ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਿਰਦਈ ਦਿਲ ਨਾਲ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੇ, ਅਤੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, ਤਾਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਗੁਆਲੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਮਗਰ-ਮਗਰ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਸ ਦਿਨ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਗੋਪੀਆਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਰੋਕੀਏ! ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ-ਰੇਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਾਡੀ ਕੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਲਕ-ਝਪਕਣ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਜੁਦਾਈ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਹੀ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ?" ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, "ਅਸੀਂ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਮੁਸਕਾਨਾਂ, ਮੋਹਕ ਬੋਲਾਂ, ਚੰਚਲ ਨਿਗਾਹਾਂ, ਬਾਹਪਾਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ-ਨ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਮਧੁਰ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੋਹ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਸੀਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਇਸ ਅੰਤਹੀਣ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਾਂਗੀਆਂ?" ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ, "ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਅਨੰਤ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਆਉਂਦਾ, ਗੁਆਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਗੋੜਿਆਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦਾ—ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੰਞੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਂਦੀਆਂ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਲਜਾ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਈਆਂ: "ਗੋਵਿੰਦਾ! ਦਾਮੋਦਰ! ਮਾਧਵ!" ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਅਕ੍ਰੂਰ, ਆਪਣਾ ਮਿਤ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਰਥ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਨੰਦ ਆਦਿ ਗੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ਤੇ, ਗਊਆਂ ਦੇ ਦੂਧ, ਦਹੀਂ, ਮੱਖਣ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜੇ ਲੈ ਕੇ, ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਗੋਪੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਈਆਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਕਿਸੇ ਸੰਕੇਤ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਤੜਪਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ।" ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਥ ਦਾ ਝੰਡਾ ਜਾਂ ਧੂੜ ਦਿਸਦੀ ਰਹੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈਆਂ। ਹੁਣ ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੋਹ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਚਿਤ-ਚੋਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਚਰਿਤਰ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਦਿਨ ਲੰਘਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਧੋਇਆ, ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਰਥ 'ਤੇ ਆ ਬੈਠੇ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਆ ਬੈਠਿਆ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਅਕ੍ਰੂਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ-ਨਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਜਪਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ, "ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਰਥ ਉੱਤੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ?" ਉਹ ਉੱਪਰ ਆਇਆ, ਪਰ ਉਥੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਝੂਠ ਸੀ? ਪਰ ਹੁਣ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਧ, ਚਰਣ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਨਮਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਰੂਪ ਦੇਖਿਆ—ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਫਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਿਮਾਚਲ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਚਮਕਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਬਰ ਵਰਗਾ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਮੋਟੀ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ, ਗਲ ਸਾਂਪ ਵਰਗੀ, ਨਾਭੀ ਗਹਿਰੀ, ਪੇਟ ਕਚਨਾਰ ਦੇ ਕੋਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗਾ, ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਤੇ ਜੰਗ੍ਹਾਂ ਮੋਟੀ, ਹੱਥ ਤੇ ਗੋਡੇ ਸੁਚੱਜੇ, ਲੱਤਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਅੱਡੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ, ਨਖ ਲਾਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਪੈਰ ਨੌਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ। ਉਹ ਅਣਮੁੱਲੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਮੁਕੁਟ, ਕੜੇ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਜਨੇਊ, ਕੰਧਾ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਗਹਣੇ, ਕੁੰਡਲ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਸੀ। ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਚਮਕਦਾ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੁਨੰਦ, ਨੰਦ, ਚਾਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਨੌਂ ਮੁੱਖ ਸੰਤ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਨਾਰਦ, ਵਾਸੁ ਆਦਿ ਭਗਤ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ, ਪੋਸ਼ਣ, ਵਾਣੀ, ਤੇਜ, ਯਸ਼, ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਲਯ, ਵਿਜੈ, ਗਿਆਨ, ਅਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ, ਮਾਇਆ ਆਦਿ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਸਰੀਰ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਭਾਵ-ਭੀਨੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਉੰਤਾਲੀ (39)ਵੀਂ ਅਧਿਆਇ 'ਅਕ੍ਰੂਰ ਦਾ ਵਾਪਸੀ ਯਾਤਰਾ' ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ, ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਪਜੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਨਿਕਲਿਆ।" "ਪ੍ਰਭੂ!