ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣାର ଆରମ୍ଭରେ, ଯିଏ ନିଜ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ବିଭାଜନ କରି, ପୁନଃ ସେହି ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି—ସେହି ଅଗ୍ରହ୍ୟ ଲୀଳାମୟ, ସଂସାର ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ଏହିପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ମହାରାଜଙ୍କ ଭାବନା ବୁଝି, ସେଠାରେ ଥିବା ଏକ ଯାଦବ, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଁ, ପୁନଃ ଯାଦବ ନଗରୀକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତି କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯାହା ପାଇଁ ସେ ପଠାଯାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଉପଖ୍ୟାନରେ ପ୍ରଥମ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଉନଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପରମହଂସଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଅଂଶ। ଏହାପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଂସଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀ, ଅସ୍ତି ଓ ପ୍ରାପ୍ତି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେମାନେ ମଗଧର ରାଜା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ବିଧବା ହେବାର କାରଣ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଦେଲେ। ଏହି ଅପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ଯାଦବମାନେ ଉପରେ ବିପୁଳ ସେନା ସଂଗ୍ରହ କରି, ମଥୁରାକୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ଅଘାତ କଲେ। ସେଠାରେ ୨୦ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ଓ ତାହା ସହିତ ଆଉ ୩ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନେଇ ସେ ମଥୁରାକୁ ଘେରି ଦେଲେ। ଏହି ବିପୁଳ ସେନା, ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ବିସ୍ତୃତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ନିଜ ସହର ଘେରି ଦେଖି, ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତି ବିଚାର କଲେ। ପ୍ରଭୁ ହରି ନିଜ ମାନବ ରୂପରେ ତାଙ୍କ ଅବତାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ଭାବିଲେ—ମଗଧର ରାଜା ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅଧୀନତା କରାଯାଇଥିବା ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଏକାତ୍ର କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଭୂବର୍ଦ୍ଧ ଅନେକ ସେନା ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ କରିବି, କିନ୍ତୁ ମଗଧ ରାଜାକୁ ମାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ପୁନଃ ସେନା ସଂଗ୍ରହ କରିବେ। ଏହି ଅବତାରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବା, ଧର୍ମରକ୍ଷା କରିବା, ଅଧର୍ମୀମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା। ଧର୍ମ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୁଁ ଏହି ଅସମୟରେ ଅଧର୍ମ ନାଶ କରିବି। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଆକାଶରୁ ଦୁଇଟି ରଥ, ସୂର୍ୟ ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସାରଥି ଓ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର-ସଜ୍ଜା ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଦେବୀୟ, ପୁରାତନ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ହୃଷୀକେଶ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ମହାନ, ଯଦୁମାନେ ଉପରେ ଯେଉଁ ବିପଦ ଆସିଛି, ଦେଖ, ଏଠି ତୁମର ରଥ ଓ ପ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ।" "ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଅମେ ଅବତାର ନେଇଛୁ, ହେ ଧର୍ମମୟ, ସଜ୍ଜନମାନେଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବା ପାଇଁ, ଏହି ୨୩ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଭୂବର୍ଦ୍ଧ ନାଶ କର।" ଏପରି ମନ୍ତନା କରି, ଦଶାର୍ହପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଛୋଟ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇଲେ। ହରି, ଦାରୁକଙ୍କୁ ସାରଥି କରି, ନିଜ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହି ଧ୍ୱନି ଶତ୍ରୁ ସେନାମାନେର ହୃଦୟରେ ଭୟ ଓ କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ଏହି ସମୟରେ, ମଗଧର ରାଜା କହିଲେ—"ହେ କୃଷ୍ଣ, ନିମ୍ନଜାତି, ମୁଁ ତୋତେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏକ ଶିଶୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପଛରେ ଲୁଚିଛ; ତୁମେ ନିର୍ବୁଦ୍ଧି, ଯାଅ, ନିଜ ବନ୍ଧୁ-ବନ୍ଧବୀ ନାଶକ, ମୁଁ ତୋତେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ।" "କିନ୍ତୁ ରାମ, ଯଦି ତୁମର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଅଛି, ଯୁଦ୍ଧ କର; ମୋ ତୀର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ, କିମ୍ବା ମୋତେ ହତ୍ୟା କର।" ଏପରେ, ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—"ବୀରମାନେ କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୌର୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ଓ ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କ ବାଣୀକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉ ନାହିଁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ତାପରେ ଜରାସନ୍ଧ ତାଙ୍କ ବିପୁଳ ସେନା, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଧ୍ୱଜାଦି ସହିତ ଦୁଇ ମାଧବଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ, ଯେପରି ଝଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଧୂଳିରେ ଢାକି ଦିଏ। ମଥୁରାର ମହଳ, ଦୁର୍ଗ ଓ ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଥିବା ଜନନୀମାନେ, ହରି ଓ ରାମଙ୍କ ରଥରେ ଗରୁଡ଼ ଓ ତାଳ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ। ତାପରେ ହରି, ନିଜ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ତୀବ୍ର ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ପୁନପୁନି ଅକ୍ଷତ ହେଉଛି। ସେ ତାଙ୍କ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁକୁ ଗଜ୍ଜନ ଧ୍ୱନିରେ ତାଣିଲେ। ତାପରେ, କ୍ୱିଭରୁ ତୀର ତାଣି, ତାଣି, ନିର୍ମୋଚନ କରି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତିମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ; ଚକ୍ର ତାଙ୍କ ହାତରୁ କେବେ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ହାତୀମାନଙ୍କ ଦନ୍ତ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଗଳା କଟାଯିବାରୁ ଭୂମିରେ ଲୁହିଲେ, ରଥ, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ଧ୍ୱଜା, ସାରଥି, ନାୟକ ମୃତ, ପଦାତିମାନେ ହାତ, ଜଂଘା, ଗଳା କଟାଯିବାରୁ ଛିଟିଯିଲେ। ଏପରି କଟା ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରୁ ଶତାଧିକ ରକ୍ତନଦୀ ବହିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ହାତ, ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ, ମଣିଷର କପାଳ, କଛପ ଦେହ ଭରି ରହିଥିଲା; ମୃତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏହି ନଦୀରେ ଭାସୁଥିଲେ। ଏହି ରକ୍ତନଦୀର ତରଙ୍ଗ ହେଉଛି ହାତ, ଚୁଲି ହେଉଛି ଶାଉଳ, ଧନୁଷ ହେଉଛି ଧାରା, ଶସ୍ତ୍ର ଏହି ନଦୀକୁ ଅଟକାଇ ଦେଇଛି; ଭୟାନକ ଘୁର୍ଣ୍ଣି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ତଳୱାରଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ଅଳଙ୍କାର ଓ ପାଥର ଏହାକୁ ଚମକାଇ ଦେଉଛି। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ସଂକର୍ଷଣ ତାଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଅଭିମାନୀ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ମାରି, ଭୀତମାନେଙ୍କୁ ଭୟ ଓ ସୂରମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରସ୍ପରେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଭୟାନକ, ଅପାର ସେନା, ଯାହା ଅଗ୍ନିସାଗର ସଦୃଶ ଓ ମଗଧ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଏହି ସଂସାରରେ ଅପୂର୍ବ ଲୀଳା କରୁଥିବା ବସୁଦେବପୁତ୍ରମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।