ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଅପାର ତେଜଉପେତ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଉଠିଲା। ସେ ଅହଂକାରୀ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭୂତ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରହାର କଲେ, ଭୟଭୀତମାନେ ଆତଙ୍କିତ ହେଲେ, ସାହସୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବୀରମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗୀମାନେ ଏକାଉଁଠି ଧ୍ୱଂସ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମଗଧରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଅଗ୍ନିସାଗର ପରି ଭୟଙ୍କର ଏହି ବିଶାଳ ସେନା, ବିଶ୍ୱରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୀଳାବନ୍ତ ବସୁଦେବସନ୍ତାନମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଯିଏ ନିଜ ଅପାର ଗୁଣରେ ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କୌଣସି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ମାନବମାନେ ବୁଝିପାରିବା ପାଇଁ ଏହି ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ। ଏହିଠାରେ ବଳଶାଳୀ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ ଓ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ରାମ ଦ୍ୱାରା ସିଏ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ସିଂହକୁ ଧରିବା ପରି ଧରା ପଡ଼ିଲେ। ଏହା ପରେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଏକ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ମାନବ ଓ ବାରୁଣୀ ପାଶେ ପିଲାଇବାରୁ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚାଇଲେ। ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଜରାସନ୍ଧ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାସ୍ତାରେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଲେ। ଏହି ହାର, ଶୁଦ୍ଧ ଅର୍ଥରେ କଥା ଓ ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଯଦୁମାନଙ୍କ ହାତରେ ତାଙ୍କର ନିଜ କର୍ମର ଫଳରୂପେ ଆସିଥିଲା। ସମସ୍ତ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ବର୍ହଦ୍ରଥ ବଂଶର ରାଜା ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ ହୋଇ, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ମଗଧକୁ ଫେରିଗଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ, ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖି, ଶତ୍ରୁ ସେନା ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ତୁତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ମଥୁରାବାସୀମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ମୁଁହେଁ ଭରି, ତାଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହରେ ଆଗ୍ରହ କଲେ; ତାଙ୍କ ବିଜୟ ରଥୀ, ସୂତ, ଗାୟକ ଓ ବାର୍ତାକାରମାନେ ଗାଇଲେ। ସଂଖ, ଢୋଳ, ବିଭିନ୍ନ ତୁରୀ, ଭେରି ଓ ଅନେକ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା, ପ୍ରଭୁ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବୀଣା, ବାଂଶୀ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ରାସ୍ତା ପାଣିରେ ଛିଟାଯାଇଥିଲା, ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ, ପତାକା ରେ ଶୋଭିତ, ବେଦ ଧ୍ୱନି ଓ ଶୁଭ ତୋରଣ ରେ ମହୋତ୍ସବ ହେଉଥିଲା। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମାଳା, ଦହି, ଅଙ୍କୁରିତ ଶସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କଲେ, ପ୍ରେମ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଲାଭ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଧନ, ନିରନ୍ତର ଓ ବୀରମାନଙ୍କ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରଭୁ ସେହି ସମସ୍ତ ଧନ ଯଦୁନାଥଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ଏପରି, ମଗଧ ରାଜା ସପ୍ତଦଶ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହ ବାରମ୍ବାର ଯଦୁମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ଯଦୁମାନେ ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ନିଜ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଲାପରେ, ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଓ ସେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଅଷ୍ଟାଦଶମ ଯୁଦ୍ଧ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଏକ ବୀର, ଯବନ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ବିଦେଶୀ ତିନି ଲକ୍ଷ ବାର୍ବର ସେନା ସହିତ ମଥୁରାକୁ ଅବରୋଧ କଲେ; ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସମ କେହି ନଥିଲେ, ଯଦୁମାନଙ୍କ ବିରାଟ୍ୟ ଶୁନିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କ ସହ ଚିନ୍ତା କଲେ: "ହାୟ, ଦୁଇପଟରୁ ଯଦୁମାନେ ଉପରେ ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିଛି। ଏହି ଯବନ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆଜି ଆମକୁ ଅବରୋଧ କରିଛି; ମଗଧ ରାଜା ଆଜି କିମ୍ବା କାଲି କିମ୍ବା ପରେ ଆସିଯିବେ। ଯଦି ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବେଳେ ଜରାସନ୍ଧ ଆସିଯିବେ, ସେ ଆମର ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ମାରିଦେବେ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେକୁ ନିଜ ନଗରକୁ ନେଇଯିବେ।" "ଏହିଠାରୁ, ଆମେ ଏକ ଦୁର୍ଜୟ କିଲ୍ଲା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମର ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ରଖି, ତା'ପରେ ଯବନକୁ ବିନାଶ କରିବା।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଭଗବାନ ଏକ ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନା ବ୍ୟାପକ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୁର୍ଗନଗରୀ ତିଆରି କଲେ। ଏଠାରେ ତ୍ୱଷ୍ଟାର କୌଶଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସମସ୍ତ ରାସ୍ତା, ବଟମାର୍ଗ, ଚଉକ ଶାସ୍ତ୍ରଅନୁସାରେ ନିର୍ମିତ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ, ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର କୁଞ୍ଜ, ସୁର୍ଣ୍ଣ ତୋରଣ, ସ୍ଫଟିକ ମହଳ ଓ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ରୌପ୍ୟ ଓ ସୁର୍ଣ୍ଣ ତୋରଣ, ସୁର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଭଣ୍ଡାର, ମଣିମାଳିକା ଘର, ବଡ଼ ପନ୍ନା ମଞ୍ଚ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଦିଗପାଳମାନଙ୍କ ଘର, ପ୍ରିୟାଙ୍କ ନିବାସ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ, ଯଦୁଦେବତାମାନଙ୍କ ଘର ଦ୍ୱାରା ଏହି ନଗରୀ ଦ୍ରଫ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠିକୁ ସୁଧର୍ମା ସଭା ଓ ପାରିଜାତ ଗଛ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅମର ରହନ୍ତି। ବାରୁଣ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ା, କୁବେର ଆଠ ଭଣ୍ଡାର, ଦିଗପାଳମାନେ ନିଜ ଧନ ଏଠିକୁ ଦାନ କଲେ। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଭଗବାନ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଅବତାର ସମୟରେ ସବୁ ଫେରାଇଦେଲେ। ଏଠିକୁ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ, ରାମଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, କୃଷ୍ଣ ପଦ୍ମମାଳାଧାରୀ ଓ ନିରାୟୁଧ ଭାବେ ନଗର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ିଲେ। ଶୁକଦେବ କହନ୍ତି: ସେ ଯେତେବେଳେ ବାହାରିଲେ, ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତବାସାଧାରୀ ଥିଲେ। ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କଣ୍ଠରେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି, ବିଶାଳ ଦେହ, ଚାରି ଭୁଜା, ନବପଦ୍ମ ଦୃଶ୍ୟ ନୟନ। ଶାଶ୍ୱତ ଆନନ୍ଦିତ, ରୂଚିର ଗଣ୍ଡ, ଶୁଭ ହାସ୍ୟ, ପଦ୍ମମୁଖ, ମକରକୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହିଠି ସେଇ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ଚାରି ଭୁଜା, ପଦ୍ମନୟନ, ଭୃଙ୍ଗାର ମାଳାଧାରୀ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୌନ୍ଦର୍ୟମୟ ବାସୁଦେବ। ନାରଦ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିବା ଚିହ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ, ଏମିତି ଆଉ କେହି ନାହିଁ; ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବି। ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଯବନ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ନ କରିପାରନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଧରି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ହରି ଦୂରରେ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯବନ ନିଜକୁ ନିଜ ହାତରେ ଧରିବା ପ୍ରୟାସରେ ହରିଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।