ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

കൃഷ്ണനെ കണ്ടപ്പോൾ, പാണ്ഡവൻ ആയ അർജ്ജുനന്റെ ഹൃദയം അതിയായ സ്‌നേഹത്തിൽ നിറഞ്ഞു. നീണ്ട കാലം കാണാതിരുന്ന തന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്തിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും അകലം വിട്ട് ചേർത്ത് അളിയൻ അർജ്ജുനൻ ആനന്ദംകൊണ്ട് കെട്ടിപ്പിടിച്ചു. ലക്ഷ്മിയുടെ ശുദ്ധമായ വാസസ്ഥാനം ആയ മുകുന്ദന്റെ ദേഹത്തെ രണ്ടുകൈകളും കൊണ്ട് ചേർത്ത് പിടിച്ച രാജാവ്, തന്റെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും മറന്ന് പരമാനന്ദത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു; കണ്ണുകൾ കണ്ണീർ നിറഞ്ഞു, ശരീരം രോമാഞ്ചംകൊണ്ട് വിറെച്ചു, ലോകമയക്കങ്ങൾ മുഴുവനും മറന്നു. ഭീമനും അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ മാതുലസഹോദരനായി കൃഷ്ണനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു; സ്നേഹത്തിൽ മുഴുകിയ ഭാവങ്ങൾ മുഖത്ത് തെളിഞ്ഞു. സഹോദരന്മാരായ ഇരട്ടക്കാർക്കും ധർമ്മരാജാവിനും ഹൃദയം നിറഞ്ഞു; അവർ അച്യുതനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, കണ്ണുനീർ ഒഴുകിച്ചു. അർജ്ജുനൻ ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ, ഇരട്ടക്കാർ അഭിവാദ്യം ചെയ്തപ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും മുതിർന്നവരെയും യഥായോഗ്യം ആദരിച്ചു. അതിനു ശേഷം കൃഷ്ണൻ, അഭിമാനമുള്ള കുരുക്കന്മാരെയും ശ്രഞ്ജയന്മാരെയും കൈകേയന്മാരെയും ചേർത്തു, രഥികന്മാരെയും ഗായകന്മാരെയും ഗാന്ധർവന്മാരെയും ഉപദേശകരെയും ആദരിച്ചു. പകൽപോലെ തെളിഞ്ഞ കൃഷ്ണനെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ വാദ്യങ്ങൾ—മൃദംഗം, ശംഖം, പകര, വീണ, കാഹളം മുതലായവ—മിടിച്ച് പാടിയും നൃത്തം ചെയ്തും പുകഴ്ത്തി. ഇങ്ങനെ സുഹൃത്തുക്കൾക്കിടയിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, പ്രശസ്തന്മാരിൽ ഉത്തമനായ ഭഗവാൻ എല്ലാവരുടെയും പ്രാർത്ഥനകൾക്കിടയിൽ അലങ്കരിച്ച നഗരത്തിലേക്ക് കയറി. ആ വഴി ഗന്ധമുള്ള കുതിരകളാൽ തളിച്ച വെള്ളം ചൊരിഞ്ഞു, നിറമുന്നയുന്ന പതാകകളും പൊൻ കവാടങ്ങളും നിറഞ്ഞു, പൂർണ്ണകുംഭങ്ങളും നിരത്തി. പുതുമയുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും പുഷ്പമാലകളും അണിഞ്ഞ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും ഗന്ധവാതകങ്ങൾ നിറച്ച് നഗരത്തെ ഭംഗിയാക്കി. കൃഷ്ണൻ അവിടുത്തെ രാജധാനി മനോഹരമായ വീടുകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, വാതായനങ്ങൾ തെളിഞ്ഞ വിളക്കുകളും അർപ്പണങ്ങളും കൊണ്ട് പ്രകാശിച്ചതും, പതാകകൾ കാറ്റിൽ പതപ്പിച്ചതും, പൊൻ കുമ്പങ്ങൾ മേലിൽ വെച്ചതും, വെള്ളി കൊമ്പുകൾ ഉയർന്നതും കണ്ടു. 'പുരുഷന്മാരുടെ കണ്ണുകൾക്ക് തണലാവുന്നവൻ വന്നിരിക്കുന്നു' എന്ന വാർത്ത കേട്ടയുടൻ, യുവതികൾ ആസക്തിയിൽ മുടിയഴിച്ചു, വസ്ത്രങ്ങൾ അഴിച്ചു, വീട്ടുപണികളും കിടക്കയിലിരുന്ന ഭർത്താക്കളെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, രാജവീഥിയിലൂടെ രാജാവിനെ കാണാൻ പുറപ്പെട്ടു. ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും കാലാളുകളും നിറഞ്ഞിരുന്ന സ്ഥലത്ത്, സ്ത്രീകൾ കൃഷ്ണനെയും അവന്റെ ഭാര്യമാരെയും വീടുകളിൽ നിന്ന് കണ്ടു, പുഷ്പങ്ങൾ ചിതറിച്ചു, മനസ്സിൽ കൃഷ്ണനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, മധുരമായ ചിരിയോടെ സ്വാഗതം പറഞ്ഞു. കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാരെ വഴിയിൽ കണ്ട സ്ത്രീകൾ പരസ്പരം പറഞ്ഞു: 'ചന്ദ്രനു ചുറ്റുമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾ പോലെ ഇവർക്കെന്താണ് കുറവ്? പുരുഷശിരോമണിയായ കൃഷ്ണൻ കണ്ണുകൾ കൊണ്ടും ഉജ്ജ്വലമായ ചിരിയിലും തമാശയുള്ള കാഴ്ചകളിലും ആനന്ദോത്സവം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.' അവിടെയെത്തി, പൗരന്മാർ ശുഭസമർപ്പണങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു, അവരുടെ മുൻപിലുള്ളവരായ പാപരഹിതർ കൃഷ്ണനു യഥാക്രമം പൂജ നടത്തി. അകത്തുള്ള സ്ത്രീകൾ, കൃഷ്ണനെ കാണുമ്പോൾ, അവരുടെ കണ്ണുകൾ സ്‌നേഹത്തിലും ഭക്തിയിലും പൂത്തുഫുളളി, സന്തോഷത്തോടെ മുകുന്ദനെ രാജമന്ദിരത്തിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു. പൃഥ, തന്റെ സഹോദരന്റെ മകനെയും ലോകത്രയാധിപനെയും കണ്ടപ്പോൾ, പ്രേമം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ കിടക്കയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, പുത്രവധൂകളോടൊപ്പം കൃഷ്ണനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു. രാജാവ് ഗോവിന്ദനെ ഉചിതമായി വീട്ടിൽ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, അതിയായ സന്തോഷത്തിൽ ബോധം മറന്നു, പൂജയിൽ എന്ത് ബാക്കി എന്ന് പോലും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. കൃഷ്ണൻ തന്റെ പിതാവിന്റെ സഹോദരിയെയും അമ്മാവിയെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; കൃഷ്ണനും സഹോദരിയും അവനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. അമ്മായിയുടെ നിർദേശപ്രകാരം കൃഷ്ണിയും കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാരും രുക്മിണി, സത്യ, ഭദ്ര, ജാംബവതി എന്നിവരെ ആദരിച്ചു. അവർ കാലിന്ദി, മിത്രവിന്ദ, ശൈബ്യ, നാഗ്നജിതിയും മറ്റ് ഗുണവതികളായ ഭാര്യമാരെയും വസ്ത്രങ്ങൾ, പുഷ്പമാലകൾ, ആഭരണങ്ങൾ മുതലായവ നൽകി ആദരിച്ചു. യുധിഷ്ഠിരൻ ജനാർദ്ദനനെയും അവന്റെ സൈന്യത്തെയും അനുചരന്മാരെയും ഭാര്യമാരെയും സുഖമായി പാർപ്പിച്ചു, ആവർത്തിച്ച് ആവർത്തിച്ച് അതിഥിസാത്കാരം നടത്തി. അഗ്നിയെ ഖാണ്ഡവ വനത്തിൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, ഫാൽഗുനനോടൊപ്പം മായയെ മോചിപ്പിച്ച് രാജാവിന് ദിവ്യമായ സഭാമന്ദപം പണിയിച്ചുകൊടുത്തു. അവിടെ രാജാവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ കൃഷ്ണൻ മാസങ്ങളോളം താമസിച്ചു, ഫാൽഗുനനോടൊപ്പം രഥത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു, ധീരന്മാർ ഒപ്പം നിന്നു. ഇങ്ങനെ 'കൃഷ്ണന്റെ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥ യാത്ര' എന്ന അദ്ധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഒരിക്കൽ, മഹാസഭയിൽ, വേദപാരായണന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ക്ഷത്രിയന്മാരും വൈശ്യന്മാരും സഹോദരന്മാരും ചുറ്റുമിരുന്നപ്പോൾ, യുധിഷ്ഠിരൻ ഇരുന്നു. ഗുരുക്കന്മാരും വംശത്തിലെ മുതിർന്നവരും ബന്ധുക്കളും അടുത്തവരും കേൾക്കുന്നിടത്ത്, അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'ഗോവിന്ദാ, രാജസൂയ യാഗം വഴി ഞാൻ നിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടു പൂജിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ, ദയവായി അതിന് വേണ്ട ക്രമീകരണം നടത്തണമേ.' 'നിന്റെ പാദസേവനത്തിൽ നിരന്തരം നിൽക്കുന്നവരും, നിന്നിൽ ധ്യാനിക്കുന്നവരും, ശുദ്ധന്മാരായി നിന്നെ പാടുന്നവരും, അശുഭങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവരും, കമലനാഭാ, ലോകബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു. അനുഗ്രഹങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഭഗവാൻ, അവർ അതിന് വേണ്ടി നിന്നെ അഭ്യർത്ഥിക്കട്ടെ; മറ്റാരും അതിന് യോഗ്യരല്ല.' 'ഭഗവാൻ, ഭവാൻ സർവ്വലോകനാഥൻ, ഈ ലോകത്തിൽ ഭവാന്റെ പാദസേവനഫലം എല്ലാവർക്കും കാണിക്കട്ടെ. ഭവാന്റെ ഉപാസകർക്കും ഉപാസകമല്ലാത്തവർക്കും, ഇരുവരുടെയും ഇടയിൽ, ശക്തനായ ഭവാൻ, കുരുക്കന്മാരുടെയും ശ്രഞ്ജയന്മാരുടെയും യഥാർത്ഥ നില ലോകത്തിനു തെളിയിക്കട്ടെ.' 'ഭവാൻ സർവ്വാത്മാവാണ്, സ്വയം സുഖം അനുഭവിക്കുന്നവൻ; സ്വയം-പര ഭേദം ഇല്ലാത്തവൻ. കാമദേനുവിനെപോലെ, സേവനാനുസൃതമായി മാത്രം ഭവാന്റെ കൃപ ലഭിക്കും.' ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ശത്രുനാശകനേ, നിന്റെ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം ഉത്തമമാണ്. അതിലൂടെ നിന്റെ മഹത്വം ലോകമൊട്ടാകെ പരക്കും. ഈ മഹായാഗം സപ്തർഷിമാരും പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും ഞങ്ങൾക്കും എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ആഗ്രഹം തന്നെയാണ്. എല്ലാ രാജാക്കളെയും ജയിച്ച് ലോകത്തെ കീഴ്‌വഴങ്ങാക്കി, യാഗത്തിന് ആവശ്യമായ സാമഗ്രികൾ ശേഖരിച്ച് മഹായാഗം നടത്തുക.' 'രാജാവേ, നിന്റെ സഹോദരന്മാർ ലോകപാലന്മാരുടെ അംശങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്. ആത്മനിയന്ത്രണം ഉള്ള നിനക്ക് ഞാൻ കീഴടങ്ങുന്നു; ആത്മനിയമമില്ലാത്തവർക്കെനിക്ക് കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല.' 'ഈ ലോകത്ത് ശക്തിയിലും, യശസ്സിലും, സമ്പത്തിലും, ഐശ്വര്യത്തിലും എനിക്കു തുല്യൻ ആരുമില്ല; ദേവന്മാർക്കും ഇല്ല, മനുഷ്യരാജാക്കന്മാർക്ക് പറയേണ്ടതേയില്ല.' ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മുഖം പുഷ്പിച്ച സന്തോഷത്തോടെ, യുധിഷ്ഠിരൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയിൽ ശക്തരായ സഹോദരന്മാരെ ദിക്കുകളെ ജയിക്കാൻ അയച്ചു. സഹദേവനെ ശ്രഞ്ജയന്മാരോടൊപ്പം തെക്കോട്ട്, നകുലനെ പടിഞ്ഞാറോട്ട്, അർജ്ജുനനെ വടക്കോട്ട്, ഭീമനെ മത്സ്യ, കൈകേയ, മദ്ര രാജ്യങ്ങളോടൊപ്പം കിഴക്കോട്ട് അയച്ചു. അവരുടെ ശക്തിയാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ച്, അവർ ധാരാളം സമ്പത്ത് അജാതശത്രുവായ യുധിഷ്ഠിരനു യാഗാർഥം കൊണ്ടുവന്നു. ജരാസന്ധൻ മാത്രം ജയിക്കപ്പെടാതെ ഇരിക്കുന്നുവെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, രാജാവ് ആലോചിച്ചു; അപ്പോൾ ഹരി, ഉദ്ധവൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ മാർഗ്ഗം പറഞ്ഞു. ഭീമസേനനും അർജ്ജുനനും കൃഷ്ണനും—ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ചിഹ്നങ്ങൾ ധരിച്ച്—ബൃഹദ്രഥപുത്രൻ താമസിക്കുന്ന ഗിരിവ്രജയിലേക്ക് പോയി. അതിഥികൾക്ക് യോജിച്ച സമയത്ത് അവർ ഗൃഹസ്ഥന്റെ വീട്ടിൽ കയറി; ബ്രാഹ്മണരെന്ന വേഷത്തിൽ രാജകുമാരന്മാർ ആചാരാനുസൃതമായി പെരുമാറി.