ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਿਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਹੈਲੀਆਂ ਸਮਝੋ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਇਹ ਤਿੰਨ, ਨਵੇਂ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਈ, ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਅਮ੍ਰਿਤਮਈ ਕਥਾ ਪੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਮਾਨਵ ਲੋਕ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ—ਵੱਡਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਅਮ੍ਰਿਤ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਦੌੜ ਪਏ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਸ਼ਨਵ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚਯਵਨ, ਗੌਤਮ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਦੇਵਲ, ਦੇਵਰਾਤ, ਰਾਮ, ਗਾਧੀਪੁਤ੍ਰ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੁਪੁਤ੍ਰ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲਾਦ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਯੋਗ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਛਾਇਆਸ਼ੁਕ, ਜਾਜਲੀ, ਜਹਨੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਏ। ਸਿਰਫ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗਲੇ ਵੇਦਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ, ਮੰਤਰਾਂ, ਤੰਤ੍ਰਾਂ, ਦਸ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਉਣ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਰਗੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਤੀਰਥ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਆਦਿ ਜੰਗਲ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਦਾਨਵ ਆਦਿ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀਤਾ ਕਰਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਫੇਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਖਾ ਲੈ ਕੇ, ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਵੈਸ਼ਨਵ, ਵੈਰਾਗੀ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਭ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਗਣ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੇਦ-ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੈਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਆਦਰ ਦੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਧੁਨੀ ਉਠੀ। ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰ੍ਹਾਏ ਗਏ। ਅਨੇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕਾਮਧੇਨੁ ਵਰਖ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਦਾ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਜੀ ਅੱਗੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗੇ ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ, ਮੁਕਤੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਸਦਾ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ, ਸਦਾ ਸੁਣਣਯੋਗ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰਿ ਜੀਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਵਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਹੈ—ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। "ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਉਹ ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਜਨਮਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਭਾਗਵਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਰਸਾਤੀ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਹੈ। "ਉਹ ਘਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਘਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। "ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਪਾਪ ਇਸ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਗੰਗਾ, ਨਾ ਗਿਆ, ਨਾ ਕਾਸ਼ੀ, ਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਨਾ ਪ੍ਰਯਾਗ—ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਫਲਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਰਵੋਤਮ ਲਾਭ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਜਾਂ ਚੌਥਾਈ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ। ਵੇਦ, ਵੇਦ ਮਾਤਾ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਤ੍ਰੈਵੇਦ, ਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਾਲ ਰੂਪੀ ਕਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗ્નਿਹੋਤ੍ਰ, ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ—ਅਤੇ ਤુલਸੀ, ਵਸੰਤ ਰੁਤੂ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪਾਠ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਭੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਨਿੱਤ ਪਾਠ, ਹਰਿ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਮਰਨ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਵੈਕੁੰਠ ਦਿੰਦੈ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਸੁਸਜਜਿਤ ਭਾਗਵਤ ਕਿਸੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। "ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ, ਠੱਗੀ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਾਂਗ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਉਹ ਜੀਊਂਦੇ ਜੀ ਮੁਰਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਹੈ—ਇਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇਵਗਣ ਆਖਦੇ ਹਨ। "ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਸੰਚੀਤਿ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਯੋਗ-ਰੂਪ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ—ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਚੰਗਾ ਹੈ। "ਸਦਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨਾਲ; ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥਤਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਵਿਧੀ-ਨਿਯਮਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਨਾ ਉੱਤਮ ਹੈ। "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਗਣ, ਤੀਰਥ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਤਸੰਗੀ, ਵੱਡੇ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਅਮ੍ਰਿਤ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।