેમના માટે ચાર મહિના દુ:ખ અને ચિંતામાં વીતી ગયા. પછી નારદજી પાસેથી અનિરુદ્ધના કેદ અને તેની પાછળના કાર્યોની માહિતી મળતાં, કૃષ્ણને દેવતા માનતા વૃષ્ણિ વંશના લોકો શોણિતપુર તરફ રવાના થયા. પ્રદ્યુમ્ન, યુયુધાન, ગદા, સામ્બ, સારણ, નંદ, ઉપનંદ, ભદ્ર અને અન્ય—all રામ અને કૃષ્ણના અનુયાયીઓ—શોણિતપુર પહોંચ્યા. તેઓ બાણનીNagriને બાર સૈન્ય વિભાગ સાથે ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધાં. બાણે જોયું કે તેના બગીચા, કિલ્લા, મિનારા અને દરવાજા વિનાશ થઈ રહ્યા છે, તો તે ગુસ્સામાં આવી, સમાન સૈન્ય સાથે યુદ્ધ કરવા બહાર આવ્યો. બાણની મદદ માટે ભગવાન રુદ્ર, તેમના પુત્ર અને પ્રમથાઓ સાથે નંદી પર સવાર થઈ, રામ અને કૃષ્ણ સામે યુદ્ધ માટે આવ્યા. કૃષ્ણ અને શંકર વચ્ચે, તથા પ્રદ્યુમ્ન અને ગુહા વચ્ચે, અદ્ભુત અને રોમાંચક યુદ્ધ થયું. કુંભાંડા અને કૂપકર્ણે બલરામ સાથે, સામ્બે બાણના પુત્ર સાથે, અને સાત્યકી બાણ સાથે યુદ્ધ કર્યું. બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ, ઋષિઓ, સિદ્ધો, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને યક્ષો આ યુદ્ધ જોવા આકાશીય યાનમાં આવ્યા. કૃષ્ણે શંકરનાં અનુયાયીઓ—ભૂત, પ્રમથ, ગુહ્યક, ડાકિની, રાક્ષસ, વિનાયક—ને ભગાડી દીધા. તેમજ પ્રેત, માતૃ, પિશાચ, કુસ્માંડા અને બ્રહ્મરાક્ષસોને પોતાના શારંગ ધનુષના તીક્ષ્ણ બાણોથી પરાસ્ત કર્યા. પિનાકધારી રુદ્રે વિવિધ શસ્ત્રો છોડ્યાં, પણ કૃષ્ણે એ બધાંનો સામનો પોતાના પ્રતિશસ્ત્રોથી કર્યો. બ્રહ્માસ્ત્ર સામે બ્રહ્માસ્ત્ર, વાયવ્ય સામે પાર્વતાસ્ત્ર, અગ્નેય સામે પારજન્ય, અને પાશુપત સામે પોતાનું શસ્ત્ર વાપર્યું. પછી કૃષ્ણે જૃંભણ શસ્ત્રથી ગિરિશાને ભટકા દીધા, અને બાણની સેના પર તલવાર, ગદા અને બાણથી પ્રહાર કર્યો. પ્રદ્યુમ્નના તીક્ષ્ણ બાણોથી સ્કંદ (કાર્તિકેય) ચોતરફ ઘાયલ થયો અને તેના શરીરથી લોહી વહ્યું; મયૂરધ્વજધારી સ્કંદ યુદ્ધમાંથી પાછો ખેંચાયો. કુંભાંડા અને કૂપકર્ણ બલરામના હલથી ઘાયલ થઈ પડ્યા; તેમનાં સૈનિકો વિખરાઈ ગયા. જ્યારે બાણે પોતાની સેના તૂટી રહી છે એમ જોયું, ત્યારે તે ગુસ્સામાં સાત્યકીને છોડીને કૃષ્ણ સામે યુદ્ધ માટે આવ્યો. બાણે એકસાથે પાંસો ધનુષ પર બે-બે બાણ ચડાવી, યુદ્ધ ઉન્માદથી ભરપૂર થઈ, કૃષ્ણ પર પ્રહાર કર્યો. ભગવાન હરિએ એ બધાં ધનુષ તોડી નાખ્યાં, રથ, રથચાલક અને ઘોડા મારી નાખ્યાં અને પોતાના શંખનો નાદ કર્યો. બાણની માતા કોટરા કૃષ્ણ સામે નિર્વસ્ત્ર અને વાળ વિખેરેલા, પોતાના પુત્રને બચાવવા ઉભી રહી. પછી ગદાગ્રજ (કૃષ્ણ)એ મોઢું फेरવી લીધું, અને બાણ, રથ વિના અને તૂટી ગયેલા ધનુષ સાથે, શહેરમાં પ્રવેશી ગયો. યુદ્ધમાં વિવિધ પ્રાણીઓ ભગાડી દેવાયા, ત્યારે ત્રણ મોઢા અને ત્રણ પગવાળો તાવદેવ કૃષ્ણ તરફ દસ દિશાઓ ને દહન કરતો જાયે એમ દોડી આવ્યો. ત્યારે ભગવાન નારાયણે પોતાનો તાવદેવ છોડ્યો; શિવનો તાવ અને વિષ્ણુનો તાવ એકબીજાને ટકરાયા. વિષ્ણુના તાવના પ્રભાવથી શિવનો તાવદેવ ઘભરાઈ ગયો; સુરક્ષાની જગ્યાએ શોધી શક્યો નહીં, ભયગ્રસ્ત થઈ, હૃષીકેશ (કૃષ્ણ) પાસે શરણાગતિ લીધી અને હાથ જોડીને સ્તુતિ કરી. તાવદેવે કહ્યું: “હે અનંત શક્તિના સ્વામી, સર્વના આત્મા, શુદ્ધ ચેતન, જગતની ઉત્પત્તિ, પાલન અને વિનાશના કારણ, શાંત બ્રહ્મ, બ્રહ્મનું લક્ષણ, હું તમને વંદન કરું છું. સમય, વિધિ, કર્મ, જીવ, પ્રકૃતિ, પદાર્થ, ક્ષેત્ર, શ્વાસ, આત્મા અને પરિવર્તન—આ બધું બીજ અને અંકુર જેવી તમારી માયા છે; હું તેના નિવૃત્તિમાં શરણ લઉં છું. તમારી લીલા દ્વારા, વિવિધ રૂપ ધારણ કરીને, તમે દેવો, સજ્જનો અને જગતના પુલને આધાર આપો છો; અતિક્રૂર લોકોને નાશ કરો છો; અને પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા જન્મ લો છો. તમારા અસહ્ય, ભયાનક, પ્રચંડ તાવથી હું દહાય રહ્યો છું; લોકો, આશામાં બંધાઈ, તમારા પાદમૂળની ઉપાસના ન કરતાં, દુ:ખમાં ફસાયેલા રહે છે.” ભગવાને કહ્યું: “હે ત્રિશિરા, હું તારા પર પ્રસન્ન છું; તારા તાવના ભય દૂર થાય. જે કોઈ અમારી વાતને સ્મરે, તેને તારા ભયથી ડર નહીં રહે.” એ રીતે, શિવનો તાવદેવ અચ્યુતને વંદન કરીને દૂર થઈ ગયો; બાણ ફરી રથ પર ચડી, જનાર્દન સામે યુદ્ધ માટે આવ્યો. પછી, હે રાજન, બાણ, હજાર હાથ અને વિવિધ શસ્ત્રો સાથે, ઘમાસાન બાણો છોડ્યા. ભગવાને repeatedly, બાણના મુખમાંથી આવતાં શસ્ત્રોને સુદર્શન ચક્રથી કાપી નાખ્યાં, અને બાણના હાથ વૃક્ષની ડાળ જેવી કાપી નાખ્યાં. જ્યારે બાણના હાથ કાપાઈ રહ્યા હતા, ત્યારે ભક્ત પર દયાળુ ભગવાન ભવ (શિવ) કૃષ્ણ પાસે આવ્યા અને વાત કરી. શ્રી રુદ્રે કહ્યું: “તમે પરમ બ્રહ્મ, સર્વોચ્ચ પ્રકાશ, શબ્દબ્રહ્મમાં રહેલા, શુદ્ધ આત્મા, જેમને પવિત્ર હૃદયવાળા જ જાણે છે. તમારી નાભિ આકાશ, મોઢું અગ્નિ, વીરૂજ seminal, માથું આકાશ, કાન દિશાઓ, પગ પૃથ્વી, ચંદ્ર મન, સૂર્ય આંખ, આત્મા આત્મા, હું મહાસાગર, તમારો પેટ, અને સર્વપતિ your arm. તમારા વાળ वनस्पતિ, વાદળો તમારો જલ, બ્રહ્મા વાળ, બુદ્ધિ સર્જનશક્તિ, પ્રજાપતિ હૃદય, ધર્મ તમારો સ્વરૂપ; તમે જ વિશ્વપુરુષ, વિશ્વના આધાર. તમારો અવતાર ધર્મની રક્ષા અને જગતની કલ્યાણ માટે છે; અમે બધા તમારા પ્રેરણે સાત લોક જાણીએ છીએ. તમે જ મૂળ, અનન્ય પુરુષ, ચોથો, સ્વ-દ્રષ્ટા, કારણ અને અકારણ, તમારી શક્તિથી ગુણોની પ્રકૃતિ માટે અવતરીત, પણ સ્વરૂપે અવિનાશી. સૂર્ય, પોતાની છાયાથી છુપાઈ, છાયા અને રૂપ બંને પ્રગટાવે, એ રીતે તમે પણ ગુણથી છુપાઈ, ગુણ અને ગુણધારીને પ્રકાશિત કરો છો, હે અનંત પ્રકાશ. જે લોકો તમારાં માયાથી ભ્રમિત છે, તેઓ સંતાન, પત્ની, ઘર વગેરેમાં આસક્ત થઈ, દુ:ખના સમુદ્રમાં ડૂબતા-ઉતરતા રહે છે.” આ રીતે, શ્રીમદ ભાગવતના આ પ્રસંગે, અનિરુદ્ધની મુક્તિ માટે થયેલું અતિદિવ્ય, રોમાંચક અને ધર્મયુદ્ધ, અને તેમાં ભગવાન કૃષ્ણ-શિવના પરસ્પર સન્માન અને તત્વજ્ઞાન દર્શાવવામાં આવ્યું છે.