ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਗੋਪੀਆਂ ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀਆਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹਿਆ। ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਦੁੱਧ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਬਿਤਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਂਸਾ ਦੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕਂਸਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਰਾਖਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਗੋਵਿੰਦਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਨੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਂਸਾ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ। ਉਹ ਰਾਤ ਭਰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ, ਡਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਅਸਲ ਅਤੇ ਕਈ ਕਲਪਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਗਾਇਬ ਵੇਖਦਾ, ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੋਹਰਾ ਸਿਰ ਵੇਖਦਾ; ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਠੱਗੀ ਵੇਖਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਵਿਚ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਨਾ ਦਿੰਦੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੋਨਾ ਵੇਖਦਾ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ, ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨਦਾ, ਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂ ਨੰਗਾ ਫਿਰਦਾ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕੇਤ, ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਹ ਅਤਿ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਕਂਸਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜਾ ਸਜਾਇਆ, ਡੋਲ ਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਮੰਚਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ, ਕਪੜਿਆਂ, ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਰਜੇ ਮੁਤਾਬਕ ਅੰਦਰ ਆਏ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ। ਕਂਸਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਰਾਜਸੀ ਮੰਚ 'ਤੇ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਬੈਠਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਡੋਲ ਵੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ, ਕੂਟਾ, ਸ਼ਾਲਾ, ਤੇ ਤੋਸ਼ਾਲਾ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਏ, ਮਿੱਠੀ ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ। ਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਆਗੂਪਣ ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੇ, ਜੋ ਭੋਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, "ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ" ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਖਾੜਾ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ਼ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਾਥੀ-ਸੰਭਾਲਕ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਰਕੱਸ ਬੰਨ੍ਹੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਘੁੰਮਰ ਵਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਹਾਥੀ-ਸੰਭਾਲਕ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਹਾਥੀ-ਸੰਭਾਲਕ, ਸਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ, ਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਾਥੀ-ਸੰਭਾਲਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਭੜਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਹਾਥੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੂੰਡ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਤੋਂ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਬਚ ਗਿਆ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹਾਥੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਘੁੰਘਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਈ, ਤੇ ਸੂੰਡ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਚੀਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਘਸੀਟ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖਿਡੌਣਾ ਸਮਝ ਕੇ ਘਸੀਟਦਾ ਹੈ। ਅਚੁਤ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖੱਬੇ, ਕਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਡੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰ-ਪੈਰ ਛੂਹ ਕੇ ਡੋਲਾਇਆ। ਹਾਥੀ, ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੁਕ ਗਈ, ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ, ਸੰਭਾਲਕਾਂ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੌੜਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੂੰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਥੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਡਿੱਗੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਖੇਡ-ਖੇਡ 'ਚ, ਉਸ ਦਾ ਦੰਦ ਉਖਾੜ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੰਦ ਨਾਲ ਹਾਥੀ-ਸੰਭਾਲਕ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦੰਦ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਖੂਨ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਚੀਕ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਕੰਵਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਲਦੇਵ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ਾਂ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ; ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ; ਗਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਆਪਣੇ; ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ, ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ, ਬੱਚਾ; ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਲਈ, ਮੌਤ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ; ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ, ਪਰਮ-ਸੱਤ; ਵ੍ਰਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ਼ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਦੋ ਅਜੈਯਾ, ਕਂਸਾ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਿਣੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਹਿਰ ਅਦਾਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਦੋ ਪਰਮ-ਪੁਰਸ਼, ਜਦ ਲੋਕ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮੰਚਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤृਪਤ ਨਾ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਲੈਂਦੇ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਚਟ ਲੈਂਦੇ, ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁੰਘਦੇ, ਤੇ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਜਿਵੇਂ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਰਾਮ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਗੁਣ, ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਹੋ ਕੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਹ ਦੋ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਵਤਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ।" "ਉਹ ਸੱਚਮੁਚ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਗੋਕੁਲ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਲੁਕ ਕੇ, ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਮੇਂ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।