શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

દ્વારકામાં એક દિવસ, એક દુત રાજસભામાં પ્રવેશ કર્યો અને કમળને સમાન આંખો ધરાવતા શ્રીકૃષ્ણને રાજકીય સંદેશ આપ્યો. Paundraka નામના રાજાએ એ સંદેશમાં કહ્યું હતું: ‘‘હુંજ વાસુદેવનો અવતાર છું, બીજું કોઈ નથી. પ્રાણીઓ પર દયા કરીને હું અવતર્યો છું. તું તારો ખોટો દાવો છોડી દે.’’ તેણે આગળ કહ્યું: ‘‘જે ચિહ્નો તું ધારણ કરે છે, એ તો મારા છે; તું અજ્ઞાનવશ એ ધારણ કરે છે, હે સાત્વત! એ બધું તું ત્યજી દે અને મારી શરણમાં આવી જા, નહિ તો યુદ્ધ માટે તૈયાર થા.’’ શ્રીશુકદેવે વર્ણવ્યું કે Paundrakaના આવા દંભભર્યા અને મૂર્ખતાપૂર્ણ શબ્દો સાંભળીને ઉગ્રસેન તથા સભાસદો જોરથી હસી પડ્યા. શ્રીકૃષ્ણે પણ એ દુતને હાસ્યપૂર્વક કહ્યું: ‘‘મૂર્ખ, જેમના કારણે તું ગર્વ કરે છે, એવા ચિહ્નો હું નિશ્ચિતપણે ત્યજી દઈશ.’’ પછી તેમણે કહ્યું: ‘‘તું યુદ્ધભૂમિમાં મૃત્યુ પામીને, તારો મોં ઢાંકી, ગિધ, કાગડા અને શિયાળાઓથી ઘેરાયેલો પડીશ; પછી તારો આશ્રય કૂતરાઓમાં થશે.’’ આ રીતે દુતે Paundraka પાસે જઈને બધું કહી દીધું. તે સમયે શ્રીકૃષ્ણે પોતાનો રથ ચઢી કાશી તરફ કૂચ કરી. Paundraka, જે મહાન રથયોધા હતો, શ્રીકૃષ્ણના આગમનની ખબર મળતાં જ બે અક્ષૌહિણી સેનાઓ સાથે શહેર છોડીને બહાર નીકળી પડ્યો. Paundrakaનો મિત્ર કાશીનો રાજા પણ ત્રણ અક્ષૌહિણી સેનાઓ સાથે જોડાયો. Paundraka એ સમયે શંખ, ચક્ર, ગદા, ધનુષ્ય, શ્રીવત્સનું ચિહ્ન, કૌસ્તુભ મણિ અને વનમાલા ધારણ કરીને ઉભો હતો; પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા, ગરૂડધ્વજયુક્ત, કિંમતી મુકુટ અને આભૂષણોથી શોભતા, મકરાકાર કુંડલોથી ઝગમગતા. Paundraka શ્રીકૃષ્ણની જેમ જ વેશ ધારણ કરી ઉભો હતો, જાણે નાટકમાં અભિનીત કરે છે; એ જોઈને શ્રીકૃષ્ણ હસ્યા. પછી દુશ્મન રાજાઓએ શ્રીકૃષ્ણ પર ભાલા, ગદા, મુસલ, તીરો, તલવાર, છરી વગેરે શસ્ત્રોથી આક્રમણ કર્યું. પણ શ્રીકૃષ્ણે પોતાની ગદા, તલવાર, ચક્ર અને તીરો વડે Paundraka તથા કાશીના રાજાની સેનાઓ—હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતિ—ને એવી રીતે સંહાર્યા કે જેમ અગ્નિ પ્રલયકાળે સર્વ જીવોને ભસ્મ કરી દે છે. યુદ્ધભૂમિમાં હાથી, ઘોડા, ઊંટ, ગધેડા અને મનુષ્યોના મૃતદેહો છવાયેલા હતા, અને એ દૃશ્ય ભયાનક શમશાન સદૃશ લાગતું હતું. પછી શ્રીકૃષ્ણે Paundrakaને કહ્યું: ‘‘હે Paundraka! તું જે સંદેશ મોકલ્યો હતો, એ પ્રમાણે હવે હું આ શસ્ત્રો તને ‘અર્પણ’ કરીશ.’’ તેમણે ઉમેર્યું: ‘‘તું જે ખોટું નામ ધારણ કર્યું છે, એ હું ત્યજી દઈશ; જો મને યુદ્ધ ઇચ્છા ન હોય, તો આજે હું તારી શરણે જઈશ.’’ પછી શ્રીકૃષ્ણે તીક્ષ્ણ બાણોથી Paundrakaને રથવિહિન કરી, પોતે રથનું ચક્ર ઉઠાવી, Paundrakaનું મસ્તક કાપી નાખ્યું—જેમ ઇન્દ્રે વજ્રથી પર્વતને ચીરી નાખે. એ જ રીતે કાશીના રાજાનું પણ મસ્તક તીરો વડે શરીરથી અલગ કરી, કાશી શહેરમાં ફેંકી દીધું, જેમ પવન કમળની કળી જમીન પર પાડી દે છે. આ રીતે દ્વેષી Paundraka અને તેના મિત્રનો સંહાર કરીને શ્રીકૃષ્ણ દ્વારકામાં પરત આવ્યા, જ્યાં દેવતાઓ તેમનાં અમૃતતુલ્ય કથાઓ ગાઈ રહ્યા હતા. Paundraka, જે સતત ભગવાનનું સ્મરણ કરતો હતો, સર્વ બંધનોથી મુક્ત થઈ શ્રીહરિમાં લીન થયો. કાશીના દરવાજા પર કાનમાં કુંડલ ધરાવતું કપાયેલું મસ્તક જોઈને લોકોએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું: ‘‘આ કોણ છે? કયા રાજાનું મોં છે?’’ જ્યારે ઓળખાયું કે એ કાશીના રાજાનું મસ્તક છે, ત્યારે તેની રાણીઓ, પુત્રો, સંબંધીઓ અને પ્રજાએ દુ:ખથી રડવું શરૂ કર્યું: ‘‘હાય! રાજા તો મૃત્યુ પામ્યા! આપણો રક્ષક ગુમ થયો!’’ પછી રાજાપુત્ર સુદક્ષિણએ પિતાના અંત્યક્રિયા કરી અને પ્રતિજ્ઞા લીધી: ‘‘હું મારા પિતાના ઘાતકનો વિનાશ કરી, પિતાનું ઋણ ચૂકવીશ.’’ એ સંકલ્પથી તેણે પોતાના પુજારી સાથે મહેશ્વર ભગવાનની તપસ્યા કરી. અવિમુક્તમાં પ્રસન્ન થયેલા મહાદેવે તેને વરદાન માગવા કહ્યું; સુદક્ષિણએ પિતાના ઘાતકના વિનાશનું વરદાન માગ્યું. શિવજીએ કહ્યું: ‘‘બ્રાહ્મણો અને યજ્ઞપુરોહિત સાથે દક્ષિણ અગ્નિ અને તંત્રવિધિથી અભિચારયજ્ઞ કર; એ અગ્નિ, ભૂતગણોથી ઘેરાયેલો, જો અધર્મી પર ચલાવશો તો તારો ઉદ્દેશ સિદ્ધ કરશે.’’ એમ કહીને શિવજી અંતર્ધાન થયા. સુદક્ષિણએ યથાવિધિ યજ્ઞ આરંભ્યો. યજ્ઞકુંડમાંથી એક ભયાનક રૂપ ધરાવતી અગ્નિપ્રતિમા ઉત્પન્ન થઈ—તપ્ત તાંબાના જેવા વાળ અને દાઢી, આંખોમાંથી જ્વાળા નીકળતી, ભયાનક દાંત, ભયજનક ભ્રૂ, ઉગ્ર મુખ, પોતાની જ જીભથી હોઠ ચાટતો, નગ્ન, જ્વલંત ત્રિશૂલ હલાવતો અને ડરામણો અવાજ કાઢતો. તેના પગ ખજુરના વૃક્ષ જેટલા મોટા, ધરતી ધ્રુજતી, આસપાસ ભૂતગણો, અને એ દિશાઓ જલાવતો દ્વારકાની દિશામાં દોડી આવ્યો. દ્વારકાવાસીઓ એ જાદુઈ અગ્નિને નજીક આવતો જોઈ ભયથી કંપી ઉઠ્યા, જેમ જંગલમાં હરણો અગ્નિથી ડરે. તેઓ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પાસે દોડી ગયા, જે સભામાં પાશા રમતા હતા, અને બિનમાટે રડ્યા: ‘‘હે ત્રિલોકના સ્વામી! અમને બચાવો, શહેર અગ્નિથી દગ્ધ થઈ રહ્યું છે!’’ શ્રીકૃષ્ણે તેમની વ્યથા સાંભળી, પોતાના ભયમુક્ત સ્વભાવથી સ્મિત કરીને કહ્યું: ‘‘ભય ન રાખો, હું તમારો રક્ષક છું.’’ સર્વવ્યાપી ભગવાને, અંદર અને બહારથી સર્વનું દ્રષ્ટા, મહાદેવના અભિચારના ઉપાયને ઓળખી, નિર્વિકારપણે પોતાના બાજુ ઊભેલા સુદર્શન ચક્રને આજ્ઞા આપી. એ સુદર્શન ચક્ર, જે દસ લાખ સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવતું હતું અને પ્રલયાગ્નિ જેવી જ્વાળાથી ચમકતું, પોતાનાં તેજથી આખું આકાશ, દિશાઓ અને ધરતી પ્રકાશિત કરી દીધું. પછી એ મુકુન્દના શસ્ત્રે તે જાદુઈ અગ્નિને વશ કરી લીધો. હે રાજન, એ યજ્ઞથી ઉત્પન્ન થયેલી અગ્નિપ્રતિમા, ચક્રના પ્રભાવથી વિખંડિત થઈ, પરાજિત થઈ, વારાણસીમાં પ્રવેશી ગઈ અને ત્યાં સુદક્ષિણ તથા તેના પુજારીઓને ભસ્મ કરી નાખ્યા—જે અભિચારક્રિયા તેમણે કરી હતી, એ જ તેમના પર ફરી પડી. પછી વિષ્ણુનું સુદર્શન ચક્ર વારાણસીમાં પ્રવેશ્યું—એ શહેર, જેને મહેલ, સભા, બજાર, દ્વાર, મિનારો, અનાજના ગોડાઉન, ખજાના, હાથી, ઘોડા, રથ અને અનાજથી ભરપૂર હતું—અને બધું ભસ્મ કરી નાખ્યું. પછી એ ચક્ર ફરી શ્રીકૃષ્ણના બાજુમાં આવી ઊભું રહ્યું. જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક, એકાગ્ર મનથી, ભગવાનના આ મહિમા ભરેલા કથાનુશીલન કરે છે, સાંભળે છે કે કહે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.