ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଦର୍ଶନଗୁଡ଼ିକର ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତତମ ସତ୍ୟଟି ଏଠି ଏକାଥରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ଭୂମିରେ ଶୁକଦେବଙ୍କ କଥା ପରି ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ସଂହିତାର ସାର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ପିଉ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିୟମିତ ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ୱୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିଲେ ଏହାର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ପରେ, ଶୌନକ ମହାର୍ଷି ପଚାରିଲେ: "ହେ ସୂତ, ନାରଦ ଯିବା ପରେ, ବଦରାୟଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ପରେ କ’ଣ କଲେ?" ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଦିବ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ଶମ୍ୟାପ୍ରାସ' କୁହାଯାଏ, ଏହା ଋଷିମାନଙ୍କ ମିଳନସ୍ଥଳ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ବଦରୀ ଗଛର ଝୁପଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାସଦେବ ବସି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷ ଓ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ମାୟାକୁ ଦେଖିଲେ। ସେଇ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ତାଙ୍କ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ବିସ୍ମୃତ ହୋଇ, ତିନି ଗୁଣର ଦେହ ଭାବି ଦୁଃଖ ଓ ଅଭାଗ୍ୟକୁ ନିଜର ଭାବି ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହି ଦୁଃଖର ନିବାରଣ ପାଇଁ, ବ୍ୟାସଦେବ ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ସାତ୍ୱତ ସଂହିତା ରଚନା କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପରମ ପୁରୁଷ ପ୍ରତି ସାକ୍ଷାତ୍ ଭକ୍ତି ଶିଖାଯାଇଛି। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିଲେ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହୁଏ ଓ ଦୁଃଖ, ମୋହ ଓ ଭୟ ଦୂରିତିଯାଏ। ଏହି ଭାଗବତ ସଂହିତାକୁ ଶ୍ରୀ ବ୍ୟାସଦେବ ନିୟମିତ ଶ୍ରେଣୀରେ ରଚନା କରି ତାଙ୍କ ବିରକ୍ତିଶୀଳ ପୁଅ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ। ତେବେ ଶୌନକ ପୁଣି ପଚାରିଲେ: "ଏମିତି ବିରକ୍ତିଶୀଳ, ନିଜେ ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରୁ ଅଲିପ୍ତ ଏହି ମୁନି କାହିଁକି ଏହି ମହାଗ୍ରନ୍ଥ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ?" ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଏମିତି ସ୍ୱୟଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ କାରଣ ବିନା ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଏପରି। ବଦରାୟଣ ପୁତ୍ର ଶୁକ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ହରିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷିତ, ସେ ସଦା ଭାଗବତ କଥା ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ପ୍ରିୟ।" ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ, ନିଧନ, ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଅନ୍ତିମ ଅବସ୍ଥା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥାର ଆରମ୍ଭ ବିବରଣା କରିବି। କୌରବ ଓ ଶୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀରମାନେ ଯୋଦ୍ଧାର ଭାଗ୍ୟ ଭୋଗିଥିବାବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଭୀମଙ୍କ ଗଦା ଘାତରେ ଜଘନ୍ନ ଭାଙ୍ଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ରାତିରେ ଶୁଆ ଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦୁଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ। ସେ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ହତ୍ୟା ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ମାତା ଦୃଷ୍ଟି ଜଳରେ ଭରି କାନ୍ଦିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନ କରିବାକୁ ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: "ମୃଦୁ ମହିଳା, ମୁଁ ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି—ମୋର ଗାଣ୍ଡୀବର ତୀରେ ଏହି ଅପରାଧୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆଣି ଦେବି, ଯାହା ଦେଖି ତୁମେ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦାହ କରି ସ୍ନାନ କରିପାରିବେ।" ଏପରି ମିଷ୍ଟି ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତନ କରି, ଅର୍ଜୁନ—ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ବନ୍ଧୁର ପୁଅ—କ୍ରୋଧେ ତାପସ ପୁତ୍ର ସଶକ୍ତ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମାଙ୍କ ପଛରେ ହନୁମାନ୍ ଧ୍ୱଜା ଉଠାଇ ଚାଲିଲେ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଆଗମନ ଦୂରରୁ ଅନୁଭବି, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମା ଭୟଭିତ ହୋଇ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଚରି ରଥ ଚଲାଇଲେ, ଯେପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଏଡ଼ି ଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ଘୋଡ଼ାମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ, ସେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ନିବାରଣ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜାଣୁନଥିଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱଲନ୍ତ ଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଜୀବନକୁ ହୁଁକାର ମାରୁଥିବା ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧୋଷ କଲେ: "ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଭୟ ନାଶକ, ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରର ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାରକ। ତୁମେ ଆଦିପୁରୁଷ, ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ୱାମୀ, ପ୍ରକୃତିରୁ ପରେ; ତୁମର ଚେତନା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଆତ୍ମାରେ ଏକତାରେ ବସିଥାଉ। ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମୂଢ଼ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅ। ଏହି ଅବତାର ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ନିତ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ପୃଥିବୀରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହା କ’ଣ ଓ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି, ମୁଁ ଜାଣେନି—ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱଲନ୍ତ ଶକ୍ତି ଆସୁଛି।" ଭଗବାନ କହିଲେ: "ଏହା ହେଉଛି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମା ଛାଡ଼ିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର; ସେ ଏହାକୁ ନିବାରଣ କରିବା ଉପାୟ ଜାଣେନି, କାରଣ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ। ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ନାହିଁ; ଏକେ ଧରଣର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ନିବାରଣ କରିହେବ, କାରଣ କେବଳ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ କରିପାରିବେ।" ସୂତ କହିଲେ: ଭଗବାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ ଅର୍ଜୁନ ପରିକ୍ରମା କରି, ଜଳ ଛୁଇଁ, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିହତ କଲେ। ଉଭୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ବଣ୍ଡ ହୋଇ, ତୀରରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ମାଟି ଓ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱାଳା ତିନି ଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହାକୁ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ଭାବି ଭୟଭିତ ହେଲେ। ଲୋକମାନେ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଲୋକରେ ବିକ୍ଷୋଭ ଦେଖି, ଏବଂ ଵାସୁଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ଅର୍ଜୁନ ଉଭୟ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିବାରଣ କଲେ।