ନନ୍ଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗୋପଗଣ ଆଶା କରୁଥିଲେ, “ଗୋବିନ୍ଦ କି ଏକଥର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଫେରିବେ? ତେବେ ଆମେ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ତାଙ୍କର ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାକ ଏବଂ ହସୁଥିବା ଆଖି ଦେଖିପାରିବା।” ସେମାନେ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ କିପରି କୃଷ୍ଣ, ମହାନ ଆତ୍ମା, ଜଙ୍ଗଲ ଆଗୁନ, ଝଡ଼, ବର୍ଷା, ବନ୍ୟ ଅଜଗର ଏବଂ ସର୍ପ, ଦୁର୍ଜୟ ବିପଦ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ଲୀଳା, ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି, ହସ ଏବଂ ସୁମଧୁର କଥା ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶିଥିଳ ହେଇଯାଉଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଆସକ୍ତ ହେଉଥିଲା—ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଓ ଜଙ୍ଗଲ—ଯେଉଁଠାରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ପଦ ଚିହ୍ନ ରହିଛି, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖେଳିବା ଦେଖିଥିଲେ। ନନ୍ଦ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ଭାବୁଛି କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିଛି ବଡ଼ ଦେବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯେପରିକି ଗର୍ଗ ମୁନି କହିଥିଲେ।” କୃଷ୍ଣ କଂସ, ଯାହାର ଶକ୍ତି ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସମାନ, ଏବଂ ମଲ୍ଲ, ହାତୀର ମାଲିକ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ସହଜରେ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ଯେପରିକି ସିଂହ ଅନ୍ୟ ପଶୁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ। ସେ ତିନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଳଗଛକୁ ଏକ ହାତରେ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସାତ ଦିନ ଧରି ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇ ରଖିଥିଲେ। ପ୍ରଲମ୍ବ, ଢେନୁକ, ଅରିଷ୍ଟ, ତ୍ରିଣାବର୍ତ, ବକା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେମନ୍ସମାନେ, ଦେବ ଦାନବଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ଏହି ଦେମନ୍ସମାନେ, ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ଖେଳାସୁରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବେ, ନନ୍ଦ, ଯାହାର ଚିତ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିବେଶିତ, ଆଶା ଏବଂ ବିରହରେ ଭରି ଗଲେ, ନିରବ ହୋଇ ବସିଲେ, ପ୍ରେମର ଝାଡ଼ ଭିତରେ ଆକୁଳ ହେଇଗଲେ। ଯଶୋଦା, ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଗଲା, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରେମରୁ ଅଞ୍ଜଳି ଭିଜିଗଲା। ଏପରି ଉତ୍କଟ ପ୍ରେମ ଦେଖି, ଉଦ୍ଧବ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ନନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ତୁମର ଚିତ୍ତ ଏପରି ଭାବେ ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଧ୍ୟାପକ, ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଟିଛି। ରାମ ଓ ମୁକୁନ୍ଦ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ଜଗତର ମୂଳ ଏବଂ ଗର୍ଭ; ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତି। ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଅଧିପତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିର ନାୟକ, ସମସ୍ତରୁ ଅଲଗା। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନକୁ ତାଙ୍କୁ ନିୟୋଜିତ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର କର୍ମ ତୁରନ୍ତ ଦୂର କରିଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚମକ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଭରିତ, ସେ ଉତ୍କଟ ମାର୍ଗକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତର କାରଣ, ଏହି ଜଗତର ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ନେଇଛନ୍ତି—ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବେ ଚିତ୍ତ ଦେଇଛ, ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମେ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ଦାୟୀ ନୁହଁ। ସାତ୍ୱତ ଲୋକଙ୍କର ମହାନ୍ ନାୟକ ଅଚ୍ୟୁତ ଶୀଘ୍ର ବ୍ରଜକୁ ଆସିବେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବେ। କଂସକୁ, ସାତ୍ୱତଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ରଙ୍ଗଶାଳାରେ ହତ କରି, କୃଷ୍ଣ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ କରିବେ। ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍; ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖିପାରିବେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ଆକାଶର ଆଲୋକ ସମାନ। ଏହି ଏକ ଅସଲି ଅନୁଭବରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ କିମ୍ବା କୌଣସି ଅପ୍ରିୟ ନାହିଁ; ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ, ସମ-ଅସମ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ନୁହଁ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ତାଙ୍କର କୌଣସି ମାତା, ପିତା, ପତ୍ନୀ, ପୁଅ, ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ, ଦେହ କିମ୍ବା ଜନ୍ମ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତରେ ଶୁଭ ଅଶୁଭ କାରଣ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ; ତଥାପି, ଲୀଳା ପାଇଁ, ଧର୍ମଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ସେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ। ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ଗୁଣ ଧରି, ସେମାନେ ସହିତ ଖେଳି, ତିନି ରୂପରେ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଧାରଣ ଏବଂ ବିନାଶ କରନ୍ତି, ଜନ୍ମହୀନ ହୋଇ। ଯେପରିକି ମଧୁମକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ କିଛି ଘୁରିବା ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳ ଲାଗେ, ଏହି ଭାବରେ ମନରେ ଆତ୍ମାକୁ କର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ତୁମର ପୁଅ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହଁ; ହରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁଅ, ଆତ୍ମା, ପିତା, ମାତା, ଏବଂ ନାୟକ। ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଶୁଣାଯାଏ, ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ, ଏକାଗ୍ର କିମ୍ବା ଚଳିତ, ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ—ଅଚ୍ୟୁତ ତତ୍ତ୍ୱ ଛଡ଼ା କିଛି ଉଲ୍ଲେଖ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ; ସେ ଏକା ଏକା, ପରମାତ୍ମା। ଏଭଳି କଥା କହି ନନ୍ଦଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ଶେଷ ହେଲା। ଗୋପୀମାନେ ଉଠି, ଦୀପ ଦେଖି, ଗୃହଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ଦହି ମଥିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ବାହୁରେ କଙ୍ଗନ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଦହି ମଥିବା ରସି ଟାଣି, ତାଙ୍କର କଟି, ଅଞ୍ଜଳି, ହାର ଓ କଣବୁଦି ହଲି, ଗାଲ ଚମକୁଥିଲା, ମୁହଁ କୁମ୍କୁମରେ ଶୋଭିତ। ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗାଇ ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା; ଦହି ମଥିବା ଶବ୍ଦ ସହିତ ଏହି ଗାନ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅଶୁଭତା ଦୂର କରିଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, ପ୍ରଭୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହା କାହାର?” “ଏହା କି ଅକ୍ରୂର ଆସିଛି, କିମ୍ବା କଂସଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ, ପଦ୍ମନୟନ, ମଥୁରାକୁ ନେଯାଇଯାଇଥିଲେ?” “ସେ ଆମ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବେ?” ଏଭଳି ମହିଳାମାନେ କହିଥିବା ସମୟରେ, ଉଦ୍ଧବ ପ୍ରଭାତିକ ନିୟମ କରି, ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସାଥୀ ଉଦ୍ଧବକୁ ଦେଖି, ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଦୀର୍ଘବାହୁ, ତାଜା ପଦ୍ମ ନୟନ, ପୀତବସନ ପିନ୍ଧି, ପଦ୍ମମାଳା ଶୋଭିତ, ମୁହଁ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ସମାନ, କଣବୁଦି ଚମକୁଥିଲା। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ଜାଣୁଛୁ ତୁମେ ଯଦୁ ନାୟକଙ୍କର ସାଥୀ, ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।