શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જ્યારે કોઈ વિદ્વાન યજ્ઞ (હવન) કરવા અસમર્થ હોય, ત્યારે તે યજ્ઞ માટેના સામગ્રી અન્ય યોગ્ય વ્યક્તિને આપવી જોઈએ, જેથી તે ફળ પ્રાપ્ત થાય અને જીવનમાં આવતા વિવિધ અવરોધો, અતિરેક કે અભાવ દૂર થાય. જો યજ્ઞમાં કોઈ દોષ રહી જાય, તો ભગવાનના હજાર નામોનું પઠન કરવું જોઈએ—એથી બધું શુભ ફળદાયક બને છે, કારણ કે એથી મહાન કંઈ નથી. પછી, વ્રત પૂર્ણ કરવા માટે, બાર બ્રાહ્મણોને મીઠા ભાત અને મધથી ભોજન કરાવવું, અને તેમને સોના તથા ગાયનું દાન કરવું. જો શક્તિ હોય, તો ત્રણ પલ તોળનું સોનાનું સિંહ બનાવી, એ સિંહ પર સુંદર લખાણવાળી પોથી મૂકવી. ત્યારબાદ, જે ગુણવંત, સંયમી અને પૂજનયોગ્ય ગુરુ હોય, તેમની યોગ્ય રીતે આવાહન સહિત સર્વ વિધિ-વિધાન, વસ્ત્ર, આભૂષણ, સુગંધ વગેરેથી પૂજા કરવી. જાણકાર વ્યક્તિએ આ બધું ગુરુને અર્પણ કરતાં, તે સંસારના બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે અને આ વિધિથી સર્વ પાપો દૂર થાય છે. શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણ ખૂબ જ શુભ અને ફળદાયક છે—ધર્મ, અર્થે, કામ અને મોક્ષ, આ સર્વ પ્રાપ્ત થાય છે—આમાં કોઈ સંશય નથી. કુમારો કહે છે: અમે તમને બધું કહી દીધું; હવે તમે શું વધુ સાંભળવા ઈચ્છો છો? કારણ કે શ્રીમદ્ ભાગવત જ ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે. સૂતજી કહે છે: આ રીતે મહાન આત્માઓએ પાવન ભાગવત કથા કહી, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે, પુણ્યપ્રદ અને ભોગ તથા મોક્ષ આપનારી છે. સાત દિવસ સુધી, સર્વ મનનિયંત્રિત જીવોએ નિયમપૂર્વક કથા સાંભળી અને પછી સર્વે પરમેશ્વરને, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાનને સ્તુતિ કરી. આ કથાના અંતે જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિનું બળ અતિશય ઊંચું થયું; સર્વ જીવોમાં નવયૌવન અને આનંદ છવાઈ ગયો. નારદજી, પોતાના ધ્યેયને પ્રાપ્ત કરી, પરમ આનંદથી છલકાઈ ઉઠ્યા અને સર્વ અંગોમાં રોમાંચ છવાઈ ગયો. આવી શ્રદ્ધાપૂર્વક કથા સાંભળી, ભગવાનના પ્રિય નારદજી, હાથ જોડીને, પ્રેમથી ભરી ગયેલી અવાજે બધાને સંબોધ્યા: "હું ધન્ય છું, હું આપના અનંત દયાથી કૃતાર્થ થયો છું; આજે હું પાપહારી શ્રીહરીને પ્રાપ્ત થયો છું. સર્વ ધર્મોમાં શ્રવણને શ્રેષ્ઠ માનું છું, કારણ કે માત્ર શ્રવણથી જ વૈકુંઠનાથ શ્રીકૃષ્ણ પ્રાપ્ત થાય છે." જ્યારે ભગવાનના પરમભક્ત નારદજી આવી રીતે બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે યોગેશ્વરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા શ્રીશુકદેવજી, વિદ્વત્તાના મહાસાગરના ચંદ્ર, ત્યાં આવ્યા. discourse પૂર્ણ થતાં, પોતાની સિદ્ધિથી સંતૃપ્ત થઈ, તેમણે પ્રેમપૂર્વક, ધીરે ધીરે ભાગવત કથા કહેવી શરૂ કરી. શુકદેવજીના દર્શન કરતાં જ સભામાં બેઠેલા સર્વે, તેમની દિવ્ય તેજસ્વિતાને જોઈ, તુરંત ઊભા થઈને મહાસન અર્પણ કર્યું. દેવમુનિએ તેમને સ્નેહથી સન્માન આપ્યો. આરામથી બેઠા શુકદેવજી બોલ્યા: "મારા શુદ્ધ વચનો સાંભળો." શ્રીશુકદેવજી કહે છે: "ભાગવત એ વેદરૂપી કલ્પવૃક્ષનું પક્વ ફળ છે, જે શુકમુનિના મુખમાંથી નીકળેલું અમૃત છે. પૃથ્વીના રસિકજનો, એના સારને વારંવાર પીવો. અહીં, મહામુનિ દ્વારા રચાયેલ શ્રીમદ્ ભાગવતમાં સર્વ કપટી ધર્મો ત્યજવામાં આવ્યા છે; એ નિર્મળ હૃદયવાળાઓ માટે છે. અહીં પરમહિતકારી તત્વનું પ્રકટિકરણ થાય છે, જે ત્રિવિધ તાપોને મૂળથી નાશ કરે છે. બીજાં ગ્રંથોની જરૂરત શું? અહીં ભગવાન શ્રદ્ધાળુ શ્રોતાના હૃદયમાં તુરંત બંધાઈ જાય છે. શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણોમાં મણિ છે, વૈષ્ણવો માટે ખજાનો છે; તેમાં પરમહંસોના નિર્મળ જ્ઞાનનું ગાન થાય છે. અહીં નિષ્ક્રિય જ્ઞાન, વિવેક, વૈરાગ્ય અને ભક્તિનું પ્રકાશન થાય છે; શ્રદ્ધાથી સાંભળવાથી, વાંચવાથી અને મનનથી મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે. સ્વર્ગ, સત્યલોક, કૈલાસ કે વૈકુંઠમાં પણ આવો રસ નથી; તેથી, ભાગ્યશાળીજનો, હંમેશા એ રસ પીઓ—ક્યારેય છોડશો નહીં." સૂતજી કહે છે: જ્યારે વૈદવ્યસ (બાદરાયણ) સભામાં આવી રીતે બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે ભગવાન હરી પ્રહલાદ, બલિ, ઉદ્ધવ, અર્જુન વગેરેની સાથે પ્રગટ થયા; દેવમુનિએ તેમને અને તેમના સાથીઓને સન્માન આપ્યું. હરીને તેજસ્વી આસન પર બેઠા જોઈ, સર્વે તેમના સ્તુતિમાં તત્પર થયા. પછી શિવજી પાર્વતી સાથે અને બ્રહ્માજી કમળાસન પર આવી, એ મહિમા જોવા માટે આવ્યા. પ્રહલાદે ઝાંઝ, ઉદ્ધવે ઘંટ વગાડ્યા, દેવમુનિએ વિણા હાથમાં લીધી અને અર્જુન ધુનના નેતા બન્યા; ઈન્દ્રે મૃદંગ વગાડતાં, 'જય હો! જય હો! કુમારો, તમે કેટલા સુંદર સ્તુતિ કરો છો!' એમ બોલ્યા. આગળ, વ્યાસપુત્ર શુકદેવજી સરસ રીતે પાઠ કરતા. મધ્યમાં, હરી, શિવ અને બ્રહ્મા ત્રણેયે સાથે નૃત્ય કર્યું, અને તેજસ્વી ભક્તોમાં પણ તેજસ્વી અભિનેતાની જેમ ઝળહળ્યા. આ અદભુત મહિમા જોઈને, હરી પ્રસન્ન થઈ બોલ્યા: "તમારા હૃદયની ભક્તિ અનુસાર મગજવાં ઈચ્છો; તમારી કથા અને સ્તુતિથી હું અત્યારે પ્રસન્ન છું." એ સાંભળીને, સર્વે પ્રેમમાં ભીંજાઈ આનંદથી હરીને સંબોધ્યા: "પર્વતો, સાપો અને સર્વ ભક્તો દ્વારા, તમે હંમેશા યાદ રાખવામાં આવો—આમ જ થવું જોઈએ." અચ્યુતએ 'તથાસ્તુ' કહ્યું અને અદૃશ્ય થયા. પછી નારદ, શુક અને અન્ય મુનિએ ભગવાનના ચરણોમાં વંદન કર્યું. આનંદિત થઈ, મોહ દૂર કરીને, સર્વે ભગવાનની અમૃતકથા પી, વિદાય થયા. એ ભક્તિ, તેમના પુત્રો સાથે, શુકદેવજીએ પોતાના ગ્રંથમાં પણ જાળવી. આમ, શ્રીમદ્ ભાગવતની સેવા કરવાથી વૈષ્ણવોનું મન હરીમાં આકર્ષાય છે. જેઓ ગરીબી, દુઃખ, તાવથી પીડાય છે, મોહરૂપી દૈત્યથી દબાઈ ગયા છે, સંસારના સાગરમાં ફેંકાયા છે—એમના કલ્યાણ માટે ભાગવતનું પઠન થાય છે. શૌનકજી પૂછે છે: "શુકદેવજી ક્યારે રાજાને કથા કહી? ગોકર્ણ ક્યારે ફરીથી બોલ્યા? દેવમુનિએ બ્રાહ્મણોને ક્યારે સંબોધ્યા? કૃપા કરીને મારો સંશય દૂર કરો." સૂતજી કહે છે: "કૃષ્ણના અવતરણ પછી ત્રીસ વર્ષ, કલી યુગમાં, ભાદરપદના શુક્લ નવમે, શુકદેવજીએ કથા શરૂ કરી. પારિક્ષિતના શ્રવણના અંતે, કલી યુગમાં બે સો વર્ષ પછી, પવિત્ર અને શુભ શ્રાવણ નવમે ગોકર્ણે કથા કહી. ત્યારબાદ, કલી વધુ ત્રીસ વર્ષ વધ્યા પછી, કાર્તિક શુક્લ નવમે, બ્રહ્માના પુત્રોએ કથા કરી." "હું, હે નિર્દોષ, તમને જે પૂછ્યું તે કલીયુગમાં ભાગવતકથાનું વર્ણન કર્યું, જે સંસારના રોગનો નાશ કરે છે. આ કથા કૃષ્ણપ્રિય છે, સર્વ પાપોનું નાશક, એકમાત્ર મોક્ષનું કારણ, અને ભક્તિનું રમણિય લીલા ફેલાવે છે. સત્પુરુષો આ કથાને શ્રદ્ધાથી પીવે—આ લોકમાં યાત્રા કે સેવા કરવાની જરૂર નથી." "યમરાજ પણ પોતાના દૂતને કહે છે: 'જે ભગવાનની કથામાં મગ્ન છે, તેમને છોડો; હું બીજાના ક્રોધનો માલિક છું, પણ વૈષ્ણવોનો નથી.' આ અસાર જગતમાં, જ્યાં મન વિષયવાસનાઓના ઝેરથી અસ્વસ્થ છે, ત્યાં અડધો ઘડી પણ શુકદેવજીના અમૃતમય શ્લોકો પીઓ—તમારા કલ્યાણ માટે. નિરર્થક અસત્કથાઓ સાંભળીને ભટકશો નહીં, જ્યારે પારિક્ષિતે પણ એ કથા સાંભળી, જે શ્રવણથી મોક્ષ આપે છે." "શુકદેવજી દ્વારા સંભળાયેલી, રસધારામાં વહેતી આ કથા જે પુનઃપુનઃ કહે છે, એના કંઠે ભગવાન વૈકુંઠનાથ બંધાઈ જાય છે.