શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

લક્ષ્મણા બોલી: નારદજી પાસેથી વારંવાર મારા પતિના જન્મ અને કૃત્યોની કથાઓ સાંભળીને, મારું મન મકુંદ, કમલહસ્ત ભગવાન તરફ અડગ રીતે આકર્ષાઈ ગયું, અને મેં જગતના રક્ષકોને પણ પછાડી દીધા. મારા મનની આ સ્થિતિ જાણીને મારા પિતા, પ્રેમાળ બૃહત્સેનાએ મારા લગ્ન માટે એક ઉપાય વિચારી કાઢ્યો. મારા સ્વયંવરમાં, પાંડવોની ઇચ્છા માટે જેમ દ્રૌપદીના સ્વયંવરમાં માછલી રાખવામાં આવી હતી, તેમ અહીં પણ એક માછલી છુપાવીને પાણીમાં પ્રતિબિંબ રાખવામાં આવી. આ સમાચાર સાંભળતા જ ચારેય દિશાઓમાંથી હજારો રાજાઓ, જે તમામ શસ્ત્રો અને અસ્રોમાં કુશળ હતા, પોતાના ગુરૂઓ સાથે મારા પિતાની રાજધાનીમાં આવી પહોંચ્યા. મારા પિતાએ દરેક રાજાને તેમની શક્તિ અને વય પ્રમાણે સન્માન આપ્યું. જે રાજાઓએ મને જીતવાની ઈચ્છા રાખી, તેઓએ ધનુષ્ય અને બાણ હાથમાં લીધા. કેટલાકે ધનુષ્ય ઉઠાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ તે તાણવામાં અસમર્થ રહ્યા; કેટલાકે ધનુષ્યની ડોરી છાતી સુધી ખેંચી, પણ તે ડોરીના આઘાતથી પડી ગયા. મગધ, અંબષ્ઠ, ચેદિ દેશના રાજાઓ, ભીમ, દુર્યોધન અને કર્ણ જેવા મહાવીરોએ ધનુષ્ય તાણવામાં સફળતા મેળવી, પણ સ્પર્ધાનું સાચું તત્વ સમજી શક્યા નહીં. જ્યારે અર્જુને પાણીમાં પ્રતિબિંબિત માછલી જોઈ, તેના સ્થાનને સમજ્યું, અને ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક બાણ છોડ્યું, ત્યારે તે બાણ માત્ર લક્ષ્યને સ્પર્શ્યું, કાપ્યું નહીં. રાજાઓના અભિમાન તૂટી ગયો અને તેઓ પાછા હટી ગયા. ત્યારે ભગવાન કૃષ્ણે ધનુષ્ય સહેલાઈથી ઉઠાવ્યું અને તાણ્યું. તેમણે માત્ર એકવાર પાણીમાં માછલી જોઈ, લક્ષ્ય પર બાણ તાણ્યું અને તે માછલીને કાપી પાડી દીધી—તે સમયે સૂર્ય અભિજિત નક્ષત્રમાં હતો. પછી હું મંચ પર પ્રવેશી, પગમાં પાયલની ઝણકાર, હાથમાં ઝગમગતા મણિ-માળ, નવા રેશમી વસ્ત્રમાં, લજ્જાવન્ત સ્મિત, વાળમાં પુષ્પમાળા સાથે, ધીરે-ધીરે રાજાઓ તરફ જોઈ, મારા ગળામાં ઝૂલી રહેલા ભવ્ય કુંડલ અને ચહેરા પર તેજ સાથે, મૃદુ સ્મિતે ભગવાન મુરારીના ખંભે માળા પહેરાવી. તત્કાળ ઢોલ, નગારા, શંખ, તુરી અને અન્ય વાદ્યો ગુંજવા લાગ્યા. નર્તકો નાચવા લાગ્યા, ગાયકોએ ગીત ગાયું. જ્યારે મેં ભગવાન, માયાના સ્વામી, પસંદ કર્યા, ત્યારે મનુષ્યોના મુખિયા, કામના અગ્નિમાં દહાઈને, દ્રૌપદીની પસંદગીની જેમ સહન કરી શક્યા નહીં અને એકબીજા સાથે સ્પર્ધા કરવા લાગ્યા. કૃષ્ણે મને ચાર ઉત્તમ ઘોડાઓયુક્ત રથમાં બેસાડ્યું, શારંગ ધનુષ્ય અને કવચ ધારણ કર્યું અને ચાર ભુજાઓથી યુદ્ધ માટે ઊભા રહ્યા. દારુકે સુવર્ણ અલંકારોથી શોભિત રથ હાંકી, અને રાજાઓ જોઈ રહ્યા જેમ સિંહ પોતાના શિકારને અન્ય જાનવરોની સામે લઈ જાય છે. કેટલાક રાજાઓ હથિયારોથી સજ્જ થઈ, ધનુષ્ય તાણીને માર્ગમાં અવરોધ કરવા આવ્યા, જેમ ગામના સિંહ હરિનો પીછો કરે. પણ શ્રીકૃષ્ણના શારંગ ધનુષ્યમાંથી છોડાયેલા બાણોની વર્ષાથી કેટલાકના હાથ, પગ, ગળા કપાઈ ગયા અને તેઓ યુદ્ધમાં પડી ગયા; કેટલાક યુદ્ધ છોડી ભાગી ગયા. પછી યદુકુળનાથ ભગવાન કૃષ્ણ, સૂર્યછાંયાવાળા ધ્વજ અને રંગોળીથી શોભાયમાન દ્વારોથી સજ્જ શહેરમાં પ્રવેશ્યા, જે સ્વર્ગ અને પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ હતું—જેમ જહાજ પોતાના બંદરે પહોંચે તેમ. મારા પિતાએ તેમના મિત્ર, સગાં-સંબંધીઓનું કિંમતી વસ્ત્રો, આભૂષણો, શય્યા, આસન અને અન્ય ભેટોથી સન્માન કર્યું. દાસીઓ, ધન-દોલત, સૈનિકો, રથ, ઘોડા અને મૂલ્યવાન શસ્ત્રો પણ ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કર્યા. અમે, તેમના ઘરની દાસીઓ, સાચી તપસ્યા અને સંપૂર્ણ વૈરાગ્યના બળથી એવા આત્મસંતષ્ટ ભગવાનની સેવા માટે સમર્પિત થઈ. પછી અન્ય રાણીઓ બોલી: ભગવાને ભૌમાસુર અને તેના સાથીઓનો યુદ્ધમાં સંહાર કર્યો, અમને બંધનમાંથી મુક્ત કર્યા, અને તેમના કમલચરણોને સ્મરી, અમને સ્વીકારી, અને વિશ્વબંધનમાંથી મુક્તિ આપી. અમે રાજ્ય, ઈશ્વરપદ, પરમેશ્વરપદ કે બ્રહ્મા પદ પણ ઇચ્છતા નથી; અમને તો માત્ર એ જ ઇચ્છા છે કે તેમના મહિમાવાન ચરણોની ધૂળી—જે ગદા ધારણ કરે છે અને જેની સુગંધ રમાની અંગરાગથી સુગંધિત છે—અમારા મસ્તકે રહે. વ્રજની ગોપીઓ, પુલિંદ સ્ત્રીઓ, ઘાસ-છોડ, ગાયો અને ગવાલબાલ—all ભગવાનના ચરણસ્પર્શ માટે તરસે છે, જેમ તેઓ ગાયો ચરાવે છે. શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે કુંતી, સુભદ્રા, દ્રૌપદી, માધવી, રાજમહિલાઓ અને ગોપીઓએ સાંભળ્યું કે પરમાત્મા કૃષ્ણે તેમનો કેટલો પ્રેમ કર્યો છે, ત્યારે બધાની આંખોમાં આશ્ચર્ય અને આનંદથી અશ્રુ છલકાયા. સ્ત્રીઓ સ્ત્રીઓમાં અને પુરુષો પુરુષોમાં વાત કરી રહ્યા હતા, એ સમયે મહાન ઋષિ-મુનિઓ શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામના દર્શન માટે ત્યાં આવી પહોંચ્યા. વ્યાસ, નારદ, ચ્યવન, દેવલ, અસિત, વિશ્વામિત્ર, શતાનંદ, ભરદ્વાજ, ગૌતમ, રામ અને તેમના શિષ્યો, વશિષ્ઠ, ગાલવ, ભૃગુ, પુલસ્ત્ય, કશ્યપ, અત્રિ, માર્કંડેય, બૃહસ્પતિ, દ્વિત, ત્રિત, એકત, બ્રહ્માના પુત્રો, અંગિરા, અગસ્ત્ય, યાજ્ઞવલ્ક્ય, વામદેવ અને અન્ય મહાન ઋષિઓ પણ આવ્યા. તેમને જોઈને, ત્યાં બેઠેલા રાજાઓ, પાંડવો, કૃષ્ણ અને બલરામ તરત જ ઉભા થઈ ગયા અને વિશ્વવિંદિત મહાન ઋષિઓને વંદન કર્યા. સૌએ ઋષિઓનું યથાયોગ્ય પૂજન કર્યું; રામ અને અચ્યુતએ પણ તેમને આવકાર, આસન, પાદ્ય, અર્ઘ્ય, માળા, ધૂપ અને ચંદનથી સન્માન આપ્યો. ભગવાન, ધર્મમૂર્તિ, સૌને આરામથી બેઠા જોઈને, મૃદુ અને તટસ્થ વાણીમાં બધાની વચ્ચે બોલ્યા, અને સમગ્ર સભા મૌન થઈને સાંભળવા લાગી. ભગવાન બોલ્યા: અહો! અમને મનુષ્ય જન્મ મળ્યો અને અમને એ સર્વોચ્ચ ફળ પ્રાપ્ત થયું છે, જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે—એ છે યોગેશ્વરોના દર્શન. પછી તો એ લોકોનું શું કહેવું, જેઓ ઓછા તપસ્વી છે, પણ દેવતાઓ—જે જગતના નેત્ર છે—ની પૂજા કરતા, એવા મહાન જનોના દર્શન, સ્પર્શ, પ્રશ્ન અને પાદસેવનનો અવસર મેળવે છે? પવિત્ર નદીઓ કે માટીના દેવતાઓ પણ એવો શુદ્ધિકાર નથી આપતા; માત્ર મહાન સંતોનું એક ક્ષણનું દર્શન પણ પાપને દુર કરી દે છે. અગ્નિ, સૂર્ય, ચંદ્ર, તારાઓ, પૃથ્વી, જળ, આકાશ, વાયુ, વાણી કે મન—જેમને અલગથી પૂજવામાં આવે છે—પાપ દુર કરતા નથી; વિદ્વાનો તો જ્ઞાનીઓની સેવા કરીને જ પાપ નાશી શકે છે. જે શરીરને ત્રિધાતુનું માને છે, પત્ની-સગાઓને પોતાનું માને છે, પવિત્ર ભૂમિને જ પૂજે છે, તીર્થને માત્ર જળરૂપ માને છે, પણ જ્ઞાનીઓને શોધતો નથી—એ ગાય કે ગધેડા સમાન છે. શુકદેવજી કહે છે: કૃષ્ણના આ અગાધ જ્ઞાનભર્યા વચન સાંભળીને મહાન ઋષિ-મુનિઓ મૌન થઈ ગયા; તેમના મન ભગવાનની ઊંડાઈથી વિચલિત થઈ ગયા.