ଏକ ଦିନ ରାଜା, କୃତବର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଶ୍ରୀମତ୍ ରୂକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଜଣେ ଚମତ୍କାର ରୂପବତୀ ଝିଅକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରୂକ୍ମି, ତାଙ୍କର ନତି ରୋଚନାକୁ ହରିଙ୍କ ନତି ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିଦେଲେ, ଯଦିଓ ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ଦୀର୍ଘ କ୍ଷୁଦ୍ରତା ରହିଥିଲା; ତଥାପି ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଅନୁଚିତ ସମ୍ପର୍କକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଶୁଭ ଅବସରରେ, ରୂକ୍ମିଣୀ, ରାମା, କୃଷ୍ଣ, ସାମ୍ବ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାଶାର୍ହଗଣ ଭୋଜକଟ ନଗରକୁ ଗଲେ। ବିବାହ ଶେଷରେ, କଳିଙ୍ଗ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ରୂକ୍ମିଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରି ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଚଉସା ଖେଳିବାକୁ ଚାଲେଞ୍ଜ କଲେ। ବଳରାମ ଚଉସା ଖେଳରେ ଅନଭିଜ୍ଞ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ରାମା ଏକଶ ରୁପିଆ, ଏକ ହଜାର ରୁପିଆ, ଦଶ ହଜାର ରୁପିଆ ଲଗାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ରୂକ୍ମି ତାଙ୍କୁ ହରାଇଲେ। କଳିଙ୍ଗ ରାଜା ବଳରାମଙ୍କୁ ଦାଉ ଦେଖାଇ ବଡ଼ ଅଟ୍ଟାହାସ କଲେ, ଯାହା ହଳାୟୁଧ ବଳରାମ ସହିପାରିଲେନି। ତାପରେ ରୂକ୍ମି ଏକ ଲକ୍ଷ ରୁପିଆ ଲଗାଇଲେ, ଏବେ ବଳରାମ ଜିତିଲେ; ବିଶ୍ୱାସଘାତ କରି ରୂକ୍ମି ଏହି ଦାଉରେ ନିଜକୁ ଜିତିଥିବା କହିଲେ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖି ବଳରାମ ଦ୍ରୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଲାଲ ଆଖି ଦେଖିବାକୁ ଥିଲା, ଦଶ ମିଲିଅନ ରୁପିଆ ଲଗାଇ ଖେଳିଲେ। ଏହି ଦାଉ ମଧ୍ୟ ବଳରାମ ନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ଜିତିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୂକ୍ମି ଚଲାକି କରି 'ମୁଁ ଜିତିଛି' କହିଲେ ଓ ସାକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଆସିଲା: 'ବଳରାମ ଦାଉ ଜିତିଛନ୍ତି, ରୂକ୍ମି ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଜିତିଥିବା କହୁଛନ୍ତି।' ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦକୁ ଅଗ୍ରହ କରି, ରୂକ୍ମି ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ଓ ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ବଳରାମଙ୍କୁ ଉପହାସ କଲେ। 'ତୁମେ ଚଉସା ଖେଳିବା ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ଗୋପମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି, ରାଜାମାନେ ଚଉସା ଖେଳନ୍ତି ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳନ୍ତି, ତୁମେ ନୁହେଁ।' ଏପରି ଉପହାସ ଓ ଅପମାନ ଦେଖି ବଳରାମ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଗଦା ଉଠେଇ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନୀରେ ରୂକ୍ମିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ଦ୍ରୁତଗତିରେ କଳିଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦଶମ ପଦରେ ଧରି, ତାଙ୍କର ଦାଉ ଦେଖାଇଥିବା ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ। ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ତାଙ୍କର ବାହୁ, ଜଂଘା, ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ବଳରାମଙ୍କ ଗଦା ଆଘାତରୁ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ରୂକ୍ମି ନିଜ ଭଉଣୀପତି ହୋଇ ହତ୍ୟା ହେଲେ, ହରି (କୃଷ୍ଣ) ରୂକ୍ମିଣୀ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମମତା ଭଙ୍ଗିଯିବା ଭୟରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନ ନିନ୍ଦା କଲେ, ନ ଗୁଣଗାନ କଲେ। ତାପରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କର ନବବଧୂକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ବସାଇ, ରାମା ଓ ଦାଶାର୍ହମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଭୋଜକଟରୁ କୁଶାସ୍ଥଳୀକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଠାରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ଯଦୁମାନେ ପ୍ରଧାନ, ବାଣଙ୍କ ଝିଅ ଉଷାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ବଡ଼ ଯୋଗୀ, ଆପଣ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।' ଶ୍ରୀ ଶୁକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ବାଣ, ବଲିଙ୍କ ଏକଶ ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜେଷ୍ଠ, ବଲି ତିନି ଜଗତକୁ ଭଗବାନ ବାମନଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ବାଣ ନିଜ ସମୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅତିଶୟ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ମାନ୍ୟତା, ଦାନଶୀଳ, ବୁଦ୍ଧିମତ୍, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଏବଂ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ। ସୋଣିତପୁର ନଗରରେ ରାଜା ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ତାଙ୍କର ଅନୁଚରମାନେ ଦେବମାନେ ପରି ଥିଲେ। ଏହି ବାଣ ନିଜ ଏକ ହଜାର ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ ସମୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସଙ୍ଗୀତ ଶ୍ରବଣ କରାଇ ଖୁସି କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ନାଥ, ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଲେ; ବାଣ ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ ନଗରର ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ଚୟନ କଲେ। ଏକ ଦିନ ବାଣ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଗିରିଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ୍ ରବିପ୍ରଭା ପରି ଚମକୁଥିଲା। 'ମହାଦେବ, ଜଗତର ଗୁରୁ ଓ ନାଥ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ଥିବା ମଣିଷମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ପଦକୁ ପୂଜନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।' 'ଆପଣ ମୋତେ ଏକ ହଜାର ବାହୁ ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ବାହୁ ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଭାର ହୋଇଯାଇଛି। ତିନି ଜଗତରେ କେହି ମୋ ସମାନ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ନାହିଁ ଏବଂ ମୁଁ ଆପଣକୁ ଛଡ଼ି କାହାକୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।' ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ବାଣ ନିଜ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିଯାଇ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ଚିହ୍ନିଯାଇ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ଏହି ଉଦ୍ଧତ କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ ଶିବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମର ଝଣ୍ଡା ଭାଙ୍ଗିଯିବାବେଳେ, ଅବିଞ୍ଜାତ, ତୁମେ ଏକ ଯୁଦ୍ଧା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ପାଇବା, ଯିଏ ତୁମର ଅହଂକାର କୁ ଶମ କରିବ।' ଏପରି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବାଣ ଅନ୍ଦ୍ରବିମୁଢ଼ ହୋଇ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରି ଗିରିଶଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ନାଶ ଆଶା କରି। ବାଣଙ୍କ ଏକ ଝିଅ ଥିଲେ ଉଷା, ତିନି ଏକ ଦ୍ୱାପ୍ନରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁବକ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ଶୁଣିବାରେ କେବେ ଆସିନଥିଲେ। ଏହି ଯୁବକକୁ ଦେଖିବାକୁ ନ ପାଇ ଉଷା ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଉଠି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, 'ପ୍ରିୟତମ, କେଉଁଠି ଅଛ?' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ବାଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡାଙ୍କ ଝିଅ ଚିତ୍ରଲେଖା, ଉଷାଙ୍କ ମିତ୍ର, ଉଷାଙ୍କୁ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଲେ, 'ତୁମେ କାହାକୁ ଖୋଜୁଛ? କେଉଁ ପୁରୁଷ ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ ଅଛି? ରାଜକୁମାରୀ, ମୁଁ ତୁମେ କାହାର ହାତ ଧରିଥିବା ଦେଖିନି।' 'ମୁଁ ଦ୍ୱାପ୍ନରେ ଏକ ଯୁବକ ଦେଖିଥିଲି—କଳା, ପଦ୍ମାକ୍ଷ, ପୀତବସନ, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ—ଯିଏ ନାରୀମାନେର ହୃଦୟ ଆକର୍ଷଣ କରେ।