ଯୋଗୀମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଆପଣାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚତମ ପୁରୁଷ, ପରମେଶ୍ୱର ଭାବରେ ନିଜ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁଭୂତି କରି ପୂଜା କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱିଜମାନେ ବେଦର ମାର୍ଗ ଅନୁସରି, ତ୍ରିବେଦ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ରୂପର ବିଶିଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ କରି ଆପଣାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। କିଛି ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିସର୍ଜନ କରି ଶାନ୍ତିରେ, ଜ୍ଞାନର ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଆପଣାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ କିଛି ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ନିୟମିତ କ୍ରିୟା ଅନୁସରି, ଆପଣାଙ୍କୁ ଏକା ଓ ଅନେକ ରୂପରେ ଦେଖି ପୂଜା କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନେ ଶିବର ମାର୍ଗ ଅନୁସରି, ଅନେକ ଉପାଦ୍ୟାୟଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁଯାୟୀ ଆପଣାଙ୍କୁ ଶିବ ଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ଦେବତାରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଆପଣାଙ୍କୁ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି, ପୂଜା କରନ୍ତି। ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ ଜଳରେ ବିଳିନ ହେବା ପରି, ସମସ୍ତ ପଥ ଅନ୍ତେ ଆପଣାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—ଏହି ତିନି ଗୁଣ ଆପଣାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ; ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିର୍ଜୀବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ଗୁଣରେ ବିନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି। ଆପଣାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯେଉଁଥି କୌଣସି ଜଡ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଚିତ୍ତର ସାକ୍ଷୀ; ଏହି ଗୁଣର ଧାରା ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦେବତା, ମାନବ, ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରେ। ପ୍ରଭୁ, ଅଗ୍ନି ଆପଣାଙ୍କର ମୁଁହ, ପୃଥିବୀ ଆପଣାଙ୍କର ପାଦ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆପଣାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଆକାଶ ଆପଣାଙ୍କର ନାଭି, ରଥ ଆପଣାଙ୍କର ହୃଦୟ, ଦିଶା ଆପଣାଙ୍କର କଣ, ଦିବି ଆପଣାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତା ଆପଣାଙ୍କର ବାହୁ, ସମୁଦ୍ର ଆପଣାଙ୍କର ପେଟ, ପବନ ଆପଣାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ, ଶକ୍ତି ଆପଣାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଭାବରେ ବିସ୍ଥାପିତ। ଗଛ ଓ ଔଷଧୀ ଆପଣାଙ୍କର ରୋମ, ମୁଣ୍ଡର ଚୁଲ ଆପଣାଙ୍କର ବନସ୍ପତି, ମେଘ ଆପଣାଙ୍କର ହାଡ ଓ ନଖ, ପର୍ବତ ଆପଣାଙ୍କର ଦାନ୍ତ, ଦିନ ଓ ରାତି ଆପଣାଙ୍କର ଚମକ, ପ୍ରଜାପତି ଆପଣାଙ୍କର ମନ, ବର୍ଷା ଆପଣାଙ୍କର ଜନନ ଅଙ୍ଗ, ପୁରୁଷତ୍ୱ ଆପଣାଙ୍କର। ପ୍ରଭୁ, ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା ଆପଣାଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଓ ଅନେକ ଜୀବ ଏମିତି ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଯେପରି ଜଳରେ ଜଳଜ, ଡୁମୁର ଗଛରେ ମାଛି, ଚିତ୍ତରେ ଭାବ ଉଦ୍ଭବ କରେ। ଆପଣାଙ୍କର ଲୀଳା ପାଇଁ ଯେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ଆପଣାଙ୍କର ମହିମା ଗାନ କରେ। ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପରେ ବିନାଶର ଜଳରେ ଚଳିଥିବା, ହୟଗ୍ରୀବ ରୂପରେ, ମଧୁ-କୈଟଭ ବିନାଶକର୍ତ୍ତା, ବିଶାଳ ରୂପରେ ଅପାର ଆଧାର, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଉତ୍ତୋଳକ, ଭୂ ଉଦ୍ଧାରକ ବରାହ ରୂପରେ, ଅଦ୍ଭୁତ ନରସିଂହ ରୂପରେ ଧର୍ମଜନଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରିଥିବା, ତିନି ଲୋକ ଦୂର୍ଗମ କରିଥିବା ବାମନ, ଭୃଗୁମାନଙ୍କର ନାୟକ ଭାବେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିବା, ରାଘୁବର ଭାବେ ରାବଣ ବିନାଶକର୍ତ୍ତା, ବାସୁଦେବ, ସଂକର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିବା, କଳ୍କି ରୂପରେ ଅଧର୍ମିକ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିବା—ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର। ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଜଗତ ଆପଣାଙ୍କର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ, 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବରେ ଅନେକ କାର୍ମିକ ପଥରେ ଚଳିବା। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେହ, ପୁତ୍ର, ଘର, ଧନ, ବନ୍ଧୁ ଆଦିକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ଭ୍ରମରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛି; ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଭ୍ରମରେ ଏହି ସତ୍ୟ ଭାବି ଚଳିଛି। ବିପରୀତ ଭାବରେ ମନ ଭ୍ରାମ୍ୟ, ଅନ୍ଧକାରରେ ବିମୁଢ, ନିଜ ଆତ୍ମା ପାଇଁ କଣ ଆସଲିକି ତାହା ଜାଣୁ ନାହିଁ, ଅସ୍ଥାୟୀ, ଅନାତ୍ମା ଓ ଦୁଃଖକୁ ଆସ୍ତା କରିଛି। ଅବିଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଗଛରେ ଲୁଚିଥିବା ଜଳକୁ ଛାଡି ମୃଗମରୀଚିକା ଚାହିଁ ବେଗୁଛି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣାଙ୍କୁ ଛାଡି ଭ୍ରମକୁ ଚାହିଁ ବେଗୁଛି। ଦୁଃଖୀ ମନରେ ଆଶା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ପାଇ, ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରି ନାହିଁ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏଠୁ ଉଠୁ ଏଠିକୁ ଘୁଞ୍ଚୁଛି। ଏହିପରି ମୁଁ ଆପଣାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଆସିଛି, ଯାହା ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ; ଏହି ଦୟା ମଧ୍ୟ ଆପଣାଙ୍କର କୃପା ଭାବିଛି। ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ମିଳେ, ଯେଉଁଥି ଚିତ୍ତ ଆପଣାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଉପାସନାରେ ଲଗିଥାଏ। ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଭାବେ, ସମସ୍ତ ନିଶ୍ଚୟର କାରଣ ଭାବେ, ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରଧାନର ପ୍ରଭୁ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ବ୍ରହ୍ମା—ଆପଣାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବାସୁଦେବ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ବିନାଶକର୍ତ୍ତା, ହୃଷୀକେଶ, ଆପଣାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମୁଁ ଶରଣାଗତ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଦଶମ ଷ୍ଟକର ପ୍ରଥମାର୍ଦ୍ଧରେ 'ଅକ୍ରୂରଙ୍କର ସ୍ତୁତି' ନାମକ ଚଳିଶିଅ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରୀଶୁକ ଉପାଦ୍ୟାୟ କହିଲେ—ପ୍ରଭୁ ଜଳରେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦର୍ଶନ କରାଇ, ଏକ ଅଭିନେତା ଅଭିନୟ ସମାପ୍ତ କରିବା ପରି, କୃଷ୍ଣ ତାହାକୁ ପୁନଃ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିଦେଲେ। ଦର୍ଶନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାପରେ, ଅକ୍ରୂର ତ୍ୱରିତ ଜଳରୁ ବାହାରି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି ରଥକୁ ଫେରିଲେ। ହୃଷୀକେଶ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖିଲା—ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ କିମ୍ବା ଜଳରେ—ଯାହା ପାଇଁ ଏପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛ?" ଅକ୍ରୂର କହିଲେ—"ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଛି—ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ କିମ୍ବା ଜଳରେ—ସବୁ ଆପଣାଙ୍କୁ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମାରେ ଦେଖିପାରିଛି। ମୁଁ ଏଠାରେ କଣ ଦେଖିପାରିଛି ଯାହା ମୋତେ ଅଜଣା?" ସମସ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ଆପଣାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏଠାରେ କଣ ନୂତନ ଦେଖିପାରିଛି? ଏହିପରି କହି, ଗାନ୍ଦିନୀପୁତ୍ର ରଥକୁ ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲାଇ, ଦିନ ସମାପ୍ତିରେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଥୁରାକୁ ନେଲେ। ଜାତ୍ରାପଥରେ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏଠି-ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହେଇ, ବସୁଦେବପୁତ୍ରମାନେ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରୁ ଦୃଷ୍ଟି ହଟାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ନନ୍ଦ ଓ ଗୋପମାନେ ନେତୃତ୍ୱରେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ମଥୁରାର ଉଦ୍ୟାନରେ ଆସି, ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।