ଧର୍ମ ଓ ପୃଥିବୀ ସଂଯୋଗରେ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଉପାଲୋଚନା ହେଉଥିଲା। ଧର୍ମ ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ସୂଚନା କରି, ପୃଥିବୀଙ୍କୁ କହିଲେ — ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, ଖ୍ଷମା, ବିରାଗ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ସରଳତା, ସ୍ଥିରତା, ନିଜ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ତପସ୍ୟା, ସମତା, ସହିଷ୍ଣୁତା, ନିର୍ବିକଳ୍ପତା, ଶିକ୍ଷା — ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ। ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ, ଶାସନ କ୍ଷମତା, ଶୂରତା, ଚମକ, ଶକ୍ତି, ସ୍ମୃତି, ସ୍ୱାଧୀନତା, ଦକ୍ଷତା, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଦୃଢତା, ମୃଦୁତା — ଏହି ତାଲିକା ଭିତରେ ତୁମେ ଅନ୍ୟତମ। ଅଭିମାନ ଶୂନ୍ୟତା, ନମ୍ରତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି, ଗମ୍ଭୀରତା, ନିର୍ବିକଳ୍ପତା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ସମ୍ମାନ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ। ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାଗୁଣ ନିତ୍ୟ ତୁମେ ରହିଛି; ଯେଉଁମାନେ ମହାନତା ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ବେଷଣ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ତୁମେ କଦାପି କ୍ଷୟ ହୋଇନାହିଁ। ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ନାହିଁ, ଏବଂ କଳିର ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଶ୍ୱ ଦୁଃଖ ପାଇଛି, ଏହି ଦେଖି ପୃଥିବୀ ଦୁଃଖ ଭାବରେ କହିଲେ। ସେ ନିଜ ପାଇଁ, ଧର୍ମ ପାଇଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ, ଦେବତା, ପୂର୍ବଜ, ଋଷିମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ, ସମସ୍ତ ଜାତି ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରି ଶୋକ କରିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମାତ୍ର ଏକ ଚାହିଁ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ନିଜ ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼ି ମନପୂର୍ବକ ଭଗବାନଙ୍କର ପାଦ ଧୂଳିକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ପୃଥିବୀ ନିଜକୁ ଭଗବାନଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନରେ ସୁଶୋଭିତ ଭାବରେ ଦେଖିଥିଲେ — ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନରେ — ତଥାପି ସେ ଭଗବାନଙ୍କର କୃପା ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଅନ୍ତରେ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଦୁନିଆ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କଲା। ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଭୂମିର ଅସହ୍ୟ ଭାର ହଟାଇଲେ — ଦୂଷ୍ଟ ରାଜାମାନଙ୍କର ଶତାଧିକ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସ୍ଥିର କଲେ, ଯଦୁବଂଶକୁ ଚମତ୍କାର ରୂପରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଏଭଳି ଭଗବାନଙ୍କ ସଂଗରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା କିଏ ଅସହ୍ୟ କରିପାରିବ? ତାଙ୍କର ମଧୁର ଦୃଷ୍ଟି, ଚମକୁଥିବା ହାସ୍ୟ ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦ ମଧୁମାକୁ ମଧ୍ୟ ବିମୋହିତ କରିଥିଲା; ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୂଳି ମୋ ଭାବକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି। ଏପରି ଭାବରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଧର୍ମ କଥା ହେଉଥିଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ, ରାଜା ଋଷି, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ପହଁଚିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ମହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବନ୍ଦନା ଦିଆଯାଇଛି — "ଓ ପରମେଶ୍ୱର, ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତର ଉତ୍ସ, ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତ, ପରମାତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା।" "ଏହି ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଭଣ୍ଡାର, ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ଅପର, ଗୁଣର ଉପର, ଅବିକଳ, ଏହି ଜଗତର ନୁହେଁ — ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା।" "କାଳ, କାଳର ଉତ୍ସ, କାଳର ବିଭାଗର ସାକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ସମସ୍ତର ନିର୍ଦେଶକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଉତ୍ସ — ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା।" "ପଞ୍ଚଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଚିତ୍ତର ଆତ୍ମା, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ତରେ ଅନୁଭବ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ତିନି ଗୁଣର ଅଭିମାନରେ ଲୁଚି ଯାଇଛି — ବନ୍ଦନା।" "ଅନନ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅବିକଳ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଦର୍ଶନର ଅନୁକୂଳ, କଥା ଏବଂ ଅକଥାର ଶକ୍ତି — ବନ୍ଦନା।" "ସମସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ମୂଳ, ଋଷି, ଶାସ୍ତ୍ରର ଉତ୍ସ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିରାଗର ମାର୍ଗ, ବେଦ ନିଜେ — ପୁନଃ ପୁନଃ ବନ୍ଦନା।" "କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ରାମଙ୍କୁ, ବସୁଦେବପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ସାତ୍ୱତଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ — ବନ୍ଦନା।" "ଗୁଣର ଦୀପ, ଗୁଣରେ ଲୁଚିଥିବା, ଗୁଣର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା, ଗୁଣର ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଅନ୍ତର ଚେତନା — ବନ୍ଦନା।" "ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଲୀଳା କରୁଥିବା, ବ୍ୟକ୍ତକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା, ହୃଷୀକେଶ, ଋଷି, ମୌନୀ — ବନ୍ଦନା।" "ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନର ଗତି ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତର ନିର୍ଦେଶକ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ, ଏହି ଦେଖିଥିବା ଓ ଏହାର କାରଣ — ବନ୍ଦନା।" "ଏହି ଗୁଣରେ ଅନାସକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଗତର ଜନ୍ମ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାଶରେ ନିର୍ଦେଶକ, କାଳର ଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କରି, ଜୀବମାନେର ନିଜ ଗୁଣକୁ ଉଦ୍ଭାସିତ କରି, ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚମତ୍କାର ଲୀଳା କରୁଛି।" "ତିନି ଜଗତର ଏହି ଶରୀର — କିଛି ଶାନ୍ତ, କିଛି ଚଞ୍ଚଳ, କିଛି ମୋହରୁ ଜନ୍ମ — ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ପ୍ରିୟ; ଶାନ୍ତ ଶରୀର ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ, କାରଣ ଏବେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।" "ନିଜ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅପରାଧ ହେଲେ ରାଜା ସହିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନରୁ କିଛି କରିଥିବାକୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଖ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।" "ଏ ଭଗବାନ, ଦୟା କର, କାରଣ ସର୍ପ ନିଜ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଛି; ପତି — ଯେଉଁଥିରେ ଆମେ ନାରୀମାନେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛୁ, ଦୟାର୍ହ — ଆମକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।" "ଆପଣ ଯାହା ଆଜ୍ଞା କରିବେ, ଆମେ ନିଷ୍ଠାରେ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଯେଉଁଥି ଆଜ୍ଞା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସର୍ପଙ୍କର ଜନାନୀମାନେ ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରିବା ପରେ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଅଚେତନ ସର୍ପକୁ — ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା — ନିଜ ପାଦର ଚାପରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ସର୍ପ କାଳିୟା ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରାଣ ଫେରାଇ, ଦୃଢ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ: "ଆମେ ଜନ୍ମରୁ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ପ୍ରାଚୀନ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ; ଓ ଭଗବାନ, ଏହି ସ୍ୱଭାବ ପ୍ରାୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅସାଧ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭ୍ରମ ଦିନିଆରେ ଆମେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।" "ଆପଣ, ଏ ଶୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଗୁଣର ବିଭାଗରେ ବିନ୍ୟାସ କରିଛନ୍ତି; ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣ, ଶକ୍ତି, ରୂପ, ବୀଜ, ଅଭିପ୍ରାୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।" "ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଓ ଭଗବାନ, ଆମେ ସର୍ପମାନେ ଜନ୍ମରୁ କ୍ରୋଧାବେଶୀ; ଆପଣଙ୍କର ମାୟା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅସାଧ୍ୟ, ଆମେ ଏହାରେ ମୋହିତ।" "ଆପଣ ସମସ୍ତର କାରଣ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ବିଶ୍ୱନାଥ; ଦୟା କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ, ଯାହା ଉଚିତ, ଆପଣ କରନ୍ତୁ।