ମହାଭାରତର ଏହି ପବିତ୍ର ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ଏହିଭଳି ଘଟଣାବଳୀ ଘଟିଲା। ଦୂର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ତାଙ୍କର ଭୂତାନୁସାରୀ ସେନା ଓ ଶୋଭାମୟ ପୋଷାକ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜି, ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ଆଦର ଦେଇ ବିଦାୟ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ୱଜ, ତୋରଣ ଓ ରକ୍ଷିତ ଚଉକି ଦ୍ୱାରା ସଜା ଥିଲା, ଶଂଖ, ଭେରି ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଗଞ୍ଜୁଥିଲା। ନାଗରିକ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଯିଏ ନିତ୍ୟ ସକାଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବିଜୟ ଓ ଶଙ୍କର ସହିତ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ କେବେ ହେଉନାହିଁ ପରାଜିତ। ଏହିପରି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧର "ଅନିରୁଦ୍ଧ ଆନୟନ" ନାମକ ତିରିଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, "ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଳରାମ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ, ରଥାରୋହଣ କରି ନନ୍ଦଙ୍କର ଗୋକୁଳକୁ ଚାଲିଗଲେ।" ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ବଳରାମ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ଦାଶାର୍ହ, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ଭାଇ ଆମକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କର।" ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଚୋଖରୁ ଲୁହ ଝରାଇଲେ। ବଳରାମ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ବୟସ, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ନିଜ ସମ୍ପର୍କ ଅନୁଯାୟୀ ବୟସ୍କ ଗୋପମାନେଠାରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ, ହସିବା, ହସକୁଳି, ହସି-କଥା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରେ ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ବଳରାମ ବି ତାଙ୍କର ଓ ତାଙ୍କର ପରିବାରର ଖବର ନେଲେ, ଭାବନାରେ କଣ୍ଠ ଭରିଗଲା, କାରଣ ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭାର ଦେଇ ଦିଏଥିଲେ। ଗୋପମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ବଳରାମ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ସୁସ୍ଥ ତୋ? ତୁମେ ତୁମ ପତ୍ନୀ-ସନ୍ତାନ ସହିତ ଆମକୁ ମନେ ପକାଅଛ କି?" "ସୁଭାଗ୍ୟରେ କଂସ ନାଶ ହୋଇଛି; ସୁଭାଗ୍ୟରେ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ସୁଭାଗ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହରାଇ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛ।" ଗୋପୀମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ହସି କହିଲେ, "କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ନଗର ନାରୀମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି?" "ସେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ, ପିତାମାତାକୁ ମନେ ପକାଅଛନ୍ତି କି? ସେ କେବେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ମାଆକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ କି? କିମ୍ବା ବଳବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଆମର ସେବା ମନେ ଅଛି କି?" "ହେ ଦାଶାର୍ହ, କାହିଁକି ତୁମେ, ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ମାଆ, ବାପା, ଭାଇ, ଭାବି, ସନ୍ତାନ, ଭଉଣୀ—ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲ?" "ସେ ଆକସ୍ମିକ ଯାଇ ଆମ ସ୍ନେହ ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଲେ। ଏମିତି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନାରୀମାନେ କିପରି ଭରସା କରିପାରିବେ?" "ନଗର ନାରୀମାନେ ଜ୍ଞାନବତୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏମିତି ଅସ୍ଥିର ଓ କୃତଘ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଥା କିପରି ମାନିପାରିବେ? ତଥାପି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷକ କଥା, ହସ, ଚାହାଣି ଓ ନିଶ୍ୱାସରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ରହନ୍ତି।" "ଆମ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ କଥା ହେବାର କଣ ଅର୍ଥ? ଆସ, ଅନ୍ୟ କଥା କହିବା। ଯଦି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମୟ ଏମିତି ଯାଉଛି, ଯେପରି ଆମ ପାଇଁ ଯାଉଛି।" ଶୌରିଙ୍କର ଖେଳାଳି କଥା, ମଧୁର ଚାହାଣି, ଚଳନ ଓ ପ୍ରେମମୟ ଆଲିଙ୍ଗନ ସ୍ମରଣ କରି ଗୋପୀମାନେ କାନ୍ଦିପକିଲେ। ଲୋକବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବଳରାମ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦୂତିୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋପୀମାନେକୁ ଅନେକ ଭାବରେ ଶାନ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି ବଳରାମ ଦୁଇ ମାସ—ମଧୁ ଓ ମାଧବ—ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ସହିତ ରହି, ରାତିରେ ସେମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ, ରାତିର ଖସି ଗନ୍ଧ ମଧୁର ପବନରେ ଭରି, ବଳରାମ ଯମୁନା କୂଳର ଉଦ୍ୟାନରେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ଘେରାଉରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବରୁଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବରୁଣୀ ଦେବୀ ଗଛ ଗୁହାରୁ ବାହାରିଲେ, ତାଙ୍କର ଖସି ଗନ୍ଧ ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ପୂରଣ କଲା। ବଳରାମ, ପବନରେ ଆସୁଥିବା ମଧୁ ଝରଣାର ଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ଶରାବ ପାନ କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ମଧ୍ୟରେ ରମଣୀମାନେ ଘେରିଥିବା ବଳରାମ, ହସ୍ତିମଦରାଜା ପରି ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଆକାଶରେ ଢୋଲ ବଜିଲା, ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା ହେଲା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଋଷିମାନେ ବଳରାମଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଗାଇଲେ, ହଳାୟୁଧ ମଦମତ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବିଚରଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ମଦେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲା। ମାଳା, ଏକ କଣ ଦାଣ୍ଡ, ବିଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ଧାରଣ କରି, ହସିଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ ଓ ଶିତଳ ଘମର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ହେଇଥିଲେ। ବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ଡାକିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନ ଆସିଲେ। ମଦମତ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ତାଙ୍କର ହଳ ଶିଖରରେ ଯମୁନାକୁ ଟାଣିଲେ ଓ କହିଲେ, "ହେ ପାପିନୀ, ମୁଁ ଡାକିଲି ବି ତୁମେ ଆସିଲା ନାହ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ହଳର ଶିଖରରେ ଏଠାରେ ଆଣିଦେବି।" ଏପରି ଭାବରେ ଦଣ୍ଡିତ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ଯମୁନା ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, "ହେ ବଳରାମ, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଭାବ ଜାଣିନଥିଲି, ଯାହାଙ୍କର ଏକ ଅଂଶରେ ଭୂମି ଧରିତ। ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ତୁମେ ଯେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହା ଜାଣିନଥିଲି। ହେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛି, ଦୟା କର।" ଏପରି ଅନୁରୋଧରେ, ବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କଲେ, ହସ୍ତିମଦରାଜା ପରି ତାଙ୍କର ହସ୍ତିନୀମାନେ ସହିତ। ପରେ, ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ଶେଷ କରି, ବଳରାମ ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଗୋପୀମାନେକୁ ମହାମୂଲ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଅପୂର୍ବ ମାଳା ଦାନ କଲେ। ନୀଳବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଭଲ ଭାବରେ ଶୋଭିତ ଓ ଅଙ୍ଗରାଗ ଲେପି, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ହସ୍ତିମଦରାଜା ଭଳି ଶୋଭିତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯମୁନା ଟାଣି ଆଣିଥିବା ପଥ ଏଯାଁ ଦିନ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ଚିହ୍ନ ମିଳେ। ଏପରି ଭାବରେ ସମଗ୍ର ରାତି ବଳରାମ ବ୍ରଜରେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ବ୍ରଜନାରୀମାନଙ୍କର ମଧୁରତାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ରହିଲା। ପୁଣି, ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏହି ଛଅଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।