ଶୋଣିତପୁର ନାମକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ନଗରରେ ବାଣ ରାଜା ଭାବେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଳି ଅମର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ବାଣଙ୍କ ପାଖରେ ହଜାର ହସ୍ତ ଥିଲା, ଏହି ହସ୍ତମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ ସମୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ସଙ୍ଗୀତ ଶ୍ରବଣ କରାଇ ଖୁସି କରିଥିଲେ। ଏହି ଭାବେ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହିଁବେ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ବାଣ ନିଜ ନଗର ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ଚୟନ କଲେ। ଏକଥର ବାଣ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ନିକଟରେ ଅଛିଥିବା ଗିରିଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ କହିଲେ, "ମହାଦେବ, ଆପଣ ଜଗତର ଗୁରୁ ଓ ସ୍ୱାମୀ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଛା ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଇଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଚରଣକୁ ପୂଜନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଆପଣ ମୋତେ ହଜାର ହସ୍ତ ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ହସ୍ତମାନେ ବଡ଼ ଭାର ହୋଇଯାଇଛି। ତିନି ଲୋକରେ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ସମାନ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ମିଳିନାହିଁ, କେବଳ ଆପଣ ଛାଡ଼ି।" ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛାରେ ବାଣ ନିଜ ହସ୍ତମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଆଘାତ କରିଥିଲେ, ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଅନେକ ପାହାଡ଼ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶିବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ତୁମର ପତାକା ଭଙ୍ଗ ହେବାବେଳେ, ମୂର୍ଖ, ସେଇଁ ସମୟରେ ତୁମେ ତୁମ ସମାନ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ପାଇବ ଓ ତୁମର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେବ।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ବାଣ ଅନ୍ୟଥା ଅନ୍ଦାଜ କରି ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ନାଶ ହେବ ଭାବି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ବାଣଙ୍କ ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଉଷା। ଏକ ଶ୍ୱପ୍ନରେ ସେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ ଅନୁଭବ କଲେ—ଏମିତି ଏକ ଯୁବକ ଯାହାକୁ ସେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ ନାହିଁ, ଶୁଣିନଥିଲେ ନାହିଁ। ସ୍ନେହିତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଷା ଅଶାନ୍ତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଉଠିପଡ଼ି, "କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ, ପ୍ରିୟ?" ବୋଲି କୁହିଲେ। ବାଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡଙ୍କ କନ୍ୟା ଚିତ୍ରଲେଖା, ଉଷାଙ୍କ ସହେଳି, ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଦୁଃଖ ଦେଖି ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, "ତୁମେ କାହାକୁ ଖୋଜୁଛ? କେଉଁ ପୁରୁଷ ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ ରହିଛି? ରାଜକୁମାରୀ, ଆମେ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ କିଏ ତୁମ ହାତ ଧରିଛି।" ଉଷା କହିଲେ, "ମୁଁ ଏକ ସ୍ଵପ୍ନରେ ଦେଖିଲି—କଳାବର୍ଣ୍ଣ, କମଳନୟନ, ପୀତବସନଧାରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତ, ଯିଏ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି।" "ମୁଁ ସେଇ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛି, ଯିଏ ମୋତେ ତାଙ୍କ ଅଘ୍ରାଣ ଅଂଶୁରୁ ଅମୃତ ପାନ କରାଇଲେ, ତାପରେ ମୋତେ ଚାହିଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇ, ମୋତେ ଶୋକ ସମୁଦ୍ରରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।" ଚିତ୍ରଲେଖା କହିଲେ, "ତିନି ଲୋକରେ ଯଦି ତୁମ ଦୁଃଖ ଲିଖିତ ଥାଏ, ମୁଁ ତାହା ଦୂର କରିଦେବି। କିଏ ଏହି ମନୋହର ପୁରୁଷ, ମୋତେ କୁହ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଦେବି।" ଏହିପରି କହି, ଚିତ୍ରଲେଖା ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ନାଗ, ଦାନବ, ଵିଦ୍ୟାଧର, ଯକ୍ଷ, ମାନବ—ଏମାନଙ୍କର ଚିତ୍ର ଆକିଲେ। ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୃଷ୍ଣି, ଶୂର, ଅନକଦୁଣ୍ଡୁଭି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ରାମ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିତ୍ର ଆକିବାବେଳେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ଏହି ଚିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଚିତ୍ର ଦେଖି ଉଷା ମୁହଁ ନମାଇ ହସିଲେ, "ଏହି, ଏହି!" ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କଲେ। ଏହି ଅର୍ଥ ବୁଝି, ଯୋଗିନୀ ଚିତ୍ରଲେଖା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାତି, ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁଅ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ, ଯିଏ ଶୋଭାମୟ ଶୟନରେ ଶୁଇଥିଲେ, ଉଠାଇ ନେଇ ଶୋଣିତପୁରକୁ ଆଣି ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ଗୃହରେ ତାଙ୍କ ସହ ସମୟ କାଟିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ପ୍ରବେଶ କରିପାରୁନଥିଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଆସନ, ପାନୀୟ, ଭୋଜନ, ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା। ଉଷାଙ୍କ ମହଳରେ ଲୁଚିଥିବା ଅନିରୁଦ୍ଧ, ତାଙ୍କର ଭାବ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଉଷାଙ୍କ ସ୍ନେହରେ ଏମିତି ମଗ୍ନ ହେଲେ ଯେ, ସମୟ କେମିତି କଟିଯାଉଛି ଟିକେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେନାହିଁ। ଏଭଳି ଯଦୁବୀର ଅନିରୁଦ୍ଧ ଉଷାଙ୍କୁ ଭୋଗ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ରକ୍ଷାକାରୀମାନେ ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନ୍ଦାଜ କଲେ ଯେ କିଛି ଅପରିଚିତ ଘଟଣା ଘଟୁଛି। ସେମାନେ ବାଣଙ୍କୁ ଯାଇ କହିଲେ, "ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛୁ ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ପରିବାର ପାଇଁ ଅପମାନ।" "ଆମେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ମହଳରେ କିପରି ଏକ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଛି, ଆମେ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ।" ଏହି ଶୁଣି ବାଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିୟଗ୍ର ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଉଷାଙ୍କ ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯଦୁବଂଶୀ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ କାମଦେବଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର, କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତବସନଧାରୀ, କମଳନୟନ, ଚୌଡ଼ା ହସ୍ତ, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ, ଗୁମୁଡ଼ି ଚୁଲି, ହସ୍ୟମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଖ ଅଲଙ୍କୃତ। ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳୁଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସକ୍ତ, କୁଙ୍କୁମ ଲାଗିଥିବା ମାଳା ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଚମ୍ପା ମାଳା ଥିଲା। ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବାଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଏଠାରେ ମାଧବଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁସେନା ଓ ସେବକମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦେଖି, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଗଦା ଉଠାଇ ଯମଦଣ୍ଡ ଧାରୀ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଚାରିପଟେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ପକଡ଼ିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ସେମାନଙ୍କୁ ମୃଗପିଙ୍ଗଳ ଭଳି ମାରିଦେଉଥିଲେ; ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ସେମାନେ ମହଳରୁ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, କେହାର ମୁଣ୍ଡ, ଜଂଘା, ବାହୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ବାଣଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ସର୍ପପାଶ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧିତ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲା। ଉଷା ଏହା ଦେଖି ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଜଳାଞ୍ଜଳି ହୋଇ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ।