ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਅਲੌਕਿਕ ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵੀ ਸਾਫ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਮਹਾਂਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਘਰ ਤੇ ਆਪ ਦੀ ਵੀ ਸੂਧ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਹ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਥੇ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਰਥੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਹ ਅਸਧਾਰਣ ਮਹਿਮਾ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਉਤਸਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਥੇ ਤਾ ਅਗਿਆਨੀ, ਠੱਗ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਸਕੇ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇੰਨੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰੇ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। "ਇਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਾਲੀ ਕਥਾ-ਯਜਨਾ ਦੁਆਰਾ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਦੱਸੋ, ਕੀ ਕਿਸੇ ਦਇਆਲੂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ?" ਫਿਰ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੇ ਕਾਮੀ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ-ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸੱਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਪੱਖਦਾਰੀ, ਡੰਗੀ-ਮੂੰਹੀ, ਡਾਹੀ ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪੰਜ ਮਹਾਂਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਧੋਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਪਰਾਏ ਧਨ ਤੇ ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਤਨ, ਮਨ, ਬਚਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਠੀ, ਪਰਾਏ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਅਪਵਿੱਤਰ, ਬੁਰੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਰਸਤਾ ਹੈ।" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਟੂੰਗਭਦਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚ ਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਤਮਦੇਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਸੂਰਜ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਆਤਮਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧੁੰਧੁਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਡਿਗ, ਪਰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ, ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ, ਕਠੋਰ, ਵਧੀਕ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕੰਜੂਸ ਤੇ ਝਗੜਾਲੂ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੇ ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਇਕ ਸਮੇਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਸਤੇ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਆਪਣੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਪਰ ਨਾ ਪੁੱਤ ਹੋਇਆ ਨਾ ਧੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤਰਸ ਨਾਲ ਪਿਆਸ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ ਝੀਲ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਪੁੱਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਬਲਾ ਹੋਇਆ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬੈਠਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਹ ਲੰਮਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।" ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਥਾਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਪੁੱਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸੁੰਞਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਜੀਵਨ ਛੱਡਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਜੀਵਨ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤ ਦੇ, ਘਰ ਬਿਨਾ ਵੰਸ ਦੇ, ਧਨ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤ ਦੇ, ਤੇ ਵੰਸ ਬਿਨਾ ਅਗਾਂਹ ਚੱਲਣ ਦੇ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ। ਮੈਂ ਜੋ ਗਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਬਾਂਝੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਰੁੱਖ ਲਾਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤ ਦੇ, ਇਹ ਜੀਵਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਕੋਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਆ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਪੁੱਤ ਦੀ ਲੋਭ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨਤਾ ਛੱਡ ਦੇ। ਕਰਮ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਧਾਰਨ ਕਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਵਾਸਨਾ ਤਿਆਗ ਦੇ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਵੇਖੀ ਹੈ—ਸੱਤ ਜਨਮ ਤੱਕ ਵੀ ਤੇਰੇ ਘਰ ਪੁੱਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸਾਗਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤ ਵਾਸਤੇ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰੇ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਵੰਸ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇ—ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।" ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਮੈਨੂੰ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪੁੱਤ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਪੁੱਤ ਆਦਿ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤਿਆਗ ਸੱਕਾ ਸੁੱਕਾ ਹੈ। ਘਰਵਾਰਾ ਤਾਂ ਪੁੱਤ-ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਇਹ ਜ਼ਿੱਦ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰੇ। ਪਰ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜਤਨ ਵੀ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਠੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ?" ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫਲ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾ ਲੈ, ਫਿਰ ਪੁੱਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ, ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਰਹਿਤਾਂ ਪਾਲਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਪੁੱਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਮੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਤੁਰ ਗਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਫਲ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਤੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਪਈ, "ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਖਾ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਰਭ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ, ਪੇਟ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ, ਘੱਟ ਖਾਣ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?