ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਥਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ। ਉਹ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਨਿਰਅਸਤਰ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਬੜਾ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਤੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਚੌੜੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਦੇਹ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਸਦਾ ਆਨੰਦਤ, ਮਹਿਮਾਵਾਨ, ਗੋਲ ਗਲ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਕਰਾਕਾਰ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੀ ਹਨ—ਉਹ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਨਿਰਅਸਤਰ ਹਨ, ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਰਅਸਤਰ ਹੋ ਕੇ ਲੜਾਂਗਾ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਯਵਨ ਨੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰੀ ਤਾ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਯਵਨ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਫੜ ਲਵੇ। “ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲਈ ਭੱਜਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ,” ਐਸਾ ਤਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਹਿੰਦਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਫੜ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੇ ਤਾਣਿਆ, ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ; ਯਵਨ ਵੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੰਘਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਮੂਰਖ ਯਵਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਸੰਤ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ,” ਤੇ ਉਸਨੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੀ। ਉਹ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਠਿਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਯਵਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕੌਣ ਸੀ, ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੀ? ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਕਿਉਂ ਸੁੱਤਾ? ਉਸ ਯਵਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚਮਕ ਕਿਵੇਂ ਸੀ?” ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਉਹ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਮਾਂਧਾਤਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਨ।” ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਮਨੁਖ ਲੋਕ ਤੇ ਨਿਰਵੈਰੀ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ ਹੋ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਡੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮੰਤਰੀ, ਸਲਾਹਕਾਰ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜੋ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਸਮਾਂ—ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਜਰ ਅਮਰ ਪ੍ਰਭੂ—ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਡ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੱਡਰੀਆ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਰਤਮਾਨ ਇੱਛਾ ਦੀ ਵਰ ਮੰਗੋ, ਪਰ ਮੋਖਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ; ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਅਜਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ਼ਵਰੀ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਸੁੱਤ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਯਵਨ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ—ਕਾਲੇ ਮੇਘ ਵਾਂਗ ਰੰਗ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੈਜਯੰਤਿ ਮਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਮਿਹਿਰਬਾਨ ਚਿਹਰਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਮਕਰਾਕਾਰ ਕੁੰਡਲ—ਇਹ ਸਭ ਰੂਪ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਦਰਸ਼ਣਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਨੇਹੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਤੁਲ ਚਮਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿੱਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਆਏ ਹੋ? ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਇੰਦਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੋਵੇ—ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੁਫਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦਿੱਵੇ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਮ, ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਨਿਰਮਲ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।” “ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਖਸ਼ਤਰੀਏ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਹਾਂ। ਲੰਮੇ ਜਾਗਣ ਕਾਰਨ ਥੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ ਲੇਟਿਆ ਸੀ, ਹੁਣੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਤੁਹਾਡੀ ਅਸਹਿਨੀ ਚਮਕ ਅਣਸਹਿ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਤੁਸੀਂ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਹੱਸ ਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਜਨਮ, ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਨਾਮ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ; ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਨੰਤ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਜਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਤੱਬ ਤਿੰਨੋ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਮੌਜੂਦਾ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਈ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।