શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જે સ્ત્રીઓ સંતાનપ્રાપ્તિથી વંચિત છે, જેમના સંતાન મૃત્યુ પામ્યા છે, જે વંધ્યા છે, જેમણે બાળક ગુમાવ્યું છે અથવા જેમણે ગર્ભપાતનો દુઃખદ અનુભવ કર્યો છે—એવી સ્ત્રીઓએ આ પાવન કથા શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળવી જોઈએ. જ્યારે આવા દુઃખભોગી લોકો નિયત વિધિ પ્રમાણે આ કથા શ્રવણ કરે છે, ત્યારે તેમને અક્ષય પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે; આ દૈવી અને શ્રેષ્ઠ કથા કરોડો યજ્ઞોના ફળને પણ પાર કરી જાય છે. વ્રત પૂર્ણ કર્યા પછી, જેમ ફળ ઇચ્છનારા લોકો જન્માષ્ટમીનું વ્રત પૂર્ણ કરે છે, તેમ આ કથાનું પણ યોગ્ય રીતે ઉદ્યાપન કરવું જોઈએ. જો શ્રવણકર્તા ગરીબ અને ભક્તિમાં તલીન હોય, તો તેમના માટે ઉદ્યાપનનો આગ્રહ નથી; કેમ કે નિષ્કામ વૈષ્ણવો માત્ર શ્રવણથી જ પવિત્ર થઈ જાય છે. જ્યારે કથારૂપ યજ્ઞ પૂર્ણ થાય, ત્યારે શ્રોતાઓએ શ્રદ્ધાપૂર્વક ગ્રંથ અને કથાકારનું પૂજન કરવું જોઈએ. ત્યારબાદ, શ્રોતાઓને તુલસીના હાર અર્પણ કરવા અને મૃદંગ તથા ઝાંઝ સાથે મીઠા સંગીતમય કીર્તન ગાવું જોઈએ. જયઘોષ, સ્તુતિ અને શંખનાદ થવો જોઈએ; બ્રાહ્મણો અને ભિક્ષુકોને ધન તથા અન્નનું દાન કરવું જોઈએ. શ્રોતાએ વૈરાગ્ય ધરાવતો હોય, તો બીજા દિવસે ભજન-સંગીતનું આયોજન કરવું; જો ગૃહસ્થ હોય, તો કર્મશુદ્ધિ માટે અગ્નિહોત્ર કરવું જોઈએ. દરેક શ્લોક માટે યોગ્ય રીતે ખીર, મધ, ઘી અને તલાદિ દ્રવ્યો અર્પણ કરવા—વિશેષ કરીને દસમું સ્કંધ હોય ત્યારે. અથવા તો, ગાયત્રી મંત્રથી એકાગ્રતાપૂર્વક હવન કરી શકાય છે, કારણ કે પુરાણ પણ પરમાત્મા સમાન તત્વ છે. જો હવન કરવું શક્ય ન હોય, તો વિધવાને એ માટેના દ્રવ્યો અન્યને આપી દેવાથી પણ ફળ મળે છે—આ રીતે વિવિધ અવરોધો અને અતિ-અલ્પતા દૂર થાય છે. દોષનિવારણ માટે ભગવાનના હજાર નામોનું પઠન કરવું, કેમ કે એથી બધું ફળદાયક બને છે; એથી મહાન કંઈ નથી. પછી, બાર બ્રાહ્મણોને ખીર અને મધથી તૃપ્ત કરાવવું અને સોનાં તથા ગાયનું દાન કરીને વ્રત પૂર્ણ કરવું. શક્તિ હોય તો ત્રણ પાલ વજનનું સોનાનું સિંહ બનાવવું, અને તેમાં સુંદર લખાણવાળી કથાની પોથી રાખવી. આમ, યોગ્ય વિધિ પ્રમાણે, આમંત્રણથી શરૂ કરીને તમામ ઉપચાર, દાન, વસ્ત્ર, આભૂષણ, સુગંધાદિથી આત્મનિયંત્રિત અને પૂજ્ય વ્યક્તિનું સન્માન કરવું. વિદ્વાન એ બધું ગુરુને અર્પણ કરે, તો સંસારબંધનથી મુક્ત થાય છે; આ રીતે નિર્ધારિત વિધિથી સર્વ પાપો નાશ પામે છે. આ શુભ પુરાણ—શ્રીમદ્ ભાગવત—ફળપ્રદ છે; એ ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ—all ચાર પુરુષાર્થ આપે છે, એમાં સંશય નથી. કુમારો કહે છે: હવે બધું કહ્યું, હવે બીજું શું સાંભળવું છે? કેમ કે શ્રીમદ્ ભાગવત પોતે જ ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે. સૂતજી કહે છે: આમ કહીને, મહાન આત્માઓએ પાપનાશક, પુણ્યપ્રદ અને ભોગ-મોક્ષપ્રદ ભાગવત કથા ગાઈ. સાત દિવસ સુધી, સર્વે મનનિયંત્રિત લોકોએ નિયમપૂર્વક કથા સાંભળી, પછી સર્વોએ દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પરમાત્માનું સ્તવન કર્યું. તે અંતે જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિની શક્તિ સર્વોપરી બની; એક નવી, યૌવનસમાન ઊર્જા સર્વ જીવોમાં પ્રસરી ગઈ. નારદજી, પોતાનું ધ્યેય પ્રાપ્ત કરીને, પરમ આનંદમાં લીન થયા, તેમનો સર્વ અંગો આનંદથી વિભોર થયો. આવી રીતે કથા શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળી, ભગવાનના પ્રિય નારદજી, હાથ જોડીને, પ્રેમથી ગદગદ અવાજે બોલ્યા: “હું ધન્ય છું, હું આપના અનંત દયા પામ્યો છું; આજે હું પાપનાશક હરિની પ્રાપ્તિ કરી છે. હું માનું છું કે સર્વ ધર્મકર્મોમાં શ્રવણ સર્વોત્તમ છે, હે મुनિઓ! કેમ કે માત્ર શ્રવણથી જ વૈકુંઠવાસી કૃષ્ણની પ્રાપ્તિ થાય છે.” સૂતજી કહે છે: જયારે મહાન વૈષ્ણવ નારદજી આ રીતે બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે યોગેશ્વર શ્રીશુકદેવજી ત્યાં આવ્યા. તે સમયે, વિદ્વાન વ્યાસપુત્ર, જ્ઞાનસાગરનાં ચંદ્ર, સોળ વર્ષના યુવક, discourse પૂર્ણ થતાં, પોતાની સિદ્ધિમાં તૃપ્ત રહ્યા, પ્રેમપૂર્વક ધીરે ધીરે ભાગવતનું પાઠ કરવા લાગ્યા. તેમને જોઈ, સભામાં બેઠેલા સૌએ તેમની દિવ્ય તેજસ્વિતા અનુભવી, તરત જ ઊભા રહીને મહાસન અર્પણ કર્યું; દેવમુનિ નારદજીએ પ્રેમથી તેમનું સન્માન કર્યું. આરામથી બેઠા પછી, તેમણે કહ્યું: “મારા શુદ્ધ વચન સાંભળો.” શ્રીશુકદેવજી કહે છે: “ભાગવત એ વેદરૂપી કલ્પવૃક્ષનું પાકું ફળ છે, જે મારા મુખામૃતથી રસીલા બન્યું છે; હે પૃથ્વીપરના રસિકો, વારંવાર એનો રસ પીવો. શ્રીમદ્ ભાગવતમાં મહર્ષિએ સર્વ કપટી ધર્મો દૂર કર્યા છે; એ નિર્દોષ, નિર્મલ હૃદયવાળા માટે છે. અહીં સર્વોત્તમ કલ્યાણકારી તત્વ પ્રગટ થાય છે, જે ત્રિવિધ તાપને ઉખાડી નાખે છે. બીજું શાસ્ત્ર શું જોઈએ? અહીં શ્રદ્ધાળુ શ્રોતાના હૃદયમાં ભગવાન તરત જ બંધાઈ જાય છે. આ ભાગવત પુરાણમાળાનું મણિ છે; એ વૈષ્ણવોનું ખજાનો છે; તેમાં પરમહંસોના નિર્મલ જ્ઞાનનું ગાન થાય છે. અહીં નિષ્ક્રિય જ્ઞાન, વિવેક, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ—all પ્રગટ થાય છે; શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રવણ, પઠન અને મનનથી મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે. આ સ્વાદ સ્વર્ગ, સત્યલોક, કૈલાસ કે વૈકુંઠમાં પણ નથી; તેથી, હે ભાગ્યશાળીજન, હંમેશા એનો રસ પીવો—કદી છોડશો નહીં.” સૂતજી કહે છે: જ્યારે બાદરાયણ (વ્યાસજી) સભામાં这样 બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે હરિજી ત્યાં પ્રહલાદ, બલી, ઉદ્ધવ, અર્જુન વગેરે સાથે પ્રગટ થયા; દેવમુનિ નારદજીએ તેમને અને તેમના સાથીઓને પૂજ્યા. હરિજીને તેજસ્વી અને ઉન્નત આસન પર બેઠેલા જોઈ, સૌએ તેમની આગળ સ્તુતિ ગાવા શરૂ કરી. ત્યારબાદ શિવજી પાર્વતીજી સાથે અને બ્રહ્માજી કમળાસન પર આવી, આ મહિમા જોવા માટે ઉપસ્થિત થયા. પ્રહલાદે ઝાંઝ સંભાળી, ઉદ્ધવએ ઘંટ વગાડી, દેવીમુનિ નારદે વિણા ઉપાડી, અર્જુન ધુનના નેતા બન્યા; ઇન્દ્રે મૃદંગ વગાડતા જયઘોષ કર્યો: “જય! જય! હે કુમારો, તમે કેટલી સુંદર સ્તુતિ કરો છો!” આગળ વ્યાસપુત્ર શુકદેવજી રસીલા પાઠ કરતા. મધ્યમાં હરિ, શિવ અને બ્રહ્મા ત્રણેયે ભક્તોમાં અભિનય કરતા અભિનેતાઓ સમા તેજથી નૃત્ય કર્યું; આ અજોડ મહિમા જોઈ—even pleased—હરિજી બોલ્યા: “મારા હૃદયની ભક્તિ પ્રમાણે મારો વર માંગો; હું આ કથા અને સ્તુતિથી અતિ પ્રસન્ન છું.” આ સાંભળીને, સૌએ હર્ષ અને પ્રેમથી હરિજીને કહ્યું: “પર્વતો, સાપો અને સર્વ ભક્તો દ્વારા સર્વ જગ્યાએ તમે સ્મરણ પામો—આજ અમારો અભિલાષ છે.” અચ્યુતએ “તથાસ્તુ” કહ્યું અને અદૃશ્ય થયા. પછી નારદ, શુક અને અન્ય મुनિઓએ ભગવાનના ચરણોમાં વંદન કર્યું. સર્વે આનંદિત, મોહનાશ પામીને, દિવ્ય કથારસ પીધા પછી વિદાય પામ્યા. એ ભક્તિ, સંતાન સહિત, શુકદેવજીએ પોતાના ગ્રંથમાં પણ જાળવી રાખી. આમ, ભાગવતસેવા દ્વારા વૈષ્ણવોનું મન હમેશાં હરિમાં એકાગ્ર રહે છે.