ഭഗവാൻ ഭക്തി യോഗത്തിന്റെ നാലു സ്വഭാവങ്ങളെയും, കാലം അവ്യക്തത്തിലേക്ക് കടന്നപ്പോൾ ജീവികളിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്ന അതിനെയും വിശദമായി വിവരിച്ചു. അജ്ഞാനവും കർമ്മവും ചേർന്ന് സൃഷ്ടിക്കുന്ന അനേകം ജന്മചക്രങ്ങളിൽ ആത്മാവ് പ്രവേശിച്ചിട്ടും, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ വഴിയെ അതിന് അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഇത്തരം പരമാർത്ഥം ദുഷ്ടന്മാർക്കും, അശാന്തരും, അഹങ്കാരികൾക്കും, വൈരികളോടും, പുറത്തു മാത്രം ഭക്തി കാണിക്കുന്നവർക്കും ഒരിക്കലും ഉപദേശിക്കരുത്. അതുപോലെ, ലോഭികൾക്കും, ഗൃഹജീവിതത്തിൽ മുഴുകിയ മനസ്സുള്ളവർക്കും, ഭഗവാനോടു ഭക്തിയില്ലാത്തവർക്കും, ഭഗവത്ഭക്തരെ ദ്വേഷിക്കുന്നവർക്കും ഇതു പഠിപ്പിക്കരുത്. എന്നാൽ, വിശ്വാസവും ഭക്തിയും ഉള്ളവനും, ശാന്തനും, അസൂയയില്ലാത്തവനും, സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും സൗഹൃദമുള്ളവനും, സേവനത്തിൽ ആഗ്രഹമുള്ളവനും, പുറംപുറത്ത് അനാസക്തനും, മനസ്സിൽ ശാന്തനുമായവനും, ശുദ്ധനും, ഭഗവാനെ അത്യന്തം പ്രിയനായവനായി കണക്കാക്കുന്നവനും ആർക്കും ഈ ഉപദേശം നൽകാം. "മാതാവേ," ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു, "വിസ്വാസത്തോടെ ഒരിക്കൽ പോലും ഇത് കേൾക്കുന്നവനും, മനസ്സ് എന്നിലേയ്ക്ക് ഏകാഗ്രമാക്കി ഇതു ജപിക്കുന്നവനും, നിർബന്ധമായി എന്റെ മാർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും." ഇങ്ങനെ ഭഗവാന്റെ അതിമനോഹരമായ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ചപ്പോൾ, ഗോപികമാർക്ക് വേർപാടിന്റെ ദു:ഖം മാറി, കൃഷ്ണസാന്നിധ്യത്തിൽ അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റപ്പെട്ടു. അവിടെ, ഗോവിന്ദൻ ഭക്തിപൂർവ്വം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ ഉള്ള ഗോപികകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് രാസക്രീഡ ആരംഭിച്ചു. രാസമണ്ഡലത്തിൽ ഗോപികമാരുടെ കിരീടംപോലെ കൃഷ്ണൻ ഓരോരുത്തരുടെയും ഇടയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവിടേക്ക് കയറി, കൃഷ്ണൻ ഗോപികമാരെ കഴുത്തിൽ ചേർത്ത് പിടിച്ചു; ഇത് കണ്ടവർ ആകാശം അനേകം വിമാനംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞതുപോലെയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ദേവതകളും അവരുടെ ഭാര്യമാരും ആകാംക്ഷയോടെ ഈ ദൃശ്യങ്ങൾ കണ്ടു; അപ്പോൾ ദുണ്ടുഭികൾ മുഴങ്ങി, പൂക്കൾ മഴപെയ്യ듯 വീണു, ഗന്ധർവരോടൊപ്പം അവരുടെ ഭാര്യമാർ കൃഷ്ണന്റെ നിർമ്മലകീർത്തി പാടി. രാസമണ്ഡലത്തിൽ ഗോപികമാരുടെ കങ്കണങ്ങൾ, നുപുരങ്ങൾ, മണികൾ എന്നിവയുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ദേവകീപുത്രനായ ഭഗവാൻ അങ്ങേയറ്റം പ്രകാശിച്ചുനിന്നു, പൊന്നിൽ പച്ചമണിപൊലിഞ്ഞതുപോലെ. കാലടികൾ പതിക്കുന്നതും, കൈകൾ ആലോലിപ്പിക്കുന്നതും, ചിരിച്ചുനോട്ടങ്ങളും, ഭ്രൂവിലാസങ്ങളും, കാതിലുണ്ടായിരുന്ന കുണ്ഡലങ്ങൾ കവിളിൽ തട്ടുന്നതും, ചുരുണ്ട മുടിയും, വിയർപ്പിൽ തിളങ്ങുന്ന മുഖവും, കൃഷ്ണപത്നിമാർ പാടുന്നതും—all ഇതൊക്കെയും മേഘമണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ മിന്നുന്ന മിന്നലുപോലെ അവർ ഭഗവാനോടൊപ്പം പ്രകാശിച്ചു. നൃത്തവും പാടലവും, കൃഷ്ണസ്പർശത്തിൽ ഉല്ലാസവും, ആഹ്ലാദത്തിൽ നിറഞ്ഞ ശബ്ദം മുഴക്കിയും അവർ ആ സന്ധ്യയെ സംഗീതത്തിൽ നിറച്ചുപോന്നു. ഒരാൾ കൃഷ്ണനോടൊപ്പം ചേർന്ന് പാട്ടുപാടുമ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ സ്നേഹപൂർവ്വം അവളെ പ്രശംസിച്ചു; "ശബ്ബാശ്, ശബ്ബാശ്," എന്ന് പറഞ്ഞ് അവളെ കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. രാസക്രീഡയിൽ ക്ഷീണിച്ച മറ്റൊരാൾ, കയ്യിൽ നിന്നു ചിതറി വീണ കങ്കണവും, ജാതിമല്ലികമാലയും അണിഞ്ഞ്, ഗദാധരന്റെ ഭുജത്തിൽ കൈവെച്ചു വിശ്രമിച്ചു. മറ്റൊരാൾ കൃഷ്ണന്റെ നീലനീർമ്മല്യത്തിന്റെ സുഗന്ധം പരക്കുന്ന ഭുജം പിടിച്ചു, സന്തോഷത്തിൽ അതിനെ ചുംബിച്ചു. മറ്റൊരാൾ, നൃത്തത്തിൽ കാതിലുണ്ടായ കുണ്ഡലത്തിന്റെ ജ്യോതി കവിളിൽ തട്ടുമ്പോൾ, കൃഷ്ണന്റെ കവിളിൽ തന്റെ കവിള് ചേർത്ത്, താനെ ചവച്ച താംബൂലവും ഭഗവാനെ അർപ്പിച്ചു. പാടിയും നൃത്തം ചെയ്തും, ശബ്ദത്തിൽ മുഴങ്ങി, ക്ഷീണിച്ച മറ്റൊരാൾ അച്യുതന്റെ കമലപാണി തന്റെ വക്ഷസ്സിൽ വെയ്ക്കാൻ അവനെ ആഹ്വാനിച്ചു. അങ്ങനെ, ശ്രീയുടെ ഏകപതിയായ അച്യുതനെ തന്റെ പ്രിയനായി നേടിയ ഗോപികമാർ, ഭഗവാനെ കഴുത്തിൽ ചേർത്ത് പിടിച്ചു പാടിയും ആസ്വദിച്ചു. കമലകുണ്ഡലങ്ങൾ, ചുരുണ്ട മുടി, വിയർപ്പിൽ തിളങ്ങുന്ന കവിളുകൾ, പ്രകാശമുള്ള മുഖങ്ങൾ, കങ്കണങ്ങളുടെ, നുപുരങ്ങളുടെ സംഗീതം—ഇതൊക്കെ കൂട്ടിയിണക്കി, ഗോപികമാർ കൃഷ്ണനോടൊപ്പം, കേശവന്റെ കാനനത്തിൽ, തങ്ങൾ അണിഞ്ഞ പൂമാലകൾ പുഴുങ്ങിക്കിടക്കുമ്പോൾ, തേനീച്ചകൾ ചുറ്റിനിന്നു പാടുമ്പോൾ, നൃത്തവും സംഗീതവും ആസ്വദിച്ചു. അനുരാഗം നിറഞ്ഞ ചുംബനം, കൈകളുടെ സ്പർശം, സ്നേഹനോട്ടം, ഉല്ലാസഭരിതമായ ചിരി—ഇതൊക്കെയും കൊണ്ട് ശ്രീപതി വ്രജവധൂകളോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു, കുട്ടി തന്റെ പ്രതിബിംബത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നതുപോലെ. ഭഗവാന്റെ സ്പർശത്തിൽ ആഹ്ലാദഭരിതരായ ഗോപികമാർ—ചുരുണ്ട മുടി, വസ്ത്രം, മാലകൾ എല്ലാം ചിതറിപ്പോയി—തങ്ങളുടെ അലങ്കാരങ്ങൾ വീണ്ടും അണിയുവാൻ പോലും കഴിയാതെ അവിടെ അകമ്പടിയായി നിന്നു. കൃഷ്ണന്റെ ലീലാവിലാസങ്ങൾ കണ്ട ആകാശസ്ഥരായ ദേവതകൾ പോലും ആകർഷിതരായി, ആശ്ചര്യത്തിൽ മുങ്ങി; ചന്ദ്രനും അവന്റെ അനുചിത്വങ്ങളും അത്ഭുതപ്പെട്ടു. എത്ര ഗോപികമാർ ഉണ്ടോ, അത്ര രൂപങ്ങൾ കൃഷ്ണൻ സ്വയം സൃഷ്ടിച്ചു; സ്വയം സംതൃപ്തനാകയാൽ, തന്റെ ലീലാശക്തിയാൽ അവരോടൊത്ത് ആനന്ദിച്ചു. വളരെ കളിച്ചു ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ കരുണയും സ്നേഹവുംകൊണ്ട് അവരുടെ മുഖം സാവധാനം തനിക്കു ശാന്തമായ കൈകൊണ്ട് തുടച്ചു. ഗോപികമാർ കമലപോലെയുള്ള കാതിലും മുടിയും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മുഖം, സ്നേഹപൂർവ്വം ചിരിച്ചുനോട്ടം, ഭഗവാന്റെ കമലഹസ്തത്തിന്റെ സ്പർശം അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, പുരുഷോത്തമന്റെ മഹത്വം പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. അവിടെയുള്ള ഗോപികമാർ, അവരുടെ പൂമാലകൾ ചിതറിപ്പോയി, മഞ്ജളും കുങ്കുമവും പുരണ്ടു, കൃഷ്ണനെ ചുറ്റി കാനനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. ഗന്ധർവർഗ്ഗങ്ങൾ പിറകിൽ അനുഗമിച്ചു; ഇതെല്ലാം, തടം പൊളിച്ച് നീരിൽ കടക്കുന്ന കുളിരുള്ള ആനയെപ്പോലെയായിരുന്നു. അവിടെയും, യുവതികൾ കുളിപ്പിച്ചു, സ്നേഹപൂർവ്വം നോക്കി ചിരിച്ചു, ദേവതകൾ പൂക്കൾ മഴപെയ്യുമ്പോൾ, സ്വയം സന്തുഷ്ടനായ കൃഷ്ണൻ ആന രാജാവുപോലെ ലീലാവിഹാരം ചെയ്തു. കൃഷ്ണന്റെ കാനനത്തിൽ, നിലത്തും ജലത്തും, ദിശകൾ പുഷ്പസൗരഭ്യത്തിൽ നിറഞ്ഞപ്പോൾ, ആനപോലെ സന്തോഷഭരിതരായ സ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് കൃഷ്ണൻ സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങനെ, ചന്ദ്രികയുടെ പ്രകാശത്തിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട രാത്രികളിൽ, വാഗ്ദാനത്തിന് വിധേയനായി, സ്നേഹഭരിതരായ ഗോപികമാരോട് കൂടെ, ഭഗവാൻ ആകർഷണം അവനിൽ തന്നെ നിലനിർത്തി, ശാരദകാലത്തിന്റെ കാവ്യരസം ആസ്വദിച്ചു. ഇതൊക്കെ കേട്ട രാജാവ് പരിചിത്തൻ ശുകമുനിയെ ചോദിച്ചു: "ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കാനും അധർമ്മം നശിപ്പിക്കാനുമാണ് ഭഗവാൻ ലോകത്തിൽ അവതരിക്കുന്നത്. അങ്ങനെയുള്ള ധർമ്മത്തിന്റെ ഉപദേശകനും, കർത്താവും, രക്ഷകനുമായ കൃഷ്ണൻ എങ്ങനെ മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യമാരെ സ്പർശിച്ച് ധർമ്മവിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചു?" "സ്വയം സംതൃപ്തനായ യദുകുലനായകൻ ഈ അപവാദം കേൾക്കുന്ന പ്രവൃത്തികൾ നടത്തി; ഇതിൽ അദ്ദേഹത്തിന് എന്ത് ഉദ്ദേശം? ദയവായി എന്റെ സംശയം മാറ്റികൊടുക്കണം." ശുകമുനി മറുപടി പറഞ്ഞു: "ദൈവങ്ങളിൽ പോലും ചിലപ്പോഴൊക്കെ ധർമ്മവിരുദ്ധമായ പ്രവർത്തികളും ധൈര്യപ്രകടനങ്ങളും കാണപ്പെടാറുണ്ട്. ശക്തന്മാർക്ക് പാപമില്ല, അഗ്നി എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ. എന്നാൽ, സാധാരണ മനുഷ്യൻ ഇതു അനുകരിക്കരുത്, ചിന്തയിൽപോലും. അജ്ഞാനത്തിൽ അങ്ങനെയൊന്നും ചെയ്താൽ, അവൻ നശിക്കും; കടലിൽ നിന്നുള്ള വിഷം കുടിച്ച് രുദ്രൻ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചതുപോലെ. ദൈവങ്ങളുടെ വാക്കുകളും ചിലപ്പോഴൊക്കെ പ്രവൃത്തികളും സത്യമാണെങ്കിലും, യുക്തിക്ക് യോജിക്കുന്നവ മാത്രം ജ്ഞാനികൾ അനുസരിക്കണം. അവരുടെ പ്രവർത്തിയിൽ സ്വാർത്ഥതയില്ല; അഹങ്കാരമില്ലാത്തവർക്ക് എതിര്ഫലമായാലും ദോഷമില്ല." ഇങ്ങനെ, ഭഗവാന്റെ ലീലകളും, അതിന്റെ അർത്ഥവും, അതിജീവ്യമായ സന്ദേശവും മഹർഷി വിശദീകരിച്ചു.