ଦ୍ୱାରକା ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିବା ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନାରଦ, ଏକ ଅପୂର୍ବ ସୃଜନାର ଶହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପାର୍କଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସ୍ୱର ରେ ଶବ୍ଦିତ ହେଉଥିଲା। ଅନେକ ସ୍ରୋତସ୍ୱିନୀ ଝିଲିକ ନୀଳ କମଳ, କୁମୁଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଉଚ୍ଚ ଗଛପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ହଂସ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚର ଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ସେଇ ସହର ନବଶତ ହଜାର କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଓ ରୌପ୍ୟର ମହଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଯାହା ଅନ୍ୟନ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଓ ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଭରିଥିଲା। ରାସ୍ତା, ଚକ, ବଜାର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଭାଗୃହ, ଦେବାଳୟ, ବଡ଼ ଅଳଙ୍କୃତ ଗୃହ ଏବଂ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ଛିଟାଯାଇଥିଲା, ପତାକା ଓ ବ୍ୟାନର ରୂପେ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଉଥିଲା। ଗୃହମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ଅନ୍ତଃପୁର ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୃହସ୍ଥ ଆଦର କରୁଥିଲେ; ଏଠି ହରିଙ୍କ ନିଜ ନିପୁଣତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ନିଜେ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ନାରଦ, ଶୌରିଙ୍କ ଏକ ରାନୀଙ୍କ ଏକ ଶୋଭାମୟ ମହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଶୋଭା ଓ ଭବ୍ୟତାରେ ଅପୂର୍ବ। ମହଲଟି କୋରାଲର ମଜବୁତ ଖମ୍ଭା, ନୀଳ ରତ୍ନ ତଳ, ନୀଳମଣିର ଦେଉଳି ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚମକ ଦେଉଥିବା ଭୂମିରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା। ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ତିଆରି କରିଥିବା ମୁକ୍ତାମାଳା ଝୁଲିଥିବା ଛତ୍ର, ମଣି ଓ ହାତୀଦାନ୍ତର ଅସନ ଓ ଶଯ୍ୟା ରହିଥିଲା। ଅନେକ ଦାସୀମାନେ ଶୋଭାମୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ବାନ୍ଧା, ପଗଡ଼ି ଓ ମଣି ଝୁମକା ପିନ୍ଧି ରହିଥିଲେ। ମଣିର ଦୀପର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଅପସାରଣ କରୁଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ବାଲକନୀରେ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଧୂପ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଥିଲା, ଗଭୀର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ବିଦାୟ ସ୍ଥାନ ଦେଖି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ହଜାର ଦାସୀ ମଧ୍ୟରୁ ଗୁଣ, ରୂପ, ଯୌବନ ଓ ପୋଷାକରେ ସମାନ ଥିବା ରାନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାତଳି ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ସାତ୍ୱତମୂର୍ତ୍ତି କୁ ଉଳା ଦେଉଥିଲେ। ଭଗବାନ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାରକ, ତାଙ୍କର ଶିର ନମାଇ ଚରଣସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ହସ୍ତଜୋଡ଼ି ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ପଦ ଧୋଇ, ସେଇ ଜଳ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଚାର୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଅଧିପତି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ପାଦ ପବିତ୍ରତାର ସାର୍ବୋଚ୍ଚ ତୀର୍ଥ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏପରେ, ସେଇ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ, ମୃଦୁ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରୀ କଥାରେ ପଚାରିଲେ—‘ଓ ଭଗବାନ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବୁ?’ ତେବେ ନାରଦ କହିଲେ—‘ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ମିତ୍ରତା ଦେଖାନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦମନ କରନ୍ତି; ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—ଏହା ଆମେ ଜାଣୁଛୁ। ଆପଣଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱୟ ଦେଖିଛି, ଯାହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି। ଏହି ସଂସାର ଓଳିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହେବା ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଦିଅନ୍ତୁ।’ ଏଭଳି ଦିନ ଅନ୍ୟ ଗୃହକୁ ଯାଇ, ନାରଦ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯୋଗମାୟା ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ—କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଓ ଉଦ୍ଧବ ସହିତ ଚୋପା ଖେଳୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଉଠି, ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଦର ଦେଉଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ପଚାରିଲେ—‘ଓ ଭଗବାନ, କେବେ ଆସିଲେ? ଆମେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବୁ?’ ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ନାରଦ ଚୁପଚାପ ଅନ୍ୟ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶିଶୁମାନେ ସହ ଖେଳିବାରେ ଦେଖିଲେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିବାରେ ଦେଖିଲେ। କେଉଁଠି ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରୁଥିଲେ, ପଞ୍ଚ ବିଧିରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, କେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁଆଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଉଥିଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କେଉଁଠି ବେଦ ପଢ଼ୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ତଲୱାର ଓ ଢାଳ ନେଇ ଅସ୍ତ୍ରପଥରେ ଚାଲୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ସହ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ବସି, ଗାୟକମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ଉଦ୍ଧବ ଭଳି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ଅନ୍ତଃପୁରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିଳାମାନେ ସହ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁ ଅଲଙ୍କୃତ ଗାଈ ଦେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ଶୁଭ କଥା, ପୁରାଣ ଶୁଣୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ପ୍ରିୟା ସହ ହାସ୍ୟ କଥା କହି ଅନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମରେ ଲିନ୍ନ ଥିଲେ। କେଉଁଠି ଏକାକୀ ବସି ପ୍ରକୃତିତୀତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ଗୁରୁମାନେ କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। କେଉଁଠି କେଶବ କେହି ସହିତ ସନ୍ଧି କରୁଥିଲେ, କେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ବଳରାମ ସହ ଧର୍ମଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପୁଅ, ଝିଅଙ୍କ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଉଥିଲେ, ସମ୍ମାନ ଓ ଧନ ଦେଉଥିଲେ। ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ବିଦାୟ, ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସବ ଉଦ୍ଯାପନ କରୁଥିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। କେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ କୂଏଁ, ବଗିଚା, ମଠ ଓ ଏହିପରି କାମ କରି ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଶିକାର କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପଶୁ ବଳି ଦେଉଥିଲେ, ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ। ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପେ କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଉଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଏସବୁ ଦେଖି ନାରଦ ହସି ହସି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗମାୟାକୁ ଜାଣୁଛୁ, ଯାହା ମାୟାବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହା ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେବା କରି ଦେଖିପାରିବାଯୋଗ୍ୟ।