ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੁਵਲਯਾਪੀੜ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਉਸਦਾ ਦੰਦ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਮਦਰਸ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਅਖਾੜੇ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗਵਾਲ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਨ, ਬਲਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਦੋਵੇਂ ਹੱਥੀਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਫੜ ਕੇ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਦਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਪਹلوانਾਂ ਲਈ ਉਹ ਵਜਰ ਵਰਗੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਨੋ ਕਾਮਦੇਵ, ਗਵਾਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ, ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਬੱਚੇ, ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਲਈ ਮੌਤ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਤੱਤ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼्वर ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਕੁਵਲਯਾਪੀੜ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਅਜੇਤ ਯੋਧੇ ਜਦ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਕংস ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਵੱਡੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੁੰਨੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਐਸੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਹਰ ਨਟ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਚੌਬਾਰਿਆਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਚਾਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁੰਘ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਥੱਪ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਕਲ, ਗੁਣ, ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਵਾਰੀ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਕਈ ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਨ, ਹਰਿ, ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਆਏ ਹਨ।" "ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਫਿਰ ਗੋਕੁਲ ਲਿਜਾਏ ਗਏ, ਉਥੇ ਲੁਕ ਕੇ ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਪਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਚਕ੍ਰਵਾਤ, ਅਰਜੁਨ ਗੁਹ੍ਯਕ, ਕੇਸੀ, ਧੇਨੁਕ ਆਦਿਕਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਵਾਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜਿਆ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੋਕੁਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।" "ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ ਸਦਾ ਉਸਦਾ ਹੱਸਦਾ ਮੁਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਈ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਇਹ ਦੇਖੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਲੰਭ, ਵਤਸਕ, ਬਕ ਆਦਿਕਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਵਾਜੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਚਾਣੂਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਨੰਦਪੁੱਤ੍ਰੋ, ਰਾਮੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਵੀਰ ਹੋ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਲਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਾਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਸੋ, ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਹ ਆਪ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਵੀ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੇ ਜੋ ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ; ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਹੈ।" "ਅਸੀਂ ਬੱਚੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਡਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਹਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਸਾਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇਵੇ।" ਚਾਣੂਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਬੱਚੇ ਹੋ, ਨਾ ਨੌਜਵਾਨ; ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਜਿਤਨੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੜੋ; ਇੱਥੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟ ਸਕਦੇ। ਮੁਸ਼ਟਿਕ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਲੜੇ, ਤੇ ਮੈਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੁਲ ਦੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, "ਕੁਵਲਯਾਪੀੜ ਦੇ ਵਧ ਦਾ" ਚੌਂਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ, ਭਗਵਤ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦਾ, ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਨਿਰਣਯ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਰੋਹਣੀਪੁੱਤ੍ਰ ਬਲਰਾਮ, ਚਾਣੂਰ ਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕ ਵੱਲ ਵਧੇ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਘਸੀਟਿਆ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ, ਘੁੱਟਿਆਂ, ਸਿਰਾਂ, ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮੋਢਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਦੇ। ਘੁੰਮਦੇ, ਝੂਠੇ ਹਿਲਦੇ, ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾ ਕੇ, ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਤੇ ਵਧਦੇ, ਦੌਲਤੀਆਂ ਕਰਦੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਿਲੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਆਖਣ, "ਹਾਏ! ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਅਨਿਆਇ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!" "ਇਹ ਪਹਲਵਾਨ ਤਾਂ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿੱਖਦੇ, ਤੇ ਇਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤਾਂ ਨਾਜੁਕ ਤੇ ਅਜੇ ਪੂਰੇ ਯੁਵਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।" "ਇਹ ਸਭਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤੋੜੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ, ਜਦ ਸਭਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਜਾਣ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਨ ਜਾਵੇ; ਚਾਹੇ ਬੋਲੇ ਜਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ, ਅਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਮੁਖ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਕਮਲ-ਕੋਰੀ ਹੋਵੇ।" "ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਦੇਖੋ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਾਮਰ ਰੰਗੀਆਂ, ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" "ਵਰਜ ਦੇ ਉਹ ਧੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਖ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦਾ, ਵਾਂਸਰੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਜਿਸਦੇ ਚਰਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।