ମୋହିମାୟ ଏହି କଥାରେ ଏମିତି କୁହାଯାଏ—ମୁକ୍ତି ଏଠାରେ ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଯେପରି ତୁମେ ସ୍ମରଣ କର, ଏହି ଦୁଇଜଣ—ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ ନିଜେ ଜନ୍ମାଇଛ—ସେମାନେ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ରହି ନିରାପଦ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଅବହେଳା ହେତୁ, ତୁମର ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ଚିନ୍ତା କରନି, ମୁଁ ଏଥିରେ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କଳିଯୁଗ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁଗ ନାହିଁ; ସେଠି, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବି। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ପଛକୁ ରଖି, ବଡ଼ ପର୍ବପର୍ବାଣିକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରିବିନାହିଁ, ଓ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସାର କରିବିନାହିଁ। ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ସଜୀବ ଜନ୍ତୁମାନେ ତୁମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନେ ପାପୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବେ। ଯେଉଁମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ସଦା ପ୍ରେମରୂପୀ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଶୁଚି ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ କିଛି କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଭକ୍ତିରେ ନିମଗ୍ନ, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ ନାହିଁ—କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଏହାର ପ୍ରମାଣ ହେଉଛନ୍ତି ଗୋପୀମାନେ। ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମାନବ ଦେହରେ ଭକ୍ତି ପ୍ରେମ ଉଦିତ ହୁଏ; କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତି—ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିକୁ ଶତ୍ରୁତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନିଜଗତରେ ଉତ୍ତଳିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏକଥା ଦୃଢ଼, ଦୁର୍ବାସା ଏକଥିରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ। ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଆଲୋଚନା—ଏହାର ସବୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; କେବଳ ଭକ୍ତି ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରେ। ଏପରି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜର ଏହି ସ୍ୱରୂପ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ଧାମା ଭକ୍ତି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ନାରଦ, କେତେ ଧନ୍ୟ ତୁମେ! ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା ଅଚଳ। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବିନାହିଁ; ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ରହିବି। ହେ ଦୟାମୟ ଋଷି, ତୁମେ ମୋର ଦୁଃଖକୁ କ୍ଷଣେ ଦୂର କରିଦେଲା। ମୋର ଦୁଇ ପୁଅ ସଚେତନ ନୁହଁନ୍ତି—ତେଣୁ, ସେମାନେ ଉଠ, ଉଠ।” ଭକ୍ତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନାରଦଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ମସି ଦେଲେ। ତାଙ୍କ କାନ ନିକଟରେ ମୁଁହ ନେଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: “ହେ ଜ୍ଞାନ, ତୁରନ୍ତ ଉଠ! ହେ ବୈରାଗ୍ୟ, ଉଠ!” ପୁନିପୁନି ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ପାଠ କରି, ସେମାନେ କିଛି ପ୍ରୟାସରେ ଉଠିଲେ। ଦୁଇଜଣ ଚକୁ ଖୋଲିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଜଡ଼ା ଚିଲିକା ପାଖରେ ବସିଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଉବାହା ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଧୂସର ଓ ଶୁଖିଲା କାଠ ପରି ଶିଥିଲା। ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉପବାସରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ପୁନି ଘୁମରେ ଲିନ ଦେଖି, ମହାର୍ଷି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ, କ’ଣ କରିବେ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ। “ଆହା, ଏମିତି ଘୁମ କିପରି ଆସିଲା, ଏମିତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କେଉଁଠୁ ଆସିଲା?”—ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଭାର୍ଗବ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଶବ୍ଦ ହେଲା—“ହେ ଋଷି, ଚିନ୍ତା କରନି। ତୁମର ପ୍ରୟାସ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳିବ; କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ହେ ଦେବମୁନି, ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଧର୍ମରେ ଶୋଭିତ ମହାପୁରୁଷମାନେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ କରିବେ। ଏହି ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଘୁମ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଏକକ୍ଷଣରେ ଦୂର ହେବ, ଓ ଭକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ।” ଏହି ଆକାଶବାଣୀ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ, ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି କହିଲେ, “ଏହି କଥା ମୋତେ ଅଜଣା ଥିଲା।” ତେବେ ନାରଦ କହିଲେ, “ଏହି ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଷୟ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି। କ’ଣ ଉପାୟ, କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ?” “ଧର୍ମଶୀଳ ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ମିଳିବେ, ସେମାନେ କିପରି ଉପାୟ ଦେଇପାରିବେ? ଏଠାରେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ଯେପରି ଆକାଶବାଣୀ କହିଲେ?” ସୂତ କହିଲେ: “ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ରଖି, ନାରଦ ମହାମୁନି ଏକ ତୀର୍ଥରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।” ଏହି ଘଟଣା ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଚିନ୍ତା କଲେ, କିଏଁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। କିଏଁ କହିଲେ, “ଏହା ଅସମ୍ଭବ”, କିଏଁ କହିଲେ, “ଏହା ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର”; କିଏଁ ଚୁପ୍ ହେଲେ, କିଏଁ ତ ପଳାଇଗଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ବଡ଼ ଚଞ୍ଚଳତା ହେଲା; ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତାର ଘୋଷଣାରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତତା ଦେଖାଦେଲା। ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟର ଏହି ତ୍ରୟ ଉଦ୍ଭବ ନହେଲା, ଲୋକେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ କାନକୁ ଫୁସୁସିଲେ—“ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।” ନାରଦ ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦର ଯୋଗୀ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପାୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି କହିପାରିବେ? ଏପରି, ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଥିଲା, ଏହାକୁ ଅଗମ୍ୟ ବୋଲି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲା ଓ ଘୋଷିତ ହେଲା। ତାପରେ ଚିନ୍ତାରେ ବିନ୍ଦ୍ୟାସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ବଦରୀବନକୁ ଯାଇ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ସମୟରେ, ସେ ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ଅନେକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ମୁନି କଥା କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ—“ଏଠି ମୁଁ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣମାନେ ସହିତ ମିଳିଲି। ହେ କୁମାରମାନେ, ଦୟାକରି ଦ୍ରୁତ କଥା ଶୁଣାନ୍ତୁ, ମୋ ପ୍ରତି କୃପା ଦେଖାନ୍ତୁ।” “ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୋଗୀ, ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରବିଦ୍, ପଞ୍ଚ ଦମରେ ନିପୁଣ, ଆଦିମ ଋଷିମାନଙ୍କର ଆଗ୍ରଜ। ଏମିତି ଆପଣମାନେ ସଦା ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ନିମଗ୍ନ, ତାଙ୍କ ଲୀଳାମୃତରେ ମଦମସ୍ତ, ତାଙ୍କ କଥା ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଉଛନ୍ତି।