ମନୁଷ୍ୟର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ବ୍ୟାସଦେବ ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକୃତି ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କଲେ—ସାତ୍ୱତ ସଂହିତା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭକ୍ତିରେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ କୁ ଉପାସନା କରିବା ଶିଖାଯାଏ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଶୁଣିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏହା ଦୁଃଖ, ମୋହ ଓ ଭୟକୁ ଦୂର କରେ। ବ୍ୟାସଦେବ ଏହି ଭାଗବତ ସଂହିତାକୁ ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ରଚନା କରି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ, ଯିଏ ବିରାଗରେ ନିରତ ଥିଲେ। ଶୌନକ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ଏହି ବିରାଗୀ, ନିରାସ୍ତ ଓ ଆତ୍ମରତ ଋଷି, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, କାହିଁକି ଏହି ମହାଗ୍ରନ୍ଥ ପଠିଲେ? ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଆତ୍ମରତ ଓ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ରହିତ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନଥିବା ଭକ୍ତି ହରିଙ୍କୁ କରନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଏପରି। ବଦରାୟଣଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଦେବ, ହରିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ସଦା ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏହି ମହାକାବ୍ୟ ପଠିଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜାଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିର୍ୟାସ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଅନ୍ତିମ ଅବସ୍ଥା, ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥାର ଉଦୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। କୌରବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀରମାନେ ବୀରଗତି ଅଂଶୀ ହେଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଭୀମଙ୍କ ଗଦା ଘାତରେ ଜଂଘା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଡିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମା ତାଙ୍କ ମାଷ୍ଟରଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକ ଘୃଣିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ—ସେ ରାତିରେ ଶୁଇଥିବା କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ। ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ଭୟାନକ ହତ୍ୟା ଶୁଣି, ମାତା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ କାନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ, ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: “ଓ ଶାନ୍ତ ଲେଡି, ମୁଁ ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି—ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁରୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମବନ୍ଧୁ ଅଗ୍ରହୀତାର ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ଆସିବି, ଯେଉଁଥିରେ ତୁମେ ପୁଅମାନେ ଦାହ କରି ପରେ ସ୍ନାନ କରିପାରିବେ।” ଏପରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଅର୍ଜୁନ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ସାଙ୍ଗା ନିଅ, ରୋଷରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମାଙ୍କୁ ଦୃତ ଚେଷ୍ଟାରେ ପଛୁଆ କଲେ, ତାଙ୍କ ରଥରେ ହନୁମାନଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଥିଲା। ଅର୍ଜୁନ ଦୂରରୁ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏକ ରଥରେ ପୃଥିବୀ ବ୍ୟାପି ପଳାଇଲେ, ଯେପରି କେହି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଏଡାଇ ପଳାଇଥାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଘୋଡାମାନେ କ୍ଳାନ୍ତ, ତେଣୁ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ଧ୍ୟାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଏହା ନିବୃତି କରିବା ବିଧି ଜଣା ନଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଥିଲା। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଜୀବନର ଭୟ ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: “ଓ କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ଭକ୍ତଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରିବାରେ ଏକମାତ୍ର; ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୁକ୍ତି ଦେବାରେ ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ତୁମେ ଆଦି ପୁରୁଷ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ; ମାୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଚେତନାର ଶକ୍ତିରେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥାଅ। ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧି ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଉଛ; ଏହି ଅବତାର ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ, ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି। ଏହା କ’ଣ, ଏଠାରୁ କାହିଁକି ଆସିଛି, ଓ ଦେବାଦିଦେବ? ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶକ୍ତି ଆସୁଛି।” ଭଗବାନ କହିଲେ: “ଏହା ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର; ସେ ଏହାକୁ ନିବୃତି କରିବା ବିଧି ଜଣା ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସିଛି। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ନାହିଁ; ଏହାକୁ ସମାନ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିବୃତି କରାଯାଏ, କାରଣ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିକୁ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିବୃତି କରିପାରିବେ।” ସୂତ କହିଲେ: ଭଗବାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଅର୍ଜୁନ, ଶତ୍ରୁବିନାଶୀ, ପରିକ୍ରମା କରି, ପାଣି ଛୁଇଁ, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ। ଉଭୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶକ୍ତି ତିନି ଲୋକକୁ ଦହୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଏହାକୁ ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ଭାବିଲେ। ଲୋକମାନଙ୍କ ହତାଶା ଓ ଜଗତର ବିକଳତା ଦେଖି, ଓ ଭାସୁଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ଅର୍ଜୁନ ଉଭୟ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିବୃତି କଲେ। ତାପରେ, ଗୌତମୀର ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଉପରେ ଦୃତ ଆଗ୍ରହ କରି, ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଜଣାପ୍ରାଣୀ ପରି ଦୃଢ ଦୈଁଥିଲେ। ଶତ୍ରୁକୁ ଦୈଁ ଶିବିରକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ, କ୍ରୋଧରେ, ଅର୍ଜୁନକୁ କହିଲେ: “ଓ ପାର୍ଥ, ଏହି ଅପରାଧୀକୁ ଛାଡି ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ! ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାମଧାରୀ, ରାତିରେ ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ନିରପରାଧ ଶିଶୁମାନେକୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ଧର୍ମ ଜଣା ଲୋକ ମଦାନ୍ଧ, ବିଭ୍ରାନ୍ତ, ପାଗଳ, ନିଦ୍ରାସ୍ଥ, ଶିଶୁ, ମହିଳା, ଅସହାୟ, ଶରଣାଗତ, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ, ଭୟଭୀତ ଶତ୍ରୁକୁ ହତ୍ୟା କରିନାହିଁ। ଯିଏ ଦୟାହୀନ ହୋଇ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରି ନିଜ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରେ—ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ତମ, କାରଣ ଏପରି ପାପରେ ମନୁଷ୍ୟ ଏକ ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ତୁମେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ମୋର ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ: ‘ମୁଁ ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ଅଭିମାନୀର ମୁଣ୍ଡ ଆଣିଦେବି।’ ଏହି ପାପୀକୁ ହତ୍ୟା କର; ସେ ଅଗ୍ରହୀତା, ଉନ୍ମାଦୀ, କୁଳହନନ୍ତା ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାଷ୍ଟରଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, କୁଳର ଅପମାନ ଆଣିଛି।