କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ମଠ ମଝିରେ ବିଶାଳ ଚାନୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଉଠେଇ, ଉଠାଇ, ହଲାଇ, ଧରି ନିଜ ଶକ୍ତି ସାରା ଦେଇ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଦୟାର ସହିତ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଦଳରେ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ବୋଲିଲେ, “ହାୟ! ଏହି ରାଜସଭାରେ କେତେ ଅନ୍ୟାୟ! ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏମିତି ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କେମିତି ହେଉଛି?” ସେମାନେ ଆହୁରି କହିଲେ, “ଏମିତି ବଜ୍ର ସମ ଦେହ ଓ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଅକାର ମଲ୍ଲମାନେ, ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକ—ଏପରି ନମ୍ର ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସ୍କ—ସହ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ? ଏହି ସଭା ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରିବ; ଯେଉଁଠାରେ ଅଧର୍ମ ହୋଇଥାଏ, ସେଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” “ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେଠାରେ ଦୋଷ ଥିଲେ; କାରଣ କହିଲେ ବା ଚୁପ୍ ରହିଲେ, ଅବିଜ୍ଞ ଲୋକ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ।” ସେମାନେ କହିଲେ, “କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦ୍ମସଦୃଶ ମୁହଁ ଦେଖ, ଶ୍ରମରେ ଘମେ ଭିଜିଯାଇଛି, ଶତ୍ରୁ ସାମ୍ନାରେ ପଦ୍ମକୁଡ଼ି ଭଳି ଜଳ ଛିଟିଯାଇଛି। ବଳରାମଙ୍କର ମୁହଁ ଯେଉଁଥିରେ ତାମ୍ରବର୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ହସ ଓ କ୍ରୋଧର ରଙ୍ଗ ରହିଛି, ମୁଷ୍ଟିକାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାହା କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଭିଭାସ!” “ବ୍ରଜର ଭୂମି କେତେ ଧନ୍ୟ! ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ବଳରାମ ସହ ଗାଈ ଚରାଉଛନ୍ତି, ବାଁଶୀ ଚଢ଼ାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପଦ ହେଉଛି ପାର୍ବତୀପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜାସ୍ଥଳ, ଓ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।” “ଏହି ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ? ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ରୂପ—ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସାର, ଅପୂର୍ବ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନୂତନ, ଦୁର୍ଲଭ, ଯଶ, ଶ୍ରୀ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ—ସେମାନେ ନୟନ ଭରି ଦେଖିପାରିଛନ୍ତି।” “ଏହି ବ୍ରଜବଧୂମାନେ ଅତି ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ମହାବଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମନେ ଧାରି, ଦୁଧ ଦୋହନ, ଗୋବର ଟୋକିବା, ମଠି ମଥିବା, ଭୂମି ପୋଛିବା, ଶିଶୁମାନେ ଝୁଲାଇବା କିମ୍ବା ଜାଡ଼ୁ ଦେଇବା ସମୟରେ, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ସ୍ୱରେ ତାଙ୍କୁ ଗାଇଥାନ୍ତି।” “ସକାଳ ବେଳେ ଓ ସଂଧ୍ୟା ବେଳେ, ସେ ଗାଈ ଚରାଇବାକୁ ବା ଫେରିବାକୁ ବାଁଶୀ ବଜାଇ ଯିବାବେଳେ, ଧନ୍ୟ ବ୍ରଜବଧୂମାନେ ସେଉଁଠି ଦୌଡ଼ି ଯାଞ୍ଚନ୍ତି, ତାଙ୍କର ହସିଥିବା ମୁହଁ ଓ କୃପାମୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିବାକୁ।” ଏପରି ମହିଳାମାନେ କଥା ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ହରି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ। ମହିଳାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କଥା କହିଥିବା ସୁନି, ସେଠାରେ ଥିବା ପିତାମାତାମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମମତା ଓ ଶୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳେଶପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣିନଥିଲେ। ଏହିପରି, ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦି ସମସ୍ତ କୁସଳ କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ବଳରାମ ଓ ମୁଷ୍ଟିକା ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ଘାତରେ, ଯାହା ବଜ୍ର ଘସାଯିବା ସମ୍, ଚାନୂର ଦେହ ପୁନିପୁନି ମାଡ଼ ଖାଇ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲା। ଚାନୂର ହଠାତ୍ ଗରୁଡ଼ ସମ ତୀବ୍ରତାରେ ଉଠି, ଦୁଇ ହାତ ମୁଠି କରି, କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଭୁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଘାତ କଲା। କିନ୍ତୁ ସେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ କିଛି ହେଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀକୁ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଘାତ କଲେ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ। ତାହାପରେ ହରି ଚାନୂରଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, ଘୁମାଇ ଘୁମାଇ ଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଚାନୂର ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ତାଙ୍କର କେଶ ଓ ମାଳା ଖସିଗଲା, ଏବଂ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ପଡ଼ିଯିବାଭଳି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ। ଏହିପରି, ମୁଷ୍ଟିକାକୁ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଘୁଞ୍ଚି ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଘାତ କଲେ, ତାପରେ ତାଙ୍କର ହାତ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଘାତ କଲେ। ମୁଷ୍ଟିକା ତୀବ୍ର କଷ୍ଟ ଭୋଗି, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ଝରି, ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ଗଛ ପଡ଼ିଯିବାଭଳି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ। ତାପରେ ବଳରାମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସହଜରେ କୂଟକୁ ବାମ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳାରେ ଘାତ କରି ମାରିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶଳଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦ ଘାତ କଲେ, ତାପରେ ତୋଶଳକ ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟ ଭାଗ ଭାଗ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ଚାନୂର, ମୁଷ୍ଟିକା, କୂଟ, ଶଳ, ତୋଶଳକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମଲ୍ଲମାନେ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଳାଇଗଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ନିଜ ଗୋପମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏକଠା କରି ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ବାଜା ଓ ଘୁଘୁରିର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କଂସ, ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସଜ୍ଜନ ଛାଡ଼ିକି, “ଶାବାଶ, ଶାବାଶ!” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏବେ ଯେତେବେଳେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଲ୍ଲମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଓ ଭୋଜରାଜ କଂସ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ, ସେ ନିଜ ସଙ୍ଗୀତକୁ ଅଟକାଇ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ବସୁଦେବପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସହରରୁ ଚାଲାଇଦିଅ, ଗୋପମାନଙ୍କ ଧନ ଛିନିନିଅ, ନନ୍ଦକୁ ବାନ୍ଧିଦିଅ। ବସୁଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ମାରିଦିଅ, ଓ ମୋ ବାପା ଉଗ୍ରସେନ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସହିତ।” ଏପରି କଂସ ଅଭିମାନରେ କଥା କହୁଥିଲେ, ଅବିନାଶୀ କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧରେ ଦ୍ରୁତ ଚଳି ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଗଲା ବୋଲି ବୁଝି, କଂସ ଅଚାନକ ଉଠି ତାଳଓ ତଳଓ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ତାଲଓ ତରୱାରି ଧରି। କିନ୍ତୁ ଅପରାଜେୟ ଓ ଭୟାନକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଗରୁଡ଼ ସପରି ସର୍ପକୁ ଧରି ନେଉଥିବାଭଳି ଜୋରରେ ଧରିଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି, ମୁକୁଟ ହଲାଇ, ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରୁ ତଳକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ପଦ୍ମନାଭ ଭୂମିରେ ଉପରୁ ତାଙ୍କୁ ଚାପିଦେଲେ। ତାହାପରେ ହରି କଂସର ଶବକୁ ଭୂମିରେ ଟାଣିଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ହାତୀକୁ ଟାଣି ନେଉଛି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ “ହାୟ! ହାୟ!