ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਲ ਛੱਡੇ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹ ਸੁਭਕਾਰੀ ਜਲ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਘਟਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੂੜ੍ਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਘਟਣ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ। ਉਹ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਸ਼ਰਦ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਤਕਲੀਫ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁੱਤ ਬਦਲਣ ਨਾਲ, ਪੌਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇਪਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ "ਮੈਂ" ਤੇ "ਮੇਰਾ" ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਸਭ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰੋਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਨ ਨੇ ਸ਼ਰਦ-ਰੁੱਤ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਦੇਹ-ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿਹੜਾ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੀ, ਚੰਨੀ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਤਗੁਣੀ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮਨਾਦ ਦਾ ਅਰਥ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਨ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਟੁੱਟ ਚਕਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਸੁਗੰਧੀ, ਠੰਡੀ-ਗਰਮ ਹਵਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਗਏ, ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਚੁਰਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾ ਭੁਲਾ ਸਕੀਆਂ। ਗਾਈਆਂ, ਹਿਰਣਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਪੌਦੇ—all ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਸੰਬੰਧੀ ਨਾਲ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਿਰਿਆ-ਫਲ ਤੋਂ ਫਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਖਿੜ ਪਏ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਿੜਨ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਿਰਭੈ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਲੁੱਟੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਏ ਗਏ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਧਰਤੀ ਪੱਕੀ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਹਰੀ ਦੇ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਵਪਾਰੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਜੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਧ ਜੁਕਤੀ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਲੋਕ ਬਣਾਏ; ਪੁਰਾਣੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਲੋਕ ਉਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਿਅਤਾ, ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਕਿੰਨਾ ਵਧੀਆ ਹੈ! ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਸਥਾਪਤ ਹਨ, ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਭੋਜਨ ਕਰੀਏ।" ਤਪ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਹ੍ਰੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਜੀਵ ਰਚੇ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ, ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਕੀ ਸੀ? ਧਿਆਨ, ਯੋਗ, ਤਪ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਭਾਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਜਲ ਨਿਰਮਲ ਸੀ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਗਵਾਲ-ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਸਮੇਤ, ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਹ ਫੁੱਲਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ-ਨਦੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਗਵਾਲ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਗਾਈਆਂ ਚਰਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਵੰਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਵੰਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਕੁਝ ਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੋਂ ਲੁਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਰ ਸਣੇ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਡੋਲ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਮੋਰਪੰਖ ਸਜਾ ਕੇ, ਨਰਤਕਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਣਿਕਾਰ ਫੁੱਲ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਪੀਲਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਕੇ, ਵੰਸਲੀ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਾਣੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰਕੇ, ਗਵਾਲ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿੰਦਾ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਪਾਂ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੰਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਉਹ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਸਾਥਿਓ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਗਵਾਲ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਵੰਸਲੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਚਿਹਰੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ।" ਮੈਂਗੋ ਦੀਆਂ ਕੋਪਲਾਂ, ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ, ਮੋਰਪੰਖ ਤੇ ਕਮਲ-ਕੁਮੁਦ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਗਵਾਲ-ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨਰਤਕਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। "ਇਹ ਵੰਸਲੀ ਕਿੰਨੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਦਾਮੋਦਰ ਦੇ ਅਧਰਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਬਚੀ ਮਿੱਠਾਸ ਚੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਵੱਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਦੇਵਕੀ-ਨੰਦਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਜਲ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦ ਵੰਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੋਰ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਸਧਾਰਣ ਹਿਰਣ ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਨੰਦਨੰਦਨ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਿਰਗਣੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸਲੀ ਸੁਣਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸਲੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਧੁਨ ਸੁਣਕੇ, ਦੇਵੀਆਂ ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਗਾਈਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਵੰਸਲੀ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੱਚੜੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਦੁੱਧ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਲਗਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਮਾਂ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਵੰਸਲੀ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਨਦੀਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਵੰਸਲੀ ਸੁਣਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਗਵਾਲ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਧੁੱਪ 'ਚ ਗਾਈਆਂ ਚਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੰਸਲੀ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦਰੱਖਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਡਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਂ ਵਧਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਛਤਰੀ ਵਾਂਗ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਪੁਲਿੰਦਨੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਛਾਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਪਏ ਤੇ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਗਏ, ਉਹ ਇਹ ਰੰਗ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰੇਮ-ਤਪ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਹ ਪਹਾੜ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ, ਨਰਮ ਘਾਹ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਗਵਾਲ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਚਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਸਲੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਹਿਲਦੇ ਜੀਵ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਏ, ਦਰੱਖਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਕਾਂ ਖੁੱਲ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਹਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇੱਥੇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਧ ਦੇ ਇਕਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਾਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ; ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧੌਂਕਣ ਵਾਲੀ ਧੌਂਕਣੀ ਸਿਰਫ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।