ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ ਕਿ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨਾਲ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਤਾਕਤਵਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹ ਤਾਕਤ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਸਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਸੱਜਣ, ਮੈਂ ਇਕੋ ਰਥ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਅਣਗਿਣਤ ਕੌਰਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿਖਾਈ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਕੋਲੋਂ ਬਹੁਤ ਧਨ-ਮਾਣਿਕ ਲੈ ਆਇਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥਿਆਂ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਮੋੜੇ ਉਤਾਰ ਲਏ। ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰਥੀ ਸੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ, ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਰਥਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦਾ। ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਣ, ਗੁਰੂ ਦ੍ਰੋਣ, ਸ਼ਲਯ ਆਦਿਕ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕੇਵਲ ਉਸਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਣ, ਦ੍ਰੋਣ, ਸ਼ਲਯ, ਸੈੰਧਵ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਬਲੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਅਣਫੇਲ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ, ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਏ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਮੁਕਤੀ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪੁਜਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਠੇ, ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਤੇ ਮੋਹਕ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੋਲ—'ਹੇ ਪਾਰਥ! ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਦੋਸਤ! ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ!'—ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਦਿਲ ਵੀ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਇਕੋ ਸੰਗ ਬਿਸਤਰਾ, ਬੈਠਕ, ਚੱਲਣਾ-ਫਿਰਣਾ, ਗੱਲਬਾਤ, ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਿਆਰਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਦਿਲਦਾਰ ਦੋਸਤ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ। ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਮੈਂ ਇਕ ਐਸੀ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੋਰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਛੱਡ ਗਏ ਹੋਣ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਉਹ ਤੀਰ, ਉਹ ਰਥ, ਉਹ ਘੋੜੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਸਨ—ਹੁਣ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਦੀ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਸੁੰਨੇ ਤੇ ਨਿਕੰਮੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਸੁਆਹ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਯਾਦਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਵਾਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਰੁਣੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀਤੀ, ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਹੀ ਲੜ ਪਏ, ਤੇ ਆਖ਼ਿਰ ਵਿਚ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਹੀ ਬਚੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਥਾਹ ਲੀਲਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਪਾਲਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਛੋਟੀ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਦਬਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਹੀ ਨਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ, ਜੋ ਹਰ ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁੰਦੇ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੂਰੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਗਤੀ ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਅਰਜੁਨ, ਜਿਸਨੇ ਯੁੱਧ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕਾਲ, ਭਾਗ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਦੁਅਤਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸੁਣਕੇ, ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਵੀ, ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਲਿਆ ਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਜੋ ਅਜਨਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਕੰਡਾ ਦੂਜੇ ਕੰਡੇ ਨਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਨਟ ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੀ ਆਦਰਸ਼ਕ ਮੂਰਤੀ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਕਲੀ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ, ਘਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ—ਲੋਭ, ਝੂਠ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਆਚਾਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਮਥੁਰਾ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰਸੈਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਚਿਤ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਯਗਨ ਅੱਗ ਦਾ ਪਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧ, ਸੱਜਣ, ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਰੇ ਮੋਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿਚ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵਿਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਲਯ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਚ, ਫਿਰ ਏਕਤਾ ਵਿਚ, ਤੇ ਆਖ਼ਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਵਿਚ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਘਾ ਸਿਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ, ਪਾਗਲ ਜਾਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਣਣ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਵਾਂਗ, ਉੱਤਰੀ ਪੰਥ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਰਾਹ ਤੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਵੀ, ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਲਿਆ। ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰ ਬੈਠੇ। ਉਹ ਐਸਾ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਮਲ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਤੇ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ-ਪਤੀ ਦੀ ਵੈਰਾਗੀ ਅਵਸਥਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪਰਮ ਪਦਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਫਿਰ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸਹੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।