ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਵਾਰੁਣੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਉਲਝ ਗਏ। ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ, ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜ ਪਏ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਹੀ ਬਚੇ। ਰਾਜਾ, ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਗੋਚਰ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਲਣ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਜਲ-ਜੀਵ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ ਨਿਰਬਲ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਨਸ਼ਟ ਕਰਵਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਕਤਵਰ ਨਿਰਬਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ, ਜੋ ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹੇ ਗਏ ਸਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ—ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਣਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਚਰਣਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ, ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਮੇਂ, ਕਰਮ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਦੁਖ-ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਦਵੈਤ-ਭਾਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਗਏ। ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਦੇਹ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਰਾਹ ਫੋਲਣ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕਰ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਵੀ, ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਲਗਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈ। ਜੋ ਅਜਨਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਕਾਂਟਾ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਕਾਂਟੇ ਫੈਂਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਕਈ ਰੂਪ—ਮੱਛੀ ਆਦਿ—ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸੀ ਸਮੇਂ ਕਲੀ ਯੁਗ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜਾਗਰੂਕ ਨਾ ਸਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਕਲੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ—ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ, ਘਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ—ਲੋਭ, ਝੂਠ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਣ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਮਥੁਰਾ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰਸੇਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਉਚਿਤ ਰੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਅਗਨਿ-ਪਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧ, ਸਾਥੀ, ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿਚ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਬਾਹਰਲੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵਿਚ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਵਿਘਟਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਚ, ਫਿਰ ਇਕਤਾ ਵਿਚ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਵਿਚ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਛਾਲਾ, ਉਪਵਾਸ, ਜਟਾ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਿਰ ਕਰਕੇ, ਮਾਨੋ ਮੂਰਖ ਜਾਂ ਪਾਗਲ ਜਾਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਤਿ-ਧਾਰਕ ਵਾਂਗ, ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਗਿਆ। ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉੱਤਰ-ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ, ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੀਰਵੀ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲੀ ਦੇ ਅਧਰਮ-ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਤਵਾਂ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਣਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਡੋਲਣ ਰਹਿਤ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪਰਮ ਆਸਥਾਨ ਵਿਚ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਅਤਿ-ਦੁਲਭ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਵਿਚ ਲਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਲਈ ਹੈ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਆਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿਚ ਲਗਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲਈ। ਜੋ ਕੋਈ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ—ਫਿਰ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਮਹਾਨ ਭਗਤ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਨਿੱਪੁੰਨ ਰਾਹ-ਦਰਸ਼ਕ ਨਵੇਂ ਜਣੇ ਹੋਏ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦਿਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰਾ ਦੀ ਧੀ ਇਰਾਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਜਨਮੇਜਯ ਆਦਿ—ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਿੰਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ; ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਜੈ-ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਰਲੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੇ ਵੈਸ਼-ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸ਼ੂਦਰ ਸੀ, ਤੇ ਗੋ ਤੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਫੜਿਆ? ਇਹ ਸ਼ੂਦਰ, ਰਾਜ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ, ਕੌਣ ਸੀ, ਜੋ ਗੋ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ? ਜੇ ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ। ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਣਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਨ ਗੁਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਮੌਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸੱਦਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਮੌਤ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ; ਇਸ ਕਾਰਨ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਚਲੋ, ਹਰੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪੀਤਾ ਜਾਵੇ! ਇਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਲੋਕ ਮੰਦ, ਮੂੜ-ਬੁੱਧੀ, ਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਰਾਤਾਂ ਨੀਂਦ ਵਿਚ, ਤੇ ਦਿਨ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਗੁਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ—ਜਦ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ, ਕੁਰੁ-ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਲੀ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਰਥ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਸਿੰਘ-ਧਵਜਾ ਸੀ, ਤੇ ਚਾਰ-ਵਾਹਨ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਅੰਤ-ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।