ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁକୁଟମଣି ଭଳି ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଏହା ହେଉଛି ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ। ଏଠାରେ ପରମହଂସମାନଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନର ଗୀତ ଗାଯାଯିଛି। କାର୍ମ୍ୟରହିତ ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତି—ଏ ସବୁ ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣିଲେ, ପଢିଲେ ଓ ଚିନ୍ତନ କଲେ, ମଣିଷ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଭାଗବତର ରସ ସ୍ଵର୍ଗ, ସତ୍ୟଲୋକ, କୈଳାସ କିମ୍ବା ଵୈକୁଣ୍ଠରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ସଦା ଏହି ଭାଗବତର ଅମୃତରସକୁ ପିଉନ୍ତୁ, କେବେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ମହତ୍ ସଭାରେ ବାଦରାୟଣ ବ୍ୟାସଦେବ ବକ୍ତବ୍ୟ ରଖୁଥିଲେ, ତାଁଠାରେ ଶ୍ରୀହରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ବଲି, ଉଦ୍ଧବ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାଭାଗବତମାନେ ଥିଲେ। ଦେବମୁନି ନାରଦ ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଲେ। ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀଗୁଣଗାନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ମହୋତ୍ସବ ଦେଖିବାକୁ ଶିବ-ପାର୍ବତୀ ଓ ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପଦ୍ମାସନରେ ବସି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମଞ୍ଜିରା ବଜାଉଥିଲେ, ଉଦ୍ଧବ ଉତ୍ସାହରେ ଘଣ୍ଟା ନାଡ଼ିଥିଲେ, ଦେବମୁନି ନାରଦ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱରରେ ବୀଣା ବଜାଉଥିଲେ ଓ ଅର୍ଜୁନ ସଙ୍ଗୀତର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମୃଦଙ୍ଗ ବଜାଉଥିଲେ, 'ଜୟ! ଜୟ! କୁମାରମାନେ, କିପରି ଦକ୍ଷତା ସହିତ ତୁମେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଗାଉଛ' ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ଆଗରେ ବ୍ୟାସପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ ଗଭୀର ଧାରାରେ ଗାଥା ପଢ଼ୁଥିଲେ। ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀହରି, ଶିବ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଏକାସାଥିରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିନୟ ଶିରୋମଣି ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମହୋତ୍ସବ ଦେଖି, ଶ୍ରୀହରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ—'ତୁମେ ମୋତେ ଯେପରି ଭକ୍ତି ଦେଉଛ, ମୋ ଉପରେ ଯେପରି ଗୀତ ଓ ଗୁଣଗାନ କରୁଛ, ତାହା ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇଛି। ତୁମେ ମୋ ପାଖରୁ ମନରେ ଯେଉଁ ଭଳି ଭାବେ ଚାହ, ଏକ ଵର ମାଗ।' ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଭକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ପାହାଡ଼, ସର୍ପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଗୀତରେ ତୁମେ ସ୍ମରିତ ହେଉ, ଏହି ଆମର ଇଚ୍ଛା।' ଅଚ୍ୟୁତ 'ତଥାସ୍ତୁ' ବୋଲି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ତା'ପରେ ନାରଦ ଓ ଶୁକଦେବ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପାଦେ ନମସ୍କାର କଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ମୋହ ଦୂର ହୋଇ, ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାର ଅମୃତରସ ପିଇ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଭକ୍ତି ଓ ଏହାର ରକ୍ଷା ଶୁକଦେବ ତାଙ୍କର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ କଲେ। ଭାଗବତ ସେବା କରିଲେ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମନ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଆତ୍ମତାପରେ ପୀଡ଼ିତ, ମୋହର ଦେତ୍ୟାକ୍ରାନ୍ତ, ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଭାଗବତ ଶୁଣିବା ମହୋପକାରୀ। ଏଠି ଶୌନକ ପଚାରିଲେ—'କେବେ ଶୁକଦେବ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ? କେବେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା ପୁନି କହିଥିଲେ? କେବେ ଦେବମୁନି ନାରଦ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର।' ସୂତ କହିଲେ—'ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ ତିରିଶି ବର୍ଷ ହେବା ପରେ, କଳିଯୁଗ ଆଗ୍ରସର ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀରେ ଶୁକଦେବ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।' 'ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ଶେଷ ହେବା ପରେ, କଳିଯୁଗର ଦୁଇଶଏ ବର୍ଷ ପରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶୁଭ ନବମୀ ତିଥିରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।' 'ତା'ପରେ ଆଉ ତିରିଶି ବର୍ଷ ପରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।' 'ଏହିପରି, ହେ ନିର୍ମଳମନ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେଇ ଭାଗବତ କଥା କଳିଯୁଗରେ କିପରି ସଂସାର ରୋଗ ନାଶ କରେ, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।' 'ଏହି କଥା, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ମୁକ୍ତିର ଏକମାତ୍ର ସାଧନ, ଭକ୍ତିର ଲୀଳାକୁ ଉଦ୍ଭାସିତ କରେ। ପୁଣ୍ୟଜନମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଆଦର ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଏହି ଜଗତରେ ତେବେ କେଉଁ ପୂଣ୍ୟସ୍ଥଳ କି ବିଶେଷ କୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଲା କଣ?' 'ଏପରି ହେଉଛି, ଯମ ତାଙ୍କର ଦୂତକୁ ଦେଖିଲେ, କଥାଯାଉଛି, କାନରେ କହନ୍ତି—"ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ କଥାରେ ମଗ୍ନ, ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେ। ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧର ଅଧିପତି, ଭକ୍ତଙ୍କ ନୁହେଁ।"' 'ଏହି ଅସାର ସଂସାରରେ, ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଅମୃତ ଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ମନକୁ ଦୂଷିତ କରୁଛି, ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶୁକଦେବଙ୍କ ଅମୃତ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣି ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କର। ଅନ୍ୟଥା, ଅନାବଶ୍ୟକ ଭ୍ରମଣ କରି, ତଳସ୍ତରୀୟ କଥା ଶୁଣି, କାହିଁକି ଅନର୍ଥ କରିବ? ପରୀକ୍ଷିତ ନିଜେ ଏହି ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ କଥା ଶୁଣିଥିଲେ।' 'ଶୁକଦେବଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରିତ ଏହି ରସଧାରା ଗାଥା ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୋତା ଓ ପାଠକ ଦୁହେଁ ମନୋବନ୍ଧନ କରେ, ସେ ଅନ୍ତେ ବୈକୁଣ୍ଠ ନାଥ ହୋଇଯାଏ।' 'ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଏହି ଗୁପ୍ତତମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏକାଥରେ ତୁମେ ଶୁଣିଲ। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଜଗତରେ ଶୁକଦେବଙ୍କ କଥା ପରି ଶୁଦ୍ଧ କିଛି ନାହିଁ—ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ସଂହିତାର ରସ ପିଉ।' 'ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ଭକ୍ତି ସହିତ ନିୟମିତ ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଢ଼ନ୍ତି—ଦୁହେଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ଭାବେ କଲେ, ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ।' ଏଠି ଶୌନକ ପଚାରିଲେ—'ନାରଦ ଚାଲିଗଲେ ପରେ, ବାଦରାୟଣ ବ୍ୟାସଦେବ କଣ କଲେ?' ସୂତ କହିଲେ—'ଦିବ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମତଟରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ନାମ ଶମ୍ୟାପ୍ରାସ, ଯାହା ଋଷିମୁନିମାନଙ୍କ ଏକତ୍ରିକରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।' 'ସେଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବଦରୀ ଗଛର ଛାୟାରେ ବ୍ୟାସଦେବ ବସି, ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ।' 'ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତ ମନ ନେଇ, ସେ ସମଗ୍ର ପୁରୁଷ ଓ ତାଙ୍କ ଉପର ନିର୍ଭର ମାୟାକୁ ଦେଖିଲେ।