ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକ, ହୃଦୟର ଗୁହା ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ସାକ୍ଷୀ, ମହାପୁରୁଷ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ—ତୁମେ ଅନ୍ୟେ ନୁହଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ ଓ ସ୍ୱୟଂ ନିଜର ଆଶ୍ରୟ। ଆରମ୍ଭରେ ତୁମେ ତୁମର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେହି ଗୁଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରୁଛ। ଏହି ପରି, ଧରାର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ—ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ—ଏବଂ ସାଧୁମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ତୁମେ ଖେଳ କରି କେଶୀ ନାମକ ଅଶ୍ୱାକାର ଦାନବକୁ ବଧ କରିଛ, ଯାହାର ହିନ୍ହାଡ଼ାରେ ଦେବମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ିଯାଇଥିଲେ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆସନ୍ତା କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, ଅନ୍ୟ ମଲ୍ଲ, ହାତୀ ଓ କଂସଙ୍କୁ ତୁମେ ବଧ କରିବାକୁ ମୁଁ ଦେଖିବି। ତାପରେ ଶଂଖ, ଯବନ, ମୁରା, ନରକାର ବିଧ୍ୱଂସ, ପାରିଜାତ ଚୁରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରାଜୟ ଓ ତୁମର ବିରାଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବି। ତୁମେ ଯେଉଁ ସାହସିନୀ କନ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲ, ସେମାନେ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଓ ବୀରତାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ; ଦ୍ୱାରକାରେ ରାଜା ନୃଗଙ୍କୁ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲ। ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଓ ତାହାର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଲାଭ କରିଥିଲ; ଏବଂ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୃତ ପୁଅକୁ ତୁମେ ତୁମର ଧାମରୁ ଫେରାଇଦେଇଥିଲ। ପଉଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ବଧ, କାଶୀ ନଗରର ଦାହ, ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କ ବିଧ୍ୱଂସ, ଏବଂ ମହାୟଜ୍ଞରେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ—ଏସବୁ ତୁମ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିବି। ଦ୍ୱାରକାରେ ରହି ତୁମେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶୌର୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଏସବୁ ମୁଁ ଦେଖିବି; ପୃଥିବୀରେ କବିମାନେ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଇଛନ୍ତି। ଏବେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାରଥି ଭାବେ ଯିଏ ଖୁଦ୍ରାଳ ରୂପେ ଏହି ସେନାମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିବେ, ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ଲୀଳା ମୁଁ ଦେଖିବି। ଅମଳ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ବିରାଜିତ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା, ମାୟାରେ ଅପ୍ରଭାବିତ, ଗୁଣମାନଙ୍କର ପ୍ରବାହର ମୂଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆମେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛୁ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ତୁମର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ଲୀଳା ପାଇଁ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ, ଯଦୁ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବେ ଯଦୁମୁକୁଟ ଶିରୋମଣି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ମହାଭାଗବତ ଋଷି ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଭଗବାନ ଗୋବିନ୍ଦ, ଯେଉଁଠି କେଶୀ ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଗୋପମାନେ ସହ ଗୋପାଳନ କରି, ବ୍ରଜକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗୋପମାନେ ଗୋ-ଚରଣ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଚୋର-ପାଳକ ଖେଳ ଖେଳୁଥିଲେ। କିଛି ଚୋର ଭୂମିକା ନେଲେ, କିଛି ପାଳକ ଓ କିଛି ମେଷ ଭୂମିକା ନେଲେ—ସମସ୍ତେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ମିଳିଯାଇ ଖେଳୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମାୟାସୁରଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟୋମା, ଯେଉଁଠି ମାୟାରେ ପ୍ରଭୁତ୍ତ୍ୱ ରଖିଥିଲେ, ସେ ଗୋପ ଛଦ୍ମରେ ମେଷମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ ଚୋର ଭୂମିକାରେ ଥିବା ଅନେକଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ସେଇ ଦାନବ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ଧରି ରଖିଲେ, ତାହାର ମୁହଁ ଗୋଟିଏ ପାଥର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ, କେବଳ ଚାରିପାଞ୍ଚଟିକୁ ଛାଡ଼ି। କୃଷ୍ଣ, ଧର୍ମଜନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟଦାତା, ଏହା ଦେଖି, ବ୍ୟୋମା ଦାନବଙ୍କୁ ଏପରି ଧରିଲେ ଯେପରି ଏକ ସିଂହ ଏକ ମେଷାଳୁକୁ ଧରେ। ବ୍ୟୋମା ତାଙ୍କର ଆସଳ ଦାନବ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ—କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅପରାଜିତ ହୋଇ ପଳାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଭୂମିରେ ପେଲେଇଦେଲେ, ଦେବମାନେ ଆକାଶରୁ ଦେଖି ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ଗୋ-ହନନକୁ ବଧ କଲେ। ପଛରେ ଗୁହାର ପାଥର ଭାଙ୍ଗି ଗୋପମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ଦେବମାନେ ଓ ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଏବଂ ତିନି ନିଜ ବ୍ରଜକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ 'ବ୍ୟୋମାସୁର ବଧ' ନାମକ ଏହି ସତତିସଂଖ୍ୟକ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧରେ ଶେଷ ହେଲା। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏହି ସମୟରେ ଅକୃର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ମଥୁରାରେ ଏକ ରାତି କାଟି, ପ୍ରଭାତେ ତାଙ୍କର ରଥ ଚଢ଼ି ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ। ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଭଗବାନ ଅରବିନ୍ଦନୟନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଉଦ୍ବୋଧିତ ହେଲା ଏବଂ ସେ ଏପରି ଚିନ୍ତା କଲେ— "ମୁଁ କଣ ଏପରି କୌଣସି ଶୁଭ କର୍ମ କରିଛି, କିମ୍ବା କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଛି, କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟବାନ ଦାନ ଦେଇଛି, ଯାହାର ଫଳରେ ଆଜି ମୁଁ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖିବି? ଏହି ଦର୍ଶନ ମୋ ପାଇଁ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ, ଯେପରି ଏକ ଶୂଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦୁର୍ଲଭ। ମୋ ପରି ପତିତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦର୍ଶନ ବଞ୍ଚିତ ହେଇନପାରେ; କାରଣ, କେବେ କେବେ ତ ତୀବ୍ର ସମୟର ଧାରାରେ ବହିଯିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଆଜି ମୋର ଅପମୃତ୍ୟୁ ନାଶ ହେଲା ଓ ମୋର ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେଲା; କାରଣ, ମୁଁ ଯେଉଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କରିବି, ସେହି ପଦ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଏହି ଦିନ କଂସ ମୋତେ ବଡ଼ ଉପକାର କଲେ, କାରଣ ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପଦ ଦେଖିବି, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ନଖର ଆଭା ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିନଥିବା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଥିଲା। ଏହି ପଦମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଅନ୍ୟ ଦେବ, ଶ୍ରୀଦେବୀ, ଋଷିମାନେ ଓ ସାତ୍ୱତମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଏହି ପଦମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ଗୋପମାନେ ସହ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ଗୋପୀମାନଙ୍କ କୁଙ୍କୁମ ଲାଗି ଚିହ୍ନିତ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୁଁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି—ସୁନ୍ଦର ଗଣ୍ଡ, ନାସିକା, ହସୁଥିବା ଚାହାଁ, ରକ୍ତାଭ ଲୋଟସ ନୟନ, ଗୋଲାପି କେଶରେ ଢାକା, ଯାହାଠାରେ ମୃଗମାନେ ପରିକ୍ରମା କରୁଛନ୍ତି।