ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਹਾੜੇ ਵਿੱਚ ਭੱਜਦੇ ਭੇਡੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ्य—ਇਹ ਤਿੰਨੋ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ, ਘਰ-ਘਰ, ਵਿਅਕਤੀ-ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਜੇਕਰ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਪਾਠ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭੀ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਕੀ ਲਾਭ?" ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮਝ ਆਪੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਰ ਕਥਾ, ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਭਾਵਨਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ।" ਫਿਰ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਉੱਤਮ ਫਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੌਦੇ ਦੇ ਜੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੁਆਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਕਥਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਨੇ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਹੈ ਪਰ ਵੱਖਰੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਮਿੱਠਾਸ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਹੈ।" ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਗੀਤਾ ਦਾ ਰਚਯਿਤਾ ਵੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀਆਸ ਜੀ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ (ਕੁਮਾਰਾਂ) ਵਲੋਂ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣੇ, ਤਦ ਹੀ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ? ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਯੋਗ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਭਗਵਤ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਸੰਚਿਤ ਵਡਭਾਗੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਵੇਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੋਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੰਕਾਦਿਕ ਆਦਿਕ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਪਲਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਗਿਆਨ-ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਯਜਨਾ ਕਿੱਥੇ ਕਰੀਏ? ਉਥੇ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ? ਕਿਹੜੀ ਰੀਤ ਅਪਣਾਈ ਜਾਵੇ?" ਕੁਮਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਨਾਰਦ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਅਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਰਮ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੈ ਤੇ ਨਿਕਟ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਜਦੋਂ ਬੁੱਢਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨੋਵਿਚਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਤੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਵੇਂ ਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਮਾਰ ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੁਰੰਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਸਕਣ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੀ ਲੋਕ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੱਲਚਲ ਮਚ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਲਈ ਦੌੜ ਪਏ, ਪਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚਯਵਨ, ਗੌਤਮ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਦੇਵਲ, ਦੇਵਰਾਤ, ਰਾਮ, ਗਾਧੀ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੁ ਪੁੱਤਰ, ਅਤ੍ਰਿ, ਪਿੱਪਲਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਆਚਾਰਿਆ, ਵਿਆਸ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਛਾਇਆ-ਸ਼ੁਕ, ਜਾਜਲੀ, ਜਹਨੂ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਏ। ਵੇਦਾਂ, ਵੇਦਾਂਤਾਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਦਸ ਤੇ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣ, ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ (ਗੰਗਾ ਆਦਿ), ਸਰੋਵਰ (ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ), ਤੀਰਥ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਜੰਗਲ (ਦੰਡਕ ਆਦਿ), ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਦਾਨਵ ਆਏ। ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਵੈਸ਼ਣਵ, ਵੈਰਾਗੀ, ਸੰਨਿਆਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੀ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤੇ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੇਦ-ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਤੀਰਥ, ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਜੈ ਦੀਆਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ, ਜੈਕਾਰ, ਸ਼ੰਖਧੁਨੀ, ਭੁੰਨੇ ਅਨਾਜ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਅਨੇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣਾਈ। "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹਥੇਲੀ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸਦਾ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਜੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।