ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾ ਆਤਮਦੇਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਦਾ ਹਾਲ ਉਸ ਤਪस्वੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਾਸ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਤੇ ਦੁਖ ਦੇਖ ਕੇ, ਤਪस्वੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਜਾਗੀ। ਤਪस्वੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਤਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨ ਛੱਡੋ; ਕਰਮ ਦਾ ਵਾਹਾ ਵੱਡਾ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਇੱਛਾ ਛੱਡੋ।" "ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇਖੀ ਹੈ—ਸੱਤ ਜਨਮ ਤਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਗਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿਚ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡੋ—ਵਿਰਾਗ ਵਿਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਖ ਹੈ।" ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਮੈਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਉਹ ਬੋਲਿਆ, "ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦੇ ਸੁਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਿਰਾਗ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁੱਕਾ ਹੈ; ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲਾ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।" ਤਪस्वੀ ਨੇ ਆਤਮਦੇਵ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਦੇਖੀ, ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿਆ ਸੀ।" "ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਵੋਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੱਡੀ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ?" ਤਪस्वੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਅਨਮਨਤਾ ਦੇਖੀ, ਤੇ ਇੱਕ ਫਲ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਫਲ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਓ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਪਾਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਯੋਗੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਤਮਦੇਵ ਘਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਆਪ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧੁੰਧੁਲੀ, ਮਨ ਵਿਚ ਚਾਲਾਕ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੋਈ, "ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਵਾਂਗੀ।" "ਫਲ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਪੇਟ ਵੱਧੇਗਾ; ਘੱਟ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?" "ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਜੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਗਾਨੀ ਆ ਗਿਆ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਚੇਗੀ? ਜੇ ਬੱਚਾ ਤੋਤਾ ਵਾਂਗ ਗਰਭ ਵਿਚ ਰਹੇ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਾਂ?" "ਜੇ ਬੱਚਾ ਆੜਾ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਣਮ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ—ਮੈਂ, ਇੰਨੀ ਨਾਜੁਕ, ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਂ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਰਹੀ, ਮੇਰੀ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਲਵੇਗੀ; ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵਰਤਣੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।" "ਬੱਚਾ ਪਾਲਣ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿਚ ਕਲੇਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਜਣਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਖ ਹੁੰਦਾ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ, ਬਾਂਝ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਸੁਖੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਸੋਚ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ; ਜਦ ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਬੋਲ ਪਈ, "ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ।" ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਈ; ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ—ਕੀ ਕਰਾਂ, ਭੈਣ?" ਭੈਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ; ਜਣਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੱਚਾ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗੀ।" "ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਗਰਭਵਤੀ ਬਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ; ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੌਲਤ ਦੇ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਲੋਕ ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਬੱਚਾ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਮੁੰਡਾ ਪਾਲਾਂਗੀ, ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗੀ।" "ਹੁਣ, ਪਰਖ ਲਈ, ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਇਆ।" ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਭੈਣ ਨੇ ਮੁੰਡਾ ਜਣਿਆ; ਪਿਤਾ ਨੇ ਬੱਚਾ ਲਿਆ ਤੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸਿਹਤਮੰਦ ਮੁੰਡਾ ਜਣਿਆ ਹੈ; ਸਭ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਆਈ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ।" ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜਣਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਵਧਾਈਆਂ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਹੋਇਆ। ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ; ਹੋਰ ਨੇ ਦੁੱਧ ਕੱਢ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਬੱਚਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲਾਂ?" "ਪਰ ਮੇਰੀ ਸਹ-ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਣਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖੋ—ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲੇਗੀ।" ਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ; ਮਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਝਾ ਜਣਿਆ—ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵਿਆ, ਨਿਰਮਲ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਇਹ ਅਜੀਬ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਸਭ ਲੋਕ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਹੁਣ, ਆਤਮਦੇਵ ਲਈ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਆਈ: ਗਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਜਣਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਲਿਖੇ, ਇਹ ਰਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਚੱਲਿਆ; ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੋਕਰਨ ਰੱਖਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਗੋਕਰਨ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਗਲਤ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ, ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਗਲਤ ਰਾਹੀਂ ਪੈਸਾ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਚੋਰ ਸੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਫਰਤ ਸੀ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੰਦਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਏਂ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਦਾ, ਗਰੀਬ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁਹੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਫੰਨ ਲੈ ਕੇ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ। ਵੈਸ਼ਿਆਵ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਗਵਾ ਦਿੱਤੀ; ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਤਨ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਤਾ, ਹੁਣ ਨਿਕੰਮਾ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋ ਪਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਕੰਮਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਦੇਵ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਵਿਚ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਧੋਖਾ, ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਵਹਾਵੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱਤੀ।