ବାଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଝିଅ ଚିତ୍ରଲେଖା ଥିଲେ ଉଷାଙ୍କ ମିତ୍ର। ଏକ ଦିନ ଉଷାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚିତ୍ରଲେଖା ଉତ୍ସୁକତାରେ ଉଷାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ସୁନ୍ଦର ଭୂକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଉଷା, କେହି ଲୋକଙ୍କୁ ତୁମେ ଖୋଜୁଛ? କେମିତି ପୁରୁଷ ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଛି? ରାଜକୁମାରୀ, ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ତୁମ ହାତ ଧରିନାହାନ୍ତି।" ଉଷା ଭାବଗଭୀର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏକ ସ୍ବପ୍ନରେ ଦେଖିଥିଲି—ଏକ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମନୟନ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା ଧାରଣ କରିଥିବା ପୁରୁଷ, ଯିଏ ନାରୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଆକର୍ଷଣ କରେ।" "ମୁଁ ଏହି ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛି, ଯିଏ ମୋତେ ତାଙ୍କର ଓଠ ମଧୁର ଅମୃତ ପାନ କରାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଚାହିଁ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ମୋତେ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଫେଲି ଦେଲେ।" ଚିତ୍ରଲେଖା କହିଲେ, "ତୁମର ଏହି ଅସୁଭ ଦୁଃଖ ଯଦି ତିନି ଲୋକରେ ଲେଖାଯାଇଛି, ମୁଁ ତାହାକୁ ଦୂର କରିଦେବି। ଏହି ମନୋହର ପୁରୁଷ କିଏ, ମୋତେ କହ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖରେ ଆଣିଦେବି।" ଏପରେ, ଚିତ୍ରଲେଖା ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ନାଗ, ଦାନବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଯକ୍ଷ, ଏବଂ ମାନବମାନେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଚିତ୍ର ଆକିଲେ। ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବୃଷ୍ଣି, ଶୂର, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ରାମ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚିତ୍ରାଇବା ବେଳେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଚିତ୍ର ଦେଖି ଉଷା ମୁହଁ ନମାଇଲେ, ହସି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସେ, ସେ।" ଏହା ବୁଝି, ଯୋଗିନୀ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାତି ଚିତ୍ରଲେଖା ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଉତ୍ତମ ଶୟନରେ ଶୁଇଥିବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ନେଇ ଶୋଣିତପୁରକୁ ଆଣିଲେ, ତାଙ୍କ ମିତ୍ର ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ଉଷା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ମୁହଁରେ, ନିଜ ଗୃହରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ସହ ରମିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଆସନ, ପାନୀୟ, ଖାଦ୍ୟ, ରସ, ଏବଂ ସେବା ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଉଷାଙ୍କ ଅନୁରାଗ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିଲା, ଅନିରୁଦ୍ଧ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଇ ବିମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ, ଦିନ ଗୁଡିକ କେମିତି ଚାଲିଯାଉଛି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବରେ ଯଦୁବୀର ଅନିରୁଦ୍ଧ ଉଷା ସହ ରମିଲେ, ଉଷାଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ରକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କ ଚାଳ ଦେଖି ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ବାଣଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ, "ଆମେ ତୁମ ଝିଅର କିଛି ଅସାଧାରଣ ଚାଳ ଦେଖିଛୁ, ଏହା ପରିବାରର ଅପମାନ।" "ଆମେ ରକ୍ଷା କରୁଛୁ, ମହାରାଜ, ତଥାପି ଏହି ଝିଅର ଗୃହରେ ଏକ ପୁରୁଷ ଆସି କିପରି ତାଙ୍କୁ ମଲିନ କରିଛି, ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ।" ଏହି ଖବର ଶୁଣି ବାଣ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଝିଅର ଗୃହକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଲେ, ଯଦୁବଂଶୀ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ମନୋରଥର ଝିଅ, ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ସୁନ୍ଦର, କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତବସ୍ତ୍ର, ପଦ୍ମନୟନ, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ, ଗୋଲାପ ଚୁଲ, ହସିଥିବା ଚାହାରା ଦେଖିଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଜନ ଉଷା ସହ ଚେସ୍ ଖେଳୁଥିଲେ, ଉଷା ତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉଷାଙ୍କ ଷ୍ଟନର କୁମ୍କୁମ ଲଗିଥିବା ମାଳାରେ ସଜିଥିଲା, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଜାସ୍ମିନ ମାଳା ଧରିଥିଲେ; ଉଷାଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିବା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖି ବାଣ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ମାଧବଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ରକ୍ଷକ ଏବଂ ସେନା ଘେରି ରଖିଥିବା ଦେଖି, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଗଦା ଉଠାଇ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯମ ଭଳି ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି ଦଢ଼ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଚାରିପାଖରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ହାତରେ ବିନାଶ ହେଲେ, ଏକ ଶୂକର ନାୟକ କୁକୁରମାନେ ମାରି ଦେଇଥିବା ପରି; ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବା ଲୋକମାନେ ଗୃହରୁ ପଳାଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଜଙ୍ଘା, ଭୁଜା ଭଙ୍ଗ ହେଇଗଲା। ତାପରେ ବାଣଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ସର୍ପ ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଦଳକୁ କ୍ରୋଧରେ ମାରିଥିଲେ; ଉଷା ଦୁଃଖ ଏବଂ ଶୋକରେ ବିହ୍ବଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧା ଦେଖି ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟରେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଘଟଣା ଦଶମ ଷ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ପୁରାଣର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରାଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭାଗର ଶୋଣିତପୁର ଅନିରୁଦ୍ଧ ବନ୍ଧନ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ଭାରତବଂଶୀ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଥିବା ଚାରି ମାସ ଦୁଃଖରେ ଗତି କଲେ।" ନାରଦଙ୍କୁ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଏବଂ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶୁଣି, ବୃଷ୍ଣିମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଦେବତା, ଶୋଣିତପୁରକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯୁୟୁଧାନ, ଗଦା, ସାମ୍ବ, ସାରଣ, ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ, ଭଦ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ରାମ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ଭାବରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ବାଣଙ୍କ ନଗରକୁ ଚାରିପାଖରେ ବାରଟି ସେନା ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ଦେଲେ। ବାଣ ନିଜ ଉଦ୍ୟାନ, ଦୁର୍ଗ, ତୁରୀ, ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବା ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସମାନ ସେନା ନିୟେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଲେ। ବାଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଶିବ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରମଥମାନେ ସହ ନନ୍ଦୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ରାମ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର, ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଏବଂ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ସାମ୍ବ ବାଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହ, ସାତ୍ୟକୀ ବାଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କର ବିମାନରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ—ଭୂତ, ପ୍ରମଥ, ଗୁହ୍ୟକ, ଡାକିନୀ, ରାକ୍ଷସ, ବିନାୟକ—ମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ଦୂର କରିଦେଲେ। ପ୍ରେତ, ମାତୃ, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିଦେଲେ।