ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ, ਕਿ ਗੋਵਿੰਦ ਵਾਪਸ ਆਉਣਗੇ, ਮੁੱਕ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਗਏ। ਪਰ ਉਹ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਏ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ (ਬਲਰਾਮ) ਅਤੇ ਅਕਰੂਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੂੰਹ ਧੋਇਆ, ਉਹ ਰਤਨ ਵਰਗਾ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ, ਫਿਰ ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਮੁੜ ਰਥ ਵਿੱਚ ਆ ਬੈਠੇ। ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਇਆ ਤੇ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ—''ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ? ਉਹ ਤਾਂ ਰਥ ਉੱਤੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ!'' ਉਹ ਉੱਪਰ ਆਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਕਿਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਝੂਠ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ—ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਧ, ਚਾਰਣ, ਗੰਧਰਵ, ਅਸੁਰ, ਸਾਰੇ ਨਮਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਸਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਫਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕਦੇ, ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬਦਲੀ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਭੌਂਹਾਂ, ਨੱਕ, ਕੰਨ, ਗਲ੍ਹ, ਹੋਠ—all ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੇ। ਲੰਮੇ, ਮੋਟੇ ਬਾਂਹ, ਚੌੜਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਸੀਨਾ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੀ ਗਰਦਨ, ਗਹਿਰੀ ਨਾਭੀ, ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੇਟ, ਵੱਡੇ ਕਮਰ ਤੇ ਪੱਠ, ਸੁੰਦਰ ਹੱਥ ਤੇ ਗੋਡੇ, ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਰੂਪਵਾਨ ਲੱਤਾਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਟਖਣੀਆਂ, ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲੇ ਚਮਕਦੇ ਨਖ, ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਪੈਰ, ਨੌਂ ਉਂਗਲਾਂ ਤੇ ਅੰਗੂਠੇ, ਸਾਰੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅਮੋਲਕ ਮਾਣਕਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਮੁਕੁਟ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਕਰਧਨੀ, ਜੰਜੀਰ, ਗਲਿਆਂ, ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੈਜਾਂ, ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਚਮਕਦਾ ਕੌਸਤੁਭ ਮਾਣਕ, ਤੇ ਵਨ-ਮਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੁਨੰਦ, ਨੰਦ ਆਦਿ ਸਾਥੀ, ਚਾਰੇ ਸੰਨਕਾਦਿਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦਰ ਵਰਗੇ ਦੇਵ-ਪਤੀ, ਨੌਂ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਨਾਰਦ, ਵਾਸੂ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਗਤ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਸ੍ਰੀ), ਪੁਸ਼ਟੀ, ਵਾਕ (ਬੋਲੀ), ਤੇਜ, ਯਸ਼, ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਵਿਨਾਸ਼, ਜਿੱਤ, ਗਿਆਨ, ਅਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਾਇਆ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਕਰੂਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਦਿਲ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦੇ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ, ਕੰਪਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਉਨਤਾਲੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, “ਅਕਰੂਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ”, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ: ‘‘ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨਾਰਾਇਣ! ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੁਰਖ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਨਿਕਲਿਆ।