ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ରାଜା ପାରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ କହିଲେ— ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନହେବାରୁ ଚାରିମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଶୋକରେ ଡୁବିଥିଲେ। ଏହି ଖବର ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ନେଇଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବିଷୟରେ ଜାଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ମାନୁଥିବା ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ ଶୋଣିତପୁର ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ୟୁୟୁଧାନ, ଗଦ, ସାମ୍ବ, ସାରଣ, ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ, ଭଦ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଳଶାଳୀ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ, ସେମାନେ ସମେତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ବାରଟି ସେନା ବିଭାଗ ସହିତ ଏଗିଯାଇ, ବାଣଙ୍କ ନଗରୀକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ନେଲେ। ବାଣ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟାନ, ପ୍ରାଚୀର, ଗୋପୁର ଓ ଦ୍ୱାରମଣ୍ଡପ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଛି, ଏହା ଦେଖି ସେ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଠି, ସମାନ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ। ବାଣଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ପବିତ୍ର ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ପୁଅ ଏବଂ ପ୍ରମଥମାନେ ନନ୍ଦୀ ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ି ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ। ହେ ରାଜନ, ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ କେଶ ଉଠେଇଦେବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା— କୃଷ୍ଣ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଗୁହଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସାମ୍ବ ବାଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସହିତ ଓ ସାତ୍ୟକି ବାଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କର ବିମାନରେ ଆସିପହଁଚିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁଚର—ଭୂତ, ପ୍ରମଥ, ଗୁହ୍ୟକ, ଡାକିନୀ, ରାକ୍ଷସ ଓ ବିନାୟକମାନେ—କୁ ତାଙ୍କ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁର ତୀରରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ଦୂରେଇଦେଲେ। ପ୍ରେତ, ମାତୃ, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ତୀରରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ। ପିଣାକଧାରୀ ଶିବ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରତିଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିବାରଣ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର, ବାୟବ୍ୟକୁ ପାର୍ବତାସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନେୟକୁ ପାର୍ଜନ୍ୟ ଏବଂ ପାଶୁପତକୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିବାଦ କଲେ। ତାପରେ, ଜ୍ରମ୍ଭଣାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗିରିଶକୁ ମୂଢ଼ କରି, ଶୌରି କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ତୀରରେ ବାଣଙ୍କ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ତୀରବୃଷ୍ଟିରେ ଚାରିଦିଗରୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ (ସ୍କନ୍ଦ) ରକ୍ତରେ ଲୁହ ଝରାଇଲେ ଓ ମୟୂରଧ୍ୱଜ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ, ବଳରାମଙ୍କ ହଳରେ ପଡ଼ି ଯାଇଲେ, ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱହୀନ ସେନା ଚାରିଦିଗରେ ଭଗିଗଲା। ସ୍ୱନିଜ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବାଣ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଠି, ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମଝିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ପାଞ୍ଚଶୟ ଧନୁରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଦୁଇଟି ତୀର ଧରି, ବାଣ ଏକାସାଥି ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ। ପ୍ରଭୁ ହରି ସେଇ ଧନୁଷ୍ମାନେ ସମୟସାଥିରେ କାଟିଦେଲେ, ସାରଥି, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ। ତାଙ୍କର ମାଆ କୋଟରା ନଗ୍ନ ଦେହରେ ଓ ବିକଳ କେଶରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗରେ ଦଢ଼ି ଦାଣ୍ଡାଇଲେ, ପୁଅଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତେବେ, ଗଦାଗ୍ରଜ କୃଷ୍ଣ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦେଲେ, ନଗ୍ନ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ଏହିଅବସ୍ଥାରେ ବାଣ ରଥ ହୀନ ଓ ଧନୁଷ୍ ଭଞ୍ଜିତ ହୋଇ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରେତ ଦୂରେଇଗଲେ, ତିନିମୁଣ୍ଡ ଓ ତିନିପା ଥିବା ତାପ ନାମକ ଦେମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଦଶଦିଗ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ପରି ଭାସିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦିବ୍ୟ ନାରାୟଣ ନିଜ ତାପ ଦେମନକୁ ଛାଡ଼ିଲେ; ଶିବଙ୍କ ତାପ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତାପ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତାପ ଶକ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ତାପ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ସେ ଆଉ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନପାଇ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଚରଣକୁ ଶରଣ ନେଇ, ହାତ ଜୋଡ଼ି ସ୍ତୁତି କଲେ— “ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ନାଥ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ନିୟନ୍ତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟର କାରଣ, ଶାନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମର ଚିହ୍ନ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କାଳ, ଦୈବ, କର୍ମ, ଜୀବ, ପ୍ରକୃତି, ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରାଣ, ଆତ୍ମା, ବିକାର—ଏହି ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ମାୟା; ମୁଁ ଏହାର ନିରାକୃତିରେ ଶରଣ ନେଉଛି। ଆପଣ ନିଜ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବତା, ସାଧୁ ଓ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଅଧର୍ମୀଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରନ୍ତି; ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଅବତାର। ଆପଣଙ୍କ ଅସହ୍ୟ ତୀବ୍ର ତାପରେ ମୁଁ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି; ଯେଉଁଯେଉଁମାନେ ଆଶାରେ ବନ୍ଧା ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦମୂଳକୁ ଶରଣ ନେନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଚାଲିଥାଏ।” ପ୍ରଭୁ କହିଲେ— “ହେ ତ୍ରିଶିରା, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମ ତାପ ଭୟ ଦୂର ହେଉ। ଯେଉଁଯେଉଁଜଣେ ଆମର ଏହି ସଂଭାଷଣ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସେମାନେ ତୁମ ତାପରୁ ଭୟଭୀତ ହେବେ ନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ଶିବଙ୍କ ତାପ ଦେମନ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବିଦାୟ ହେଲେ; ବାଣ ପୁଣି ରଥ ଚଢ଼ି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ। ହେ ରାଜନ, ଏହି ସମୟରେ ବାଣ, ହଜାରଟି ହସ୍ତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଚକ୍ରଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ତୀରବୃଷ୍ଟି କଲେ। ପ୍ରଭୁ ପୁଣିପୁଣି ବାଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଆସୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଚକ୍ରରେ କାଟିଦେଲେ, ବାଣଙ୍କ ହସ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଗଛର ଶାଖା ପରି କାଟିଦେଲେ। ବାଣଙ୍କ ହସ୍ତ କଟାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଭକ୍ତପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ଭବ ପ୍ରଭୁ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ— “ତୁମେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରାତ୍ପର ଜ୍ୟୋତି, ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ; ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାମାନେ ତୁମେ ଆକାଶ ପରି ଏକାକୀ ଦେଖନ୍ତି।