ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਬਾਣਾਸੁਰ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਕੁੰਭਾਂਡਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ, ਜੋ ਊਸ਼ਾ ਦੀ ਮਿਤ੍ਰਣੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਊਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸੋਹਣੀ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁਰਸ਼ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।” ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇਖਿਆ—ਸਿਆਹ ਰੰਗ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹ—ਜੋ ਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਰੂਹ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪਿਵਾਇਆ, ਪਰ ਫਿਰ, ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਗਿਆ।” ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦੀ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਤੇਰੀ ਇਹ ਵਿਪਤਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗੀ। ਦੱਸ, ਇਹ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆ ਆਵਾਂਗੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਚਾਰਣਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ, ਸ਼ੂਰ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣਾਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਉਹ ਲਜਾ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ, ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹੀ, ਇਹੀ।” ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਯੋਗਿਨੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਵਿਛੋਣੇ ਉੱਤੇ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਠਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਊਸ਼ਾ ਦੇ ਕੋਲ, ਸ਼ੋਣਿਤਪੁਰ ਲੈ ਆਈ। ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਘਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਉੱਤਮ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਹਾਰ, ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਆਸਨ, ਪੀਣ-ਖਾਣ, ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਊਸ਼ਾ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਜਿਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਊਸ਼ਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦਾ ਪਤਾ ਵੀ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਯਾਦਵ ਵੀਰ ਨੇ ਊਸ਼ਾ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੇ ਵਰਤ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਹਲ ਦੇ ਰਖਵੇ, ਸੁਖਦਾਈ ਸੰਕੇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਕੁਝ ਗਲਤ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਖਵੇਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਦੇ ਘਰ ਅੰਦਰ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਇਹ ਕੁਆਰੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣ ਜੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਵਲੋਂ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਣਾ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਯਾਦਵ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਮਨੋਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ ਨਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸਾਵਲੇ ਰੰਗ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ, ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਕਾ ਨਾਲ ਪਾਸੇ ਬੈਠਾ ਜੂਆ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਊਸ਼ਾ ਦੀ ਦੇਹ ਉਸਦੇ ਵਲੋਂ ਲਾਏ ਗਏ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਹ ਚੰਬੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਾਂਹ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਾਣਾ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੈਰੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸਨੇ ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ ਤੇ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ-ਜਿਹੜੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜਨ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਸਭ ਅਨਿਰੁੱਧ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਜੰਘਾਂ, ਬਾਂਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਉਹ ਮਹਲ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਫਿਰ, ਬਾਣਾ ਦੇ ਤਾਕਤਵਰ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਊਸ਼ਾ ਦੁਖ ਅਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਾਉਂਦੀ ਰੋਈ। ਇਥੇ ਦਸਵੀਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਬਾਹਠਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, “ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਬੰਧਨ,” ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਦ ਅਨਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਣਦਿੱਖੇ ਰਹੇ, ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ, ਸ਼ੋਣਿਤਪੁਰ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਯੁਯੁਧਾਨ, ਗਦਾ, ਸਾਮ੍ਬ, ਸਾਰਣ, ਨੰਦ, ਉਪਨੰਦ, ਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ, ਚਲ ਪਏ। ਬਾਰਾਂ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਬਾਣਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਬਾਣਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਗਾਂ, ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਮੀਨਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਸਮਾਨ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ। ਬਾਣਾ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਥ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਨੰਦੀ ਬੈਲ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਆਏ। ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਤੇ ਗੁਹਾ ਵਿਚ, ਅਜੀਬ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਕੁੰਭਾਂਡਾ ਤੇ ਕੂਪਕਰਣ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ, ਸਾਮ੍ਬ ਬਾਣਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਬਾਣਾ ਨਾਲ ਲੜੇ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਯਕਸ਼ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ 'ਚ ਆਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ—ਭੂਤ, ਪ੍ਰਮਥ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਡਾਕਿਨੀ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਵਿਨਾਇਕ, ਪ੍ਰੇਤ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ, ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ—ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨਾਲ, ਵਾਯਵ੍ਯ ਦਾ ਪਾਰ੍ਵਤਾਸਤਰ ਨਾਲ, ਅਗ੍ਨਿਆਸਤਰ ਦਾ ਪਾਰਜਨ੍ਯ ਨਾਲ, ਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਦਾ ਆਪਣੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਜ੍ਰੰਭਣ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਗਿਰਿਸ਼ਾ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੇ ਤਲਵਾਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਣਾ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸਕੰਦਾ (ਕਾਰਤਿਕੇਯ) ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੋਰਧੁੰਝੀ ਵਾਲਾ ਯੋਧਾ ਯੁੱਧ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਕੁੰਭਾਂਡਾ ਤੇ ਕੂਪਕਰਣ, ਹਲ (ਪਲਾਹ) ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਭੱਜ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਤਬਾਹ ਹੁੰਦੀ ਦੇਖ, ਬਾਣਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ, ਇਹ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰੇਮ, ਯੋਧਾ-ਧਰਮ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।