ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਈਆਂ, ਬਲਦ ਅਤੇ ਵੱਛੇ ਚਰਦੇ ਹੋਏ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਮੁੰਦ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਥਣਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪੂਰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸਾਵਣ ਦੀ ਰੁੱਤ ਆਈ, ਹਰ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਰੁੱਤ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ, ਤਦ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ। ਆਕਾਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਾਣੀਆਂ ਸੁੱਚੇ ਹੋ ਗਏ, ਹਵਾ ਹੌਲੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਰਦ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ, ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਦ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਹਟ ਗਏ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਮੈਲ ਵੀ ਲਹਿ ਗਈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੰਪਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨੀ ਜਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹਨਾਂ ਮੂਰਖ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਉਹ ਜੀਵ, ਜਿਹੜੇ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਦ ਦੇ ਤਪਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫੱਸਿਆ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੀ ਦੁਖ-ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੌਦੇ ਆਪਣੀ ਮੈਲ ਤੇ ਸੁੱਕਾਪਣ ਛੱਡਦੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ‘ਮੈਂ’ ਤੇ ‘ਮੇਰਾ’ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਦ ਆਉਣ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗੀ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਚਲ-ਚਲਣ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਚੰਨ ਨੇ ਸ਼ਰਦ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕੁੰਦ ਜੀ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਦੇਹ-ਅਭਿਮਾਨ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਰਦ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਤੋਗੁਣੀ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮਨਾਦ ਦੀ ਅਸਲ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ। ਚੰਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਚਕਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ। ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਹਵਾ, ਜੋ ਠੰਡੀ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਗਰਮ ਵੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹ ਹਵਾ ਆਪਣੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਥਕਾਵਟ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਏ ਸਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਲੱਖਣ ਰਹੀਆਂ। ਸ਼ਰਦ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ, ਹਿਰਣ, ਪੰਛੀ, ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਪੌਦੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਖਿੜਦੇ-ਫਲਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਫਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਂਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਕਮਲ ਖਿੜ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਿੜਣ ਵਾਲੇ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਡਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਪੱਕੀ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਾਰਦੀ, ਇਹ ਸਭ ਹਰੀ ਦੀ ਕਲਾ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਵਪਾਰੀ, ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਰਾਜੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਧ ਜਣ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਦੀ ਰੋਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਨਗਰ ਤੇ ਲੋਕ ਰਚੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜੇ ਬਣਾਏ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ—"ਅਹਾ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਕਿੰਨਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ! ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੀਏ।" ਤਪ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨ, ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਰਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ—ਕਿ ਉਹ ਹੈ? ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿਧੀ, ਤਪ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਚਹੁੰ-ਚੁਫੇਰ, ਅਚੁਤ, ਗਵਾਲ-ਬਾਲਾਂ ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ ਰਹੇ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਤੇ ਝੀਲਾਂ-ਨਦੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਉਥੇ ਗਵਾਲ-ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗਾਈਆਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਮਧੁਰ ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੁਕ ਕੇ ਤੱਕਦੀਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਨਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਚਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਵਰਨਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਮੋਰਪੰਖ ਸਜਾ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੌਰਤਨ ਨਾਚੀਏ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ, ਕੰਨ ਵਿਚ ਕਰਣਿਕਾਰ ਫੁੱਲ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਪੀਲਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਵਾਂਸਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰ ਭਰਦੇ ਹੋਏ, ਗਵਾਲ-ਬਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਗੋਪੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, "ਹੇ ਸਖੀਓ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵ੍ਰਜਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗਈਆਂ ਚਰਾਉਂਦੇ, ਵਾਂਸਲੀ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।" ਮੈਂਗੋ ਦੀਆਂ ਕੋਪਲਾਂ, ਨਰਮ ਪੱਤੀਆਂ, ਮੋਰਪੰਖ, ਕਮਲ ਤੇ ਕੁਮੁਦ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਗਵਾਲਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ, ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਨਾਚਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। "ਇਹ ਵਾਂਸਲੀ ਕਿੰਨੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸਖੀਓ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਦਾਮੋਦਰ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸ ਪੀ ਰਹੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤਾ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਬਚੀ-ਕੁਚੀ ਮਿਠਾਸ ਚੱਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰੁੱਖ ਵੱਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਦੇਵਕੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਚਰਨ-ਜਲ ਪਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦ ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਮਸਤ ਮੋਰ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਸਾਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਨੰਦਨੰਦਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਵੈਸ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਲੀ ਮਿਰਗਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਪ ਤੇ ਚਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ, ਨਿੱਜੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉਡਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਗਵਾ ਬੈਠਦੀਆਂ, ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਢੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।" "ਗਾਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਖੜੇ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਵਗਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਂਦੀਆਂ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਛੇ, ਦੁੱਧ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।" "ਮਾਂ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਮੁੰਦੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਸੁਣਦੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਨਦੀਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਰਾਰੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲੈਂਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਕਮਲ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ 'ਚ ਗੋਲ-ਗੋਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੈ ਜਾਂਦੇ।" "ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੇ ਗਵਾਲ-ਬਾਲਾਂ ਨਾਲ ਗਾਈਆਂ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਚਰਦੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਰੁੱਖ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੁੱਲਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਮਿਲੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਜ ਦਾ ਹਰ ਜੀਵ, ਹਰ ਪੌਦਾ, ਹਵਾ, ਨਦੀ, ਪੰਛੀ, ਸਾਰੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਧੁਰ ਲੀਲਾ, ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਗਾਂਮਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।